Trước bối cảnh mới, Hải quan Việt Nam đã và đang có nhiều giải pháp đấu tranh hiệu quả các vi phạm về buôn lậu. Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng đã chia sẻ với Tạp chí Kinh tế - Tài chính về vấn đề này.

Phóng viên: Trước bối cảnh mới, Hải quan Việt Nam đã và đang có giải pháp gì để đấu tranh để đấu tranh hiệu quả, kịp thời phát hiện, bắt giữ, xử lý các vụ vi phạm?

Ông Lưu Mạnh Tưởng: Trước diễn biến ngày càng phức tạp của tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, Cục Hải quan xác định nhiệm vụ trọng tâm không chỉ là phát hiện, bắt giữ và xử lý các vụ việc vi phạm, mà quan trọng hơn là chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa; nhận diện đúng rủi ro và ngăn chặn ngay từ khu vực cửa khẩu. 

Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại hợp pháp nhưng không để chính sách tạo thuận lợi bị lợi dụng để thực hiện hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Đây cũng là nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt trong quá trình cải cách, hiện đại hóa Hải quan.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, Bộ Tài chính, Cục Hải quan đã chủ động tham mưu xây dựng nhiều cơ chế, chính sách và chương trình hành động mang tính chiến lược; kịp thời ban hành các kế hoạch, văn bản chỉ đạo toàn ngành nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh chống buôn lậu trong tình hình mới.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đã ban hành 4 kế hoạch nghiệp vụ, 19 văn bản cảnh báo nghiệp vụ và 1 quy chế về kiểm soát, đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và phòng, chống ma túy.

Các văn bản này không chỉ tập trung xử lý các vấn đề phát sinh trước mắt mà còn hướng tới xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, thống nhất phương thức triển khai trong toàn ngành và nâng cao năng lực ứng phó trước các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm.

Phóng viên: Ông có thể cho biết cụ thể hơn về những giải pháp để nâng cao hiệu quả đấu tranh của ngành Hải quan?

Ông Lưu Mạnh Tưởng: Về mặt nghiệp vụ, lực lượng Hải quan đã chuyển mạnh từ phương thức kiểm tra theo vụ việc sang kiểm soát dựa trên quản lý rủi ro và tình báo hải quan.

Cơ quan Hải quan đã tăng cường thu thập, phân tích thông tin, đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, phân tích dữ liệu tờ khai, tuyến vận chuyển, loại hình xuất nhập khẩu và các dấu hiệu bất thường để lựa chọn đúng đối tượng, đúng tuyến, đúng lô hàng cần kiểm tra.

Đây là phương thức quản lý phù hợp với thông lệ hải quan hiện đại, vừa nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm, vừa bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu thông suốt đối với doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Đồng thời, Cục Hải quan chỉ đạo tập trung kiểm soát trọng điểm đối với các tuyến, địa bàn và lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao như tuyến biên giới đất liền, cảng biển, cảng hàng không quốc tế; các loại hình quá cảnh, chuyển phát nhanh, bưu chính quốc tế, thương mại điện tử xuyên biên giới; các mặt hàng ma túy, vàng, xăng dầu, hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Buôn lậu và gian lận thương mại hiện nay có tính chất xuyên quốc gia, liên quan đến nhiều lĩnh vực và nhiều lực lượng.

Vì vậy, Cục Hải quan luôn duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường và các cơ quan chức năng khác.

Đồng thời mở rộng hợp tác với cơ quan Hải quan các nước, các tổ chức quốc tế và các chủ thể quyền để trao đổi thông tin, xác minh nguồn gốc hàng hóa và đấu tranh hiệu quả với các đường dây buôn lậu xuyên biên giới.

Bên cạnh công tác kiểm soát trực tiếp, chúng tôi đặc biệt coi trọng hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức.

Cục Hải quan đã chủ động rà soát, kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập; tăng cường tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ; kịp thời cảnh báo các phương thức, thủ đoạn mới; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ, nâng cao trách nhiệm của cán bộ trong thực thi nhiệm vụ.

Đây là nền tảng để xây dựng lực lượng Hải quan chuyên nghiệp, liêm chính, hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.

Phóng viên: Thời gian gần đây, lực lượng chức năng đã triệt phá nhiều vụ buôn lậu nổi cộm. Vậy, ông có thể phân tích kỹ hơn về thủ đoạn, tình tiết mới của các vụ việc này?

Ông Lưu Mạnh Tưởng: Có thể khẳng định, dù tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tiếp tục diễn biến phức tạp, song với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Bộ Tài chính và sự vào cuộc đồng bộ của toàn ngành, công tác đấu tranh trong 6 tháng đầu năm 2026 của ngành Hải quan đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng bảo vệ an ninh kinh tế, giữ vững kỷ cương pháp luật và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Cập nhật hết tháng 7/2026, ngành Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 13.413 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính đạt 11.980 tỷ đồng.

Cơ quan Hải quan khởi tố 9 vụ và chuyển khởi tố 87 vụ; số thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính 725,3 tỷ đồng (bao gồm tiền phạt, tiền ấn định thuế, tiền bán hàng tịch thu).

Đối với công tác phòng, chống ma túy, cơ quan Hải quan đã chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện 95 vụ, bắt giữ 233 đối tượng, thu giữ khoảng 677 kg ma túy các loại. Đây là những kết quả phản ánh rõ hiệu quả của việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý rủi ro, kiểm soát hải quan và phối hợp liên ngành.

Đáng chú ý, lực lượng Hải quan đã phát hiện, xử lý nhiều vụ việc có tính chất điển hình, phương thức, thủ đoạn mới như lợi dụng sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới, dịch vụ logistics, chuyển phát nhanh, hàng quá cảnh và các chính sách tạo thuận lợi thương mại để che giấu hành vi vi phạm.

Một trong những kết quả nổi bật là đấu tranh ngăn chặn hàng hóa vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng giả với gần 100 vụ việc đã được phát hiện, bắt giữ, xử lý.

Nổi bật là kiểm tra lô hàng quá cảnh của một công ty tại Lạng Sơn. Lực lượng hải quan đã phát hiện gần 5.000 sản phẩm giả mạo nhiều nhãn hiệu nổi tiếng như Rolex, Nike, Adidas, Hermès… và giả mạo cả xuất xứ “Made in Vietnam” nhằm đưa đi nước thứ ba.

Đây là vụ việc có quy mô lớn, thể hiện rõ xu hướng lợi dụng loại hình quá cảnh và giả mạo xuất xứ để né tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng, đã được cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo quy định của pháp luật.

Đối với công tác kiểm soát ma tuý, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) đã chủ động phối hợp chặt chẽ với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) và Công an các địa phương triển khai nhiều chuyên án lớn, đấu tranh với các đường dây mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy xuyên quốc gia.

Điển hình là chuyên án triệt phá đường dây vận chuyển ma túy từ nước ngoài vào Việt Nam tiêu thụ, bắt giữ nhiều đối tượng, thu giữ gần 93 kg ma túy các loại, 7 xe ô tô cùng nhiều tài liệu, vật chứng liên quan.

Đây là chiến công có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần ngăn chặn nguồn ma túy từ nước ngoài thẩm lậu vào Việt Nam, không để nước ta trở thành địa bàn trung chuyển ma túy quốc tế.

Với thành tích đó, các lực lượng tham gia chuyên án, trong đó có Cục Hải quan, đã vinh dự được Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà gửi Thư khen, biểu dương tinh thần mưu trí, dũng cảm, sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả trong đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy.

Đây không chỉ là sự ghi nhận của Chính phủ đối với kết quả của chuyên án mà còn khẳng định vai trò, trách nhiệm của lực lượng Hải quan trong công tác kiểm soát địa bàn, chủ động phối hợp đấu tranh với tội phạm ma túy, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

Bên cạnh đó, lực lượng Hải quan cũng phát hiện nhiều vụ vận chuyển trái phép ma túy được cất giấu tinh vi trong hộp sữa, mỹ phẩm, cà phê, hành lý cá nhân và hàng chuyển phát nhanh…

Ngành Hải quan đã và đang phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng, tập trung đấu tranh với các đường dây buôn lậu có tổ chức, xuyên quốc gia; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách tạo thuận lợi thương mại để buôn lậu, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, góp phần giữ vững an ninh kinh tế và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Phóng viên: Ông nhận định như thế nào về tình hình buôn lậu trong thời gian tới, đặc biệt là trong những tháng cuối năm?

Ông Lưu Mạnh Tưởng: Những tháng cuối năm 2026, chúng tôi dự báo tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp. Vì vậy, Cục Hải quan sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục nâng cao chất lượng công tác phân tích, dự báo và quản lý rủi ro thông quan việc chủ động nắm chắc tình hình, nhận diện sớm các phương thức, thủ đoạn mới; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn và tình báo hải quan để nâng cao khả năng phát hiện các lô hàng có nguy cơ cao ngay từ trước khi hàng hóa đến cửa khẩu.

Mục tiêu là chuyển mạnh từ tư duy xử lý vụ việc sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Thứ hai, kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm đối với các tuyến, địa bàn, loại hình và mặt hàng tiềm ẩn rủi ro cao.

Trong đó, tập trung vào thương mại điện tử xuyên biên giới, chuyển phát nhanh, hàng quá cảnh, gia công, sản xuất xuất khẩu; đồng thời tăng cường kiểm soát các mặt hàng như ma túy, tiền chất, vàng, xăng dầu, hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các mặt hàng ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Thứ ba, Cục Hải quan sẽ chủ động rà soát, tổng kết thực tiễn, tham mưu Chính phủ, Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật; đồng thời ban hành kịp thời các cảnh báo nghiệp vụ và hướng dẫn để thống nhất thực hiện trong toàn Ngành.

Thứ tư, ngành Hải quan tiếp tục tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ công chức; siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và từng cán bộ thực thi nhiệm vụ.

Thứ năm, buôn lậu hiện nay không còn là vấn đề của riêng một lực lượng hay một quốc gia. Do đó, ngành Hải quan sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường và các cơ quan chức năng; đồng thời tăng cường trao đổi thông tin với cơ quan Hải quan các nước, các tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp để phát hiện, ngăn chặn hiệu quả các đường dây buôn lậu xuyên quốc gia.

Bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với Hải quan Việt Nam không phải là kiểm tra nhiều hơn, mà là kiểm soát thông minh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.

Ngành Hải quan sẽ tiếp tục kiên định mục tiêu xây dựng lực lượng chính quy, chuyên nghiệp, hiện đại, lấy chuyển đổi số, quản lý rủi ro và ứng dụng khoa học công nghệ làm nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý.

Qua đó, vừa thực hiện tốt phương châm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại hợp pháp, vừa kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm mọi hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, góp phần bảo vệ an ninh kinh tế, lợi ích quốc gia và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bền vững.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!