VỚI VỊ THẾ LÀ “CỬA NGÕ” QUAN TRỌNG KẾT NỐI CÁC NƯỚC ASEAN VỚI THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC, VIỆC CHUYỂN ĐỔI SANG MÔ HÌNH CỬA KHẨU THÔNG MINH TẠI CỬA KHẨU QUỐC TẾ MÓNG CÁI (QUẢNG NINH) ĐƯỢC KỲ VỌNG GIÚP VIỆT NAM KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ MẮT XÍCH KHÔNG THỂ THAY THẾ TRONG CHUỖI CUNG ỨNG KHU VỰC. MÔ HÌNH NÀY KHÔNG CHỈ ĐẢM BẢO DÒNG CHẢY HÀNG HÓA THÔNG SUỐT MÀ CÒN CHỦ ĐỘNG ỨNG PHÓ HIỆU QUẢ TRƯỚC CÁC THÁCH THỨC TỪ THIÊN TAI HAY DỊCH BỆNH.

Ngay sau khi Chính phủ ban hành Quyết định số 164/QĐ-TTg ngày 26/1/2026, phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc), ngày 27/2/2026, UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc). Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) phỏng vấn ông Ngô Tùng Dương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VIII (quản lý địa bàn tỉnh Quảng Ninh) về nội dung quan trọng này.

Phóng viên: Việc hiện thực hóa cửa khẩu thông minh tại Móng Cái là lời cam kết của Việt Nam về một môi trường kinh doanh thông thoáng, hiện đại và an toàn. Đây chính là bước đi vững chắc để giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia gắn liền với phát triển kinh tế bền vững trong kỷ nguyên hội nhập quốc tế sâu rộng. Ông đánh giá như thế nào về chủ trương lớn này?

Ông Ngô Tùng Dương: Việc hiện thực hóa cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) chính là lời cam kết mạnh mẽ, cụ thể và có tính chiến lược của Đảng, của Nhà nước, của tỉnh Quảng Ninh về xây dựng một môi trường kinh doanh thông thoáng, hiện đại, minh bạch và an toàn, đồng thời là bước đi vững chắc để vừa giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Hiện nay, lưu lượng hàng hóa và người qua lại tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng lớn và có sự tăng trường hàng năm, có thời điểm bị ùn ứ, do vậy mô hình cửa khẩu thông minh sẽ giải quyết triệt để những bất cập này thông qua:

Áp dụng công nghệ số hiện đại: Chia sẻ dữ liệu thời gian thực giữa các lực lượng chức năng (Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Kiểm dịch, Quản lý vận tải…), sử dụng AI, nhận diện khuôn mặt, quét vân tay, camera thông minh, hệ thống barie điện tử, xe tự hành IGV… giúp nâng cao hiệu quả lưu thông cho luồng xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu.

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước: Hỗ trợ hiệu quả các lực lượng chức năng tại cửa khẩu trong hoạt động nghiệp vụ, thực hiện quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu lớn (big data), giám sát liên tục, từ đó phát hiện sớm hàng giả, hàng cấm, buôn lậu, đồng thời tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu chân chính.

Công nghệ số giúp giám sát chặt chẽ, minh bạch, giảm tiếp xúc trực tiếp, đồng thời tăng cường phối hợp song phương với phía Trung Quốc - quốc gia vốn đã và đang triển khai mạnh mẽ mô hình cửa khẩu thông minh tại Đông Hưng và nhiều cửa khẩu khác.

Đây là chủ trương phù hợp với các nghị quyết của Đảng (Nghị quyết 52-NQ/TW về Cách mạng công nghiệp 4.0, Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế…), quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030.

Phóng viên: Việc triển khai xây dựng cửa khẩu thông minh sẽ tạo được sự đột phá về lưu thông và thông quan hàng hóa, không tác động, gây ảnh hưởng mô hình thông quan hàng hoá truyền thống, với mô hình thông quan mới, áp dụng khoa học, công nghệ tiên tiến vào quá trình giao nhận hàng hoá nhằm nâng cao hiệu suất thông quan, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, tiết giảm chi phí cho cộng đồng doanh nghiệp… Để đạt được mục tiêu nêu trên, cơ quan Hải quan cần làm gì, thưa ông?

Ông Ngô Tùng Dương: Việc triển khai xây dựng cửa khẩu thông minh tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái sẽ tạo ra sự đột phá rõ rệt về lưu thông hàng hóa, đồng thời không gây bất kỳ ảnh hưởng nào đến mô hình thông quan truyền thống đang vận hành ổn định. Mô hình mới sẽ áp dụng khoa học - công nghệ tiên tiến vào toàn bộ quy trình giao nhận, giám sát hàng hóa, từ đó nâng cao hiệu suất lưu thông, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu và giúp tiết giảm đáng kể chi phí, thời gian cho cộng đồng doanh nghiệp.

Để đạt được các mục tiêu quan trọng nêu trên, Chi cục Hải quan khu vực VIII - với vai trò là một trong những đơn vị quản lý trực tiếp tại cửa khẩu - xác định phải triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, khẩn trương tham mưu xây dựng, ban hành quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh Việt Nam - Trung Quốc. Thông qua việc tham gia xây dựng các quy định này, chúng tôi tích cực tham gia đóng góp ý kiến để các quy định vừa áp dụng triệt để công nghệ hiện đại, vừa đảm bảo chặt chẽ công tác quản lý nhà nước về hải quan, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để cơ quan Hải quan thực hiện hiệu quả chức năng quản lý Nhà nước đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua cửa khẩu thông minh.

Thứ hai, tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Hải quan trở thành lực lượng lao động số, thành thạo công nghệ mới, đồng thời duy trì và kết hợp hài hòa giữa phương thức kiểm tra truyền thống với quản lý tự động, nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng phối hợp liên ngành.

Thứ ba, tăng cường phối hợp liên ngành và hợp tác song phương. Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng: Biên phòng, Kiểm dịch y tế, Kiểm dịch động thực vật, Ban Quản lý cửa khẩu và các cơ quan liên quan; đồng thời phối hợp với phía Trung Quốc để thực hiện trao đổi thông tin trước về hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện xuất nhập cảnh theo Thỏa thuận giữa hai bên, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho thông quan nhanh chóng, minh bạch và an toàn.

Phóng viên: Theo Kế hoạch của UBND tỉnh Quảng Ninh, Chi cục Hải quan khu vực VIII được giao chủ động báo cáo Cục Hải quan để kiến nghị Bộ Tài chính thống nhất với phía Hải quan Trung Quốc xây dựng thỏa thuận về việc hợp tác, vận hành, kết nối, trao đổi dữ liệu, thông tin tờ khai hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện vận tải qua lại giữa hai bên qua cặp cửa khẩu Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc). Ông có thể chia sẻ rõ hơn về nhiệm vụ quan trọng này ?

Ông Ngô Tùng Dương: Đây là nhiệm vụ rất quan trọng do “Thỏa thuận về hợp tác, vận hành, kết nối và trao đổi dữ liệu, thông tin tờ khai hải quan giữa Hải quan hai bên qua cặp cửa khẩu Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc)” là yếu tố then chốt trong vận hành mô hình cửa khẩu thông minh.

Đó là, việc trao đổi dữ liệu tờ khai hải quan giữa hai quốc gia sẽ giúp giảm thời gian thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu, đặc biệt là cửa khẩu đường bộ. Điều này giúp nâng cao hiệu quả và giảm ùn tắc tại các cửa khẩu, giúp hàng hóa được thông quan nhanh chóng hơn.

Khi các tờ khai hải quan được trao đổi tự động và nhanh chóng, các doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí cho các thủ tục hành chính. Điều này tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới, đồng thời giảm chi phí logistics, một yếu tố quan trọng trong thương mại quốc tế.

Mặt khác, việc áp dụng công nghệ trao đổi dữ liệu tự động giúp hạn chế các sai sót, gian lận và tham nhũng trong quá trình thông quan. Các thông tin về tờ khai hải quan sẽ được chia sẻ giữa các cơ quan Hải quan của Việt Nam và Trung Quốc một cách chính xác và nhanh chóng, giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý.

Hỗ trợ việc thực thi các quy định về an ninh và an toàn: Việc trao đổi dữ liệu hải quan giúp các cơ quan chức năng có thể theo dõi và kiểm soát hàng hóa nhập khẩu và xuất khẩu một cách chặt chẽ hơn, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia và an toàn thực phẩm, sức khỏe cộng đồng.

Thúc đẩy hợp tác và phát triển thương mại: Thỏa thuận này giúp Việt Nam và Trung Quốc tăng cường hợp tác trong lĩnh vực hải quan, thúc đẩy thương mại xuyên biên giới. Khi quy trình thông quan trở nên nhanh chóng và hiệu quả, thương mại giữa hai quốc gia sẽ phát triển mạnh mẽ hơn, tạo ra lợi ích kinh tế cho cả hai bên.

Thực hiện cam kết quốc tế: Việc ký kết thỏa thuận trao đổi dữ liệu tờ khai hải quan cũng thể hiện cam kết của Việt Nam và Trung Quốc trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về tạo thuận lợi thương mại và cải cách hải quan. Điều này giúp hai quốc gia thực hiện các nghĩa vụ trong các Hiệp định quốc tế đã tham gia ký kết, như các cam kết trong khuôn khổ WTO hay các thỏa thuận song phương.

Tăng cường khả năng đối phó với các thách thức toàn cầu: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự gia tăng các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại, việc trao đổi dữ liệu tờ khai hải quan giữa hai quốc gia giúp tăng cường khả năng phối hợp và ứng phó nhanh chóng với các tình huống khẩn cấp, chẳng hạn như dịch bệnh, thiên tai, hay các cuộc khủng hoảng an ninh.

Phóng viên: Được biết lộ trình thực hiện, dự án được triển khai theo 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 (năm 2026) và Giai đoạn 2 (giai đoạn 2027-2030). Vậy Chi cục Hải quan khu vực VIII đã và đang tham mưu cho Cục Hải quan, UBND tỉnh Quảng Ninh những giải pháp gì để đảm bảo tiến độ của dự án?

Ông Ngô Tùng Dương: Để đảm bảo tiến độ triển khai Đề án, trong thời gian qua, chúng tôi đã và đang tham mưu cho Cục Hải quan, UBND tỉnh Quảng Ninh triển khai thực hiện các giải pháp sau:

- Tham mưu xây dựng khung hành lang pháp lý đồng bộ: Đề án thí điểm xây dựng Cửa khẩu thông minh là một nội dung rất mới và cần có cơ sở pháp lý thực hiện theo đúng mục tiêu của Đề án. Do vậy, trong thời gian qua chúng tôi đã tham mưu, đề xuất UBND tỉnh Quảng Ninh, Cục Hải quan triển khai thực hiện từng bước xây dựng khung hành lang pháp lý đồng bộ để thực hiện: từ việc xây dựng Đề án trình Thủ tướng Chính phủ quyết định, đến báo cáo Cục Hải quan đẩy nhanh việc đàm phán để ký Thỏa thuận hợp tác, vận hành, kết nối và trao đổi dữ liệu, thông tin tờ khai hải quan giữa cơ quan Hải quan hai bên qua cặp cửa khẩu Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) và xây dựng Dự thảo Thông tư quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh Việt Nam - Trung Quốc…

- Tham mưu triển khai cơ chế gặp gỡ, trao đổi định kỳ với phía Trung Quốc: Chúng tôi tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo thực hiện nghiêm các nội dung đã ký kết với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây: tổ chức hội đàm định kỳ để thông báo tiến độ, trao đổi kinh nghiệm, giải quyết vướng mắc phát sinh; giao cơ quan quản lý cửa khẩu làm đầu mối, thiết lập cơ chế trao đổi giữa Tổ công tác cấp địa phương nhằm kịp thời phối hợp, xử lý các vấn đề phát sinh.

- Tham mưu đảm bảo tuyệt đối các yếu tố quốc phòng, an ninh và an toàn thông tin: Chúng tôi tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo tuân thủ chặt chẽ yêu cầu quốc phòng - an ninh vào tất cả các khâu quy hoạch, đầu tư và vận hành; áp dụng đầy đủ các tiêu chuẩn bảo mật theo Luật An ninh mạng, Luật Dữ liệu trong toàn bộ quá trình xây dựng thí điểm cửa khẩu thông minh.

Với các giải pháp cụ thể, đồng bộ trên, Chi cục Hải quan khu vực VIII luôn phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành tham mưu cho UBND tỉnh để đảm bảo dự án đúng tiến độ, chất lượng, an toàn và hiệu quả cao nhất.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!