Gần 3 tháng sau khi bắt đầu chuyển từ thuế khoán sang kê khai dựa trên doanh thu thực tế (từ 1/1/2026), hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước đã dần làm quen với cơ chế quản lý thuế mới. Đây không chỉ là một bước chuyển trong quản lý thuế, mà còn mở ra cơ hội minh bạch hóa hoạt động, hiện đại hóa quản lý doanh thu và chi phí, đồng thời thúc đẩy khu vực kinh tế cá thể tiến gần hơn với nền kinh tế số. Tuy nhiên, kỳ kê khai thuế đầu tiên cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về kỹ năng, công nghệ và năng lực thích ứng cho đa dạng các mô hình hộ kinh doanh.

Trong suốt nhiều thập niên, cơ chế thuế khoán đã trở thành cách thu thuế phổ biến với hàng triệu hộ kinh doanh cá thể tại Việt Nam. Các mức thuế được ấn định “khoán” ước tính dựa trên quy mô, ngành nghề và vị trí kinh doanh, thay vì doanh thu, lợi nhuận thực tế.

Cách làm này có ưu điểm là đơn giản, dễ tính toán và ít tốn thời gian. Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, hoạt động kinh doanh ngày càng đa dạng, thuế khoán bộc lộ rõ hạn chế về minh bạch, công bằng thuế và quản lý rủi ro.

Hộ kinh doanh chuyển sang kê khai thuế là thay đổi quan trọng hướng tới minh bạch công tác quản lý thuế

Năm 2025, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội đã đặt ra chủ trương xóa bỏ thuế khoán để chuyển sang kê khai chính thức từ ngày 1/1/2026.

Thực hiện Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Chính phủ đã ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Có thể khẳng định, việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh từ thuế khoán sang kê khai là một cải cách quan trọng, được thực hiện theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Vào cuối năm 2025, triển khai Đề án “Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán” của Bộ Tài chính, cơ quan Thuế trên cả nước đã đồng loạt triển khai Kế hoạch “60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh”.

Đồng thời, ngành Thuế cũng tập trung phát triển và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, hệ thống dữ liệu và công cụ quản lý điện tử, kết nối đồng bộ giữa cơ quan Thuế và người nộp thuế, đảm bảo người nộp thuế có thể thực hiện thủ tục đăng ký, kê khai, nộp thuế “1 chạm”….

Ngành Thuế triển khai Kế hoạch “60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh”.

Với sự kết hợp của nhiều giải pháp, đến hết năm 2025, ngành Thuế đã ghi nhận số thu từ hộ kinh doanh đạt 32.840 tỷ đồng, tăng 37,5% so với năm 2024 và gần 65,2% so với 2023.

Đây được đánh giá là mức tăng trưởng đột phá, cho thấy tác động tích cực của việc chuẩn hóa dữ liệu, chống thất thu và áp dụng hóa đơn điện tử trước khi chuyển toàn hệ thống sang kê khai. Ước tính hơn 18.300 hộ kinh doanh tự nguyện chuyển sang kê khai trước hạn và khoảng 3.200 hộ quyết định đăng ký nâng cấp lên mô hình doanh nghiệp để tận dụng ưu đãi kinh tế.

Theo ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai doanh thu thực tế là yêu cầu tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa quản lý thuế và xây dựng nền quản trị quốc gia số.

“Kê khai dựa trên doanh thu thực tế giúp cơ quan Thuế hiểu rõ hơn quy mô kinh doanh, giảm thất thu, đồng thời hỗ trợ người nộp thuế quản lý tốt hoạt động tài chính của mình”, ông Mai Xuân Thành nhấn mạnh.

Không thể phủ nhận những bỡ ngỡ trong quá trình chuyển đổi. Nhiều hộ kinh doanh vẫn quen với việc nộp thuế định kỳ theo mức khoán, chưa quen với việc ghi chép sổ sách, lập hồ sơ thuế đầy đủ theo doanh thu thực tế. Cơ chế kê khai buộc họ phải lưu giữ chứng từ, hóa đơn, thống kê doanh thu rõ ràng và nộp tờ khai theo quy định.

Bà Hoàng Thị Lan, chủ hộ kinh doanh trên đường Cầu Giấy (TP. Hà Nội) chia sẻ, đứng trước chủ trương chuyển từ thuế khoán sang kê khai, bản thân bà cảm thấy khá lúng túng do lo ngại phát sinh các thủ tục mới phức tạp cũng như chi phí khác. Tuy nhiên, khi tham dự các lớp tập huấn của cơ quan Thuế và được hướng dẫn từng bước kê khai trên ứng dụng eTax Mobile, bà Lan đã thấy rõ sự thuận tiện cũng như lợi ích của việc minh bạch hóa doanh thu bán hàng.

Không chỉ các cá nhân kinh doanh, mà nhiều hộ kinh doanh đa ngành cũng đang bước vào giai đoạn thích ứng với chủ trương mới. Anh Nguyễn Tuấn, kinh doanh thực phẩm sạch kết hợp bán hàng online tại tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: “Do doanh thu phát sinh trên nhiều nền tảng - cửa hàng bán trực tiếp, Facebook, sàn thương mại điện tử - nên trước đây tôi khó quản lý. Đến nay, nhờ kê khai dựa trên doanh thu thực tế, mọi thứ được chuẩn hóa, dễ kiểm soát, việc phân định giữa doanh thu, chi phí và lợi nhuận đã rõ ràng hơn”.

Một điểm quan trọng nữa là, hiện nay, theo quy định tại Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm được miễn thuế GTGT và TNCN nhưng vẫn phải thông báo doanh thu thực tế. Với hộ có doanh thu trên ngưỡng này, thuế GTGT được tính theo tỷ lệ % trên doanh thu, còn thuế TNCN có thể tính theo phương pháp thuế suất nhân với doanh thu tính thuế hoặc thu nhập tính thuế nhân với thuế suất.

Cùng với đó, việc áp dụng hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh có doanh thu thuế GTGT từ 1 tỷ đồng/năm trở lên đã thúc đẩy các hộ bắt đầu làm quen với việc ghi nhận hóa đơn có mã của cơ quan thuế, góp phần xây dựng nền tảng dữ liệu quản lý tập trung. Hệ thống tự động tạo lập tờ khai từ dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu quản lý thuế và các nguồn cung cấp khác sẽ giảm thiểu sai sót và hỗ trợ người nộp thuế rất nhiều.”

Kỳ kê khai thuế đầu tiên là thử thách, nhưng cũng là thời điểm quyết định để các hộ kinh doanh thực hành các quy trình kê khai, lập hồ sơ và nộp thuế theo kiểu mới. Trong bối cảnh này, không chỉ có những quy định pháp luật được ban hành mà còn có hàng loạt hỗ trợ thiết thực từ ngành Thuế, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng tư vấn thuế.

Theo chia sẻ của bà Lê Thị Chinh, Phó Trưởng ban Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế), cơ quan Thuế đã triển khai loạt giải pháp nhằm tạo thuận lợi cho người nộp thuế, từ truyền thông, tư vấn trực tiếp, đường dây nóng, các buổi tập huấn cho đến xây dựng phát hành Sổ tay hỗ trợ hộ kinh doanh – một tài liệu được biên soạn hướng đến người dùng, trình bày ngắn gọn, thực tế và dễ tra cứu.

“Mỗi nội dung từ đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, sử dụng hóa đơn điện tử đến lưu giữ hồ sơ đều được trình bày trong các đề mục để hộ kinh doanh dễ tiếp cận,” Lê Thị Chinh nói.

Trong kỳ kê khai đầu tiên, cơ quan Thuế linh hoạt lùi thời hạn nộp tờ khai thuế cho các tháng 1, 2 và 3 năm 2026 đến 30/4/2026. Đây là khoảng thời gian quý báu để hộ kinh doanh có thể “trải nghiệm” hệ thống, học cách thao tác và điều chỉnh trước khi khai trên cổng chính thức. Những bước điều chỉnh này nhằm giảm áp lực cho người nộp thuế, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi lớn.

Ngoài ra, cơ quan Thuế còn phối hợp với nhiều tổ chức cung cấp giải pháp công nghệ, ngân hàng và đại lý thuế để đưa các nền tảng hỗ trợ vào thực tế. Các hình thức tư vấn trực tuyến, hỗ trợ qua video, tài liệu hướng dẫn kèm hotline…, được triển khai nhằm đảm bảo không một hộ kinh doanh nào bị bỏ lại phía sau.

Hiện nay, để hỗ trợ tối đa cho hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu chuẩn bị bước vào kỳ kê khai được thuận lợi, tránh sai sót, ngay sau khi Nghị định số 68/2026/NĐ-CP và Thông tư số 18/2026/TT-BTC được ban hành, trong những ngày tháng 3 này, ngành Thuế tiếp tục triển khai cao điểm chiến dịch 15 ngày hỗ trợ trực tiếp. Thông qua chiến dịch này, nhiều hộ kinh doanh đã được tiếp cận sớm với các quy trình và chuẩn bị tâm thế chủ động cho kỳ kê khai đầu tiên.

Đặc biệt, tại cơ quan Thuế cấp cơ sở, bộ phận hỗ trợ còn được trang bị công cụ để trợ giúp người nộp thuế ngay tại chỗ, bao gồm kiểm tra dữ liệu, hướng dẫn thao tác trên hệ thống kê khai, trợ giúp xử lý các lỗi thường gặp và kết nối với cán bộ chuyên môn khi cần thiết. Đó là lý do ngành Thuế nhấn mạnh tinh thần “đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi” cho người nộp thuế, đặc biệt trong giai đoạn đầu của cơ chế mới.

Ở góc độ tư vấn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA) khẳng định, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai không làm tăng nghĩa vụ thuế đối với hầu hết hộ kinh doanh. Chính sách thuế vẫn giữ nguyên thuế suất. Nếu nộp theo phương pháp doanh thu nhân với tỷ lệ, tỷ lệ thuế giống như trước, nếu nộp theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất cũng không cao hơn. Thậm chí trong nhiều trường hợp sẽ thấp hơn, nhờ việc nâng mức doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng.

Bà Nguyễn Thị Cúc cũng nhìn nhận, đây là xu hướng tất yếu của thời đại số. Bởi hiện nay, tại nhiều nước phát triển, việc ghi nhận hóa đơn và kê khai thuế là điều bình thường. Có hóa đơn, chứng từ rõ ràng sẽ giúp hộ kinh doanh yên tâm hơn, tạo dựng niềm tin với khách hàng và đối tác.

Tuy nhiên, bà Cúc cũng chỉ ra một thực tế, khái niệm giữa các cơ quan trong xác định hành vi gian lận hay trốn thuế đôi khi khác nhau. Vì vậy, bà cho rằng cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan chức năng, có thể dưới dạng thông tư liên bộ để xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu, trường hợp nào phải xử lý. Điều này sẽ giúp hộ kinh doanh yên tâm hơn.

Trong bối cảnh chuyển dịch sang kê khai thuế điện tử, số hóa không chỉ là công cụ hỗ trợ kê khai, mà còn là yếu tố chiến lược để hộ kinh doanh nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch hoạt động và phát triển bền vững. Đồng hành cùng hộ kinh doanh trong giai đoạn được coi là lịch sử này không chỉ có các cán bộ thuế, các cơ quan Thuế từ trung ương đến cơ sở mà còn có sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp công nghệ.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Khuê, Phó Chủ tịch Công ty Cổ phần công nghệ Sapo, các hộ kinh doanh hiện nay vận hành theo mô hình đa kênh, vừa bán trực tiếp tại cửa hàng, lại vừa tham gia bán hàng trên mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử… Điều này dẫn đến dữ liệu doanh thu bị phân tán và khó tổng hợp, gây khó khăn khi kê khai thuế.

Do vậy, giải pháp công nghệ toàn trình giúp hộ kinh doanh quản lý tập trung hoạt động bán hàng, tự động hóa việc phát hành hóa đơn điện tử, chuẩn hóa sổ sách kế toán và cuối cùng là tự động lập tờ khai thuế từ dữ liệu đã được đồng bộ. “Khi khâu dữ liệu được chuẩn hóa ngay từ ban đầu, entire quy trình kê khai thuế trở nên mượt mà và linh hoạt hơn,” bà Khuê nói.

Đại diện Sapo đưa ra ví dụ về cách hệ thống tự động hóa việc phát hành hóa đơn điện tử ngay khi đơn hàng thành công, giúp hộ kinh doanh đảm bảo tuân thủ quy định hóa đơn mà không cần thao tác thủ công. Điều này đặc biệt hữu ích trong các mô hình bán hàng trực tuyến, nơi doanh thu phát sinh trên nhiều nền tảng khác nhau.

Trong khi đó, ông Lê Hồng Quang, Tổng giám đốc Tập đoàn MISA cho biết, chương trình “Bình dân học vụ kê khai – Cầm tay chỉ việc” được triển khai với mục tiêu hỗ trợ thực chất cho hộ kinh doanh. MISA phối hợp với Cục Thuế, Thuế TP. Hà Nội, VTCA, ngân hàng và tổ chức giải pháp để đào tạo, tư vấn trực tiếp và trực tuyến cho người nộp thuế.

Trong quá trình hỗ trợ, MISA nhận thấy một bộ phận lớn chủ hộ kinh doanh – đặc biệt là người lớn tuổi, chưa quen với công nghệ – thường gặp khó khăn trong việc thao tác trên thiết bị di động để kê khai hoặc sao kê tài khoản ngân hàng phục vụ kê khai thuế. Vì vậy, chương trình “Bình dân học vụ kê khai” không chỉ dạy cách kê khai thuế, mà còn hướng dẫn ghi sổ, quản lý tài khoản và áp dụng phần mềm vào công việc kinh doanh hằng ngày.

Lãnh đạo Thuế TP. Hà Nội trao đổi cùng hộ kinh doanh về phương thức kê khai thuế

Số hóa giúp hộ kinh doanh giảm chi phí tuân thủ, giảm sai sót, và quan trọng nhất là tự tin tuân thủ nghĩa vụ thuế. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, các sai lầm do nhập liệu thủ công giảm xuống, nhờ đó hộ kinh doanh dễ dàng theo dõi doanh thu theo từng ngày, tổng hợp doanh số theo quý, và tự động lập tờ khai thuế chính xác.

Hơn nữa, với dữ liệu điện tử, cơ quan Thuế có thể gợi ý tờ khai, nhắc thời hạn kê khai và cảnh báo các sai sót thường gặp, từ đó hỗ trợ hộ kinh doanh không bị xử phạt do lỗi kỹ thuật hoặc hiểu nhầm quy định.

Ngành Thuế không đứng một mình trong nhiệm vụ hỗ trợ người nộp thuế. Bên cạnh các doanh nghiệp công nghệ như MISA, Sapo, các ngân hàng thương mại, các đại lý thuế và kế toán dịch vụ cũng tham gia rộng khắp trong quá trình đồng hành cùng hộ kinh doanh. Họ không chỉ hỗ trợ kỹ thuật phần mềm, mà còn tư vấn chiến lược tài chính, quản lý sổ sách và xử lý tình huống cụ thể khi kê khai.

Các chương trình hỗ trợ bao gồm phát tài liệu hướng dẫn ngắn gọn dễ hiểu, tổ chức hội thảo tại địa phương, các buổi tư vấn theo nhóm và kết nối trực tiếp giữa người nộp thuế và cán bộ thuế, tạo môi trường học hỏi lẫn nhau.

Kỳ kê khai thuế đầu tiên sau chuyển đổi là một bước ngoặt lớn đối với hàng triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam. Không chỉ đơn thuần là tuân thủ một nghĩa vụ pháp lý mới, đây còn là thời điểm để từng hộ kinh doanh nhìn lại cách thức quản lý tài chính, tiếp cận công nghệ mới và xây dựng nền tảng minh bạch trong dài hạn.

Sự đồng hành của ngành Thuế, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị tư vấn đã làm nên một bức tranh hỗ trợ đa chiều, từ truyền thống đến số hóa, từ lý thuyết đến thực hành. Cơ hội minh bạch hóa và phát triển bền vững không dành riêng cho hộ kinh doanh lớn – ngay cả những hộ nhỏ nhất, nếu chủ động học hỏi, áp dụng công cụ số và hiểu đúng pháp luật, đều có thể trở thành những doanh nghiệp minh bạch và hiệu quả.

Kỳ kê khai thuế đầu tiên sau chuyển đổi là bước ngoặt lịch sử đối với hàng triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam. Đây không chỉ là tuân thủ nghĩa vụ pháp lý, mà còn là thời điểm để hộ kinh doanh nâng cao quản lý tài chính, tiếp cận công nghệ mới và xây dựng nền tảng minh bạch. Sự đồng hành của ngành Thuế, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và đơn vị tư vấn đã tạo ra một môi trường hỗ trợ toàn diện, giúp hộ kinh doanh – dù nhỏ hay đa ngành – chủ động, tự tin và hiệu quả.