/ eMagazine

Trả lời phỏng vấn Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Lưu Mạnh Tưởng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết: Trước bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới “bùng nổ” cùng nhiều thủ đoạn buôn lậu mới, Hải quan Việt Nam đã và đang có nhiều giải pháp đấu tranh hiệu quả, kịp thời phát hiện, bắt giữ và xử lý các vụ vi phạm.

Với vị trí địa kinh tế thuận lợi tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) thuộc nhóm rộng nhất thế giới, cùng quy mô thương mại và dòng vốn đầu tư nước ngoài không ngừng tăng trưởng, Việt Nam được đánh giá có nhiều lợi thế để trở thành một điểm đến quan trọng trong mạng lưới giải quyết tranh chấp thương mại của khu vực. Đâu là những cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào xu hướng này? Cần làm gì để xây dựng một hệ sinh thái giải quyết tranh chấp đủ sức đáp ứng yêu cầu của một trung tâm tài chính và thương mại quốc tế trong tương lai? Xoay quanh những vấn đề này, phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có cuộc trao đổi với GS, TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC

Bước ra “biển lớn” chưa bao giờ chỉ là câu chuyện mở rộng thị trường. Khi kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam tiến sát mốc 1.000 tỷ USD, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với những “làn sóng” mới của thương mại toàn cầu: tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, dữ liệu xuyên biên giới và hàng loạt yêu cầu pháp lý ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh không còn chỉ nằm ở sản phẩm hay giá bán, mà còn ở khả năng quản trị rủi ro và phòng ngừa tranh chấp thương mại quốc tế, trước khi chúng trở thành những vụ kiện trị giá hàng triệu USD.

Chỉ trong 3 năm gần đây, số vụ tranh chấp được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tăng từ 424 vụ (năm 2023) lên 478 vụ (năm 2024) và 532 vụ (năm 2025). Nhiều vụ việc có giá trị hàng chục triệu USD, cho thấy doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đối mặt với tranh chấp về hợp đồng mua bán, thanh toán hay phòng vệ thương mại, mà còn dễ rơi vào thế bất lợi vì những khoảng trống trong quản trị rủi ro pháp lý. Điều đáng chú ý là phần lớn thiệt hại đã được xác định từ trước khi tranh chấp chính thức phát sinh.

Với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định số 252/2026/NĐ-CP, dữ liệu không còn chỉ phục vụ lưu trữ hay kê khai, mà trở thành nền tảng để đánh giá mức độ tuân thủ, nhận diện rủi ro và thiết kế phương thức quản lý đối với từng người nộp thuế. Sự thay đổi này không chỉ thay đổi cách cơ quan Thuế quản lý, mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với hệ thống quản trị của doanh nghiệp.

Không chỉ điều chỉnh một số quy định kỹ thuật về giao dịch liên kết, Nghị định số 255/2026/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết còn thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy quản lý thuế: Giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp có mức độ rủi ro thấp, đồng thời tăng cường giám sát trên cơ sở phân tích dữ liệu và quản lý rủi ro. Theo ông Trần Văn Quân, CEO Công ty TNHH Vietnam Tax Accounting Consultancy (VNTAC), điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thay đổi từ cách tiếp cận "lập hồ sơ để tuân thủ" sang "quản trị giao dịch để phòng ngừa rủi ro”.

Từ ngày 1/6/2026, ngành Hải quan thực hiện thí điểm thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III (quản lý địa bàn TP. Hải Phòng). Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) trao đổi với ông Trần Mạnh Cường, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III về công tác chuẩn bị để triển khai nhiệm vụ cải cách, chuyển đổi số quan trọng này của toàn ngành Hải quan.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động khó lường, xuất khẩu Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển đổi căn bản từ tư duy ngắn hạn sang chiến lược dài hạn. Không chỉ duy trì tăng trưởng, mục tiêu đặt ra là nâng cao sức chống chịu, gia tăng giá trị và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cửa khẩu thông minh đang được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt và các địa phương cũng như ngành Hải quan tích cực triển khai. Cửa khẩu thông minh vừa là lời giải để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vừa là giải pháp cụ thể về cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Chuyên trang Thuế - Hải quan ghi nhận việc triển khai Cửa khẩu thông minh tại các địa bàn trọng điểm ở biên giới phía Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai…

Cửa khẩu thông minh đang được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt và các địa phương cũng như ngành Hải quan tích cực triển khai. Cửa khẩu thông minh vừa là lời giải để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vừa là giải pháp cụ thể về cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Chuyên trang Thuế - Hải quan ghi nhận việc triển khai Cửa khẩu thông minh tại các địa bàn trọng điểm ở biên giới phía Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai…

Cửa khẩu thông minh đang được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt và các địa phương cũng như ngành Hải quan tích cực triển khai. Cửa khẩu thông minh vừa là lời giải để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vừa là giải pháp cụ thể về cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Chuyên trang Thuế - Hải quan ghi nhận việc triển khai Cửa khẩu thông minh tại các địa bàn trọng điểm ở biên giới phía Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai…

Cửa khẩu thông minh đang được Chính phủ chỉ đạo quyết liệt và các địa phương cũng như ngành Hải quan tích cực triển khai. Cửa khẩu thông minh vừa là lời giải để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, vừa là giải pháp cụ thể về cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Chuyên trang Thuế - Hải quan ghi nhận việc triển khai Cửa khẩu thông minh tại các địa bàn trọng điểm ở biên giới phía Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai…

Đang trong cao điểm quyết toán thuế năm 2025, nhưng khác với mọi năm, không còn cảnh những xấp hồ sơ dày cộp hay những gương mặt âu lo xếp hàng dài trong cái nóng oi ả, kỳ quyết toán thuế năm nay đã thực sự trở thành một hành trình trải nghiệm số của cả cơ quan quản lý và người nộp thuế (NNT).

Theo số liệu từ Metric.vn, trong quý I/2026, tổng doanh số thương mại điện tử (TMĐT) đạt khoảng 134,6 nghìn tỷ đồng (tương đương 5,1 tỷ USD), tăng 32,74% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số gắn với ổn định vĩ mô, chính sách thuế được xác định không chỉ là công cụ thu ngân sách mà còn đóng vai trò điều tiết, dẫn dắt và tạo động lực cho nền kinh tế. Việc cải cách theo hướng linh hoạt, mở rộng cơ sở thu, giảm ưu đãi dàn trải và thúc đẩy chuyển đổi số sẽ là chìa khóa để vừa hỗ trợ doanh nghiệp, vừa bảo đảm nguồn thu bền vững trong dài hạn. Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có bài phỏng vấn TS Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) xung quanh vấn đề này.

Gần 3 tháng sau khi bắt đầu chuyển từ thuế khoán sang kê khai dựa trên doanh thu thực tế (từ 1/1/2026), hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước đã dần làm quen với cơ chế quản lý thuế mới. Đây không chỉ là một bước chuyển trong quản lý thuế, mà còn mở ra cơ hội minh bạch hóa hoạt động, hiện đại hóa quản lý doanh thu và chi phí, đồng thời thúc đẩy khu vực kinh tế cá thể tiến gần hơn với nền kinh tế số. Tuy nhiên, kỳ kê khai thuế đầu tiên cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về kỹ năng, công nghệ và năng lực thích ứng cho đa dạng các mô hình hộ kinh doanh.

Giữa bối cảnh chính sách thuế liên tục được sửa đổi, bổ sung, nhiều hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh vẫn còn lúng túng trước những khái niệm như “kê khai”, “hóa đơn điện tử”, “bỏ thuế khoán”. Trong dòng chảy cải cách ấy, Nguyễn Thị Thu Hồng – cán bộ thuế cơ sở tại Hà Tĩnh – đã lựa chọn một cách làm khác: đưa chính sách thuế lên không gian mạng xã hội, “phiên dịch” các quy định từ luật, nghị định, thông tư… bằng ngôn ngữ đời thường, dễ hiểu. Cách làm này không chỉ giúp người nộp thuế tiếp cận chính sách nhanh hơn, thực hiện đúng nghĩa vụ theo quy định, mà còn gợi mở một cách nhìn mới về vai trò của cán bộ, công chức thuế trong thời đại chuyển đổi số.

Năm 2025 không chỉ đơn thuần là một cột mốc thời gian, mà đã trở thành một dấu ấn lịch sử của ngành Thuế Việt Nam. Đây là thời điểm toàn ngành vừa phải thực hiện nhiệm vụ chính trị quan trọng hoàn thành Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2021-2025), vừa phải tiến hành một cuộc cải cách bộ máy tinh gọn và hiệu quả theo hệ thống dọc. Trong bối cảnh đầy biến động của kinh tế thế giới và những thách thức từ thiên tai trong nước, ngành Thuế đã vươn lên mạnh mẽ, xác lập những kỷ lục chưa từng có, đồng thời đặt nền móng vững chắc cho một hệ thống quản lý minh bạch, hiện đại và phục vụ.

Năm 2025 ghi dấu mốc lịch sử khi ngành Hải quan thực hiện bước chuyển mình mang tính bước ngoặt: Tinh gọn bộ máy theo mô hình quản trị hiệu năng. Vượt lên những thách thức của kinh tế toàn cầu, sự nỗ lực trong cải cách thể chế và hiện đại hóa quy trình của ngành Hải quan đã đóng góp trực tiếp vào kết quả tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam chạm mốc 930,07 tỷ USD, tăng 18,2% so với cùng kỳ năm 2024. Với kết quả này, Việt Nam tiếp tục củng cố vị thế vững chắc trong nhóm 25 nền kinh tế có hoạt động ngoại thương lớn nhất thế giới. Không chỉ dừng lại ở các con số ngân sách, sự chủ động của ngành trong việc khơi thông dòng chảy hàng hóa đã trở thành động lực then chốt, bảo đảm an ninh tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Vượt xa những điều chỉnh kỹ thuật thông thường, Thông tư số 121/2025/TT-BTC là bản tuyên ngôn cho kỷ nguyên hải quan không chứng từ, nơi dữ liệu số trở thành "trục lõi" điều hành mọi quy trình quản trị rủi ro. Việc luật hóa giá trị thông điệp dữ liệu buộc doanh nghiệp phải tái định nghĩa khái niệm tuân thủ, biến kho lưu trữ số thành tấm lá chắn pháp lý vững chắc nhất trước mọi rào cản hậu kiểm.