Phóng viên: Dù công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đã có nhiều chuyển biến tích cực, song Chính phủ vẫn đánh giá rằng kết quả chưa thực sự bền vững. Theo ông, đâu là những điểm nghẽn, làm cản trở hiệu quả của cuộc chiến này?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở sự thiếu quyết tâm mà nằm ở tốc độ thích ứng. Trong khi các đối tượng vi phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động, tận dụng tối đa công nghệ để che giấu hành vi thì ở một số khâu, khả năng phối hợp giữa các lực lượng thực thi hiện nay vẫn chưa theo kịp thực tiễn.

Không ít vụ việc cho thấy, mỗi cơ quan đều nắm giữ một phần thông tin, trong khi, việc chia sẻ dữ liệu lại chưa thực sự thông suốt, khiến quá trình xác minh, điều tra và xử lý kéo dài, làm giảm hiệu quả đấu tranh.

Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc hàng hóa hiện đang trong quá trình hoàn thiện. Trong khi đó, các đối tượng buôn lậu và sản xuất, kinh doanh hàng giả lại đang khai thác rất hiệu quả các nền tảng số. Chúng sử dụng tài khoản ảo, nhóm kín trên mạng xã hội, thanh toán điện tử, kho hàng phân tán, thậm chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tạo hình ảnh, video quảng cáo sai sự thật đối với mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hay thuốc chữa bệnh. Điều này đặt ra yêu cầu đối với lực lượng chức năng, đó là phải thay đổi tư duy và phương thức quản lý.

Vì vậy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, điều quan trọng hơn là nâng cao năng lực thực thi, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng. Khi thông tin được liên thông kịp thời, việc phát hiện và triệt phá các đường dây vi phạm sẽ nhanh chóng và hiệu quả hơn rất nhiều.

Phóng viên: Hàng giả đang ngày càng dịch chuyển lên không gian mạng và lợi dụng công nghệ số để mở rộng hoạt động. Theo ông, cuộc chiến chống hàng giả cần thay đổi như thế nào để không bị tụt lại phía sau?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Thực tế cho thấy, nếu vẫn duy trì cách thức quản lý truyền thống thì rất khó theo kịp sự biến đổi của thị trường. Hiện nay, người bán không còn cần cửa hàng hay điểm kinh doanh cố định. Chỉ với một tài khoản mạng xã hội, vài buổi livestream và một kho hàng nhỏ đặt trong khu dân cư, họ đã có thể tiêu thụ hàng nghìn đơn hàng mỗi ngày.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi cả về tư duy quản lý lẫn công cụ quản lý. Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong công tác phòng, chống hàng giả.

Theo tôi, cần đẩy nhanh việc xây dựng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc, kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương; đồng thời, ứng dụng công nghệ để phân tích dữ liệu, nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và khoanh vùng nguy cơ vi phạm.

Ở góc độ doanh nghiệp, sự chủ động cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Chính doanh nghiệp là đơn vị hiểu rõ nhất về sản phẩm, thị trường và cũng là người phát hiện sớm nhất khi xuất hiện hàng giả, hàng nhái. Nếu doanh nghiệp tích cực phối hợp với cơ quan chức năng, chủ động cung cấp thông tin và đầu tư các giải pháp xác thực sản phẩm thì hiệu quả đấu tranh sẽ được nâng lên đáng kể.

Nói cách khác, chống hàng giả không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý mà phải là trách nhiệm chung của tất cả các chủ thể tham gia thị trường.

Phóng viên: Trước tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn diễn biến phức tạp, theo ông, các lực lượng cần ưu tiên những nhiệm vụ gì trong giai đoạn này?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Những tháng cuối năm thường là thời điểm buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất và kinh doanh hàng giả gia tăng cả về quy mô lẫn thủ đoạn. Vì vậy, các lực lượng chức năng cần chủ động phối hợp, xác định rõ trọng tâm ngay từ đầu, thay vì chỉ xử lý khi vi phạm đã xảy ra.

Trước hết, lực lượng Hải quan cần tăng cường kiểm soát tại cửa khẩu, cảng biển, sân bay và các tuyến logistics quốc tế; đẩy mạnh phân tích rủi ro đối với những lô hàng có dấu hiệu khai sai tên hàng, trị giá, xuất xứ hoặc lợi dụng loại hình quá cảnh, tạm nhập tái xuất để buôn lậu.

Tại khu vực biên giới, Bộ đội Biên phòng cần chủ động nắm địa bàn, kiểm soát chặt đường mòn, lối mở, tuyến đường bộ và vùng biển; tập trung đấu tranh với các đầu nậu, đối tượng vận chuyển hàng lậu từ biên giới vào nội địa, nhất là những mặt hàng có sức tiêu thụ lớn vào dịp cuối năm.

Trong nội địa, lực lượng Công an cần tập trung điều tra, triệt phá các đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả có tổ chức, đặc biệt những vụ việc quy mô lớn, liên tỉnh, xuyên biên giới hoặc lợi dụng không gian mạng.

Lực lượng Quản lý thị trường cần tập trung kiểm tra chợ đầu mối, trung tâm thương mại, kho hàng, điểm tập kết, cơ sở sản xuất và các địa bàn tiêu thụ lớn. Các nhóm hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân như thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, rượu, bia, thuốc lá, bánh kẹo và hàng tiêu dùng thiết yếu phục vụ Tết cần được ưu tiên.

Cùng với đó, cơ quan Thuế cần tăng cường giám sát kinh doanh trên nền tảng số, đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, doanh thu và dòng tiền để phát hiện hành vi kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu hoặc trốn thuế.

Các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp vận chuyển phải kiểm soát người bán, xác thực thông tin gian hàng, kịp thời gỡ bỏ sản phẩm vi phạm và phối hợp cung cấp dữ liệu cho cơ quan chức năng.

Quan trọng nhất là hình thành cơ chế phối hợp liên ngành thực chất. Khi dữ liệu xuất nhập khẩu, vận chuyển, hóa đơn điện tử, giao dịch trên sàn và kết quả kiểm tra thị trường được kết nối, chia sẻ kịp thời, các dấu hiệu bất thường sẽ được nhận diện nhanh và chính xác hơn. Đây là cách để ngăn chặn hàng lậu, hàng giả từ sớm, không để các đường dây có cơ hội mở rộng hoạt động trong cao điểm cuối năm.

Phóng viên: Với kinh nghiệm nhiều năm đồng hành cùng doanh nghiệp trong bảo vệ thương hiệu, ông nhìn nhận đâu là yếu tố quyết định để hình thành cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, hình thành sức mạnh tổng hợp, từng bước thu hẹp “đất sống” của hàng giả, hàng lậu?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Theo tôi, điều quan trọng nhất là phải thay đổi cách tiếp cận. Chống hàng giả, hàng lậu không nên chỉ được nhìn nhận như nhiệm vụ của lực lượng thực thi, mà phải trở thành trách nhiệm chung của cả hệ thống quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Nếu mỗi chủ thể chỉ làm tốt phần việc của mình nhưng thiếu sự kết nối thì hiệu quả vẫn rất hạn chế.

Qua nhiều năm làm công tác bảo vệ thương hiệu, tôi nhận thấy hàng giả luôn tồn tại ở những nơi mà thông tin bị chia cắt, chế tài chưa đủ sức răn đe và người tiêu dùng còn dễ dãi trong lựa chọn sản phẩm. Vì vậy, muốn thu hẹp không gian tồn tại của hàng giả, hàng lậu thì trước hết phải tạo được một cơ chế phối hợp thực chất giữa ba chủ thể: Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, tổ chức thực thi pháp luật và điều phối các lực lượng chức năng. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà phải trở thành “tai mắt” của cơ quan quản lý thông qua việc chủ động chia sẻ thông tin, đầu tư công nghệ xác thực sản phẩm, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và bảo vệ thương hiệu ngay từ chuỗi sản xuất, phân phối. Còn người tiêu dùng không nên chỉ là người mua hàng, mà cần trở thành một chủ thể giám sát thị trường bằng cách nói không với hàng không rõ nguồn gốc và kịp thời phản ánh các dấu hiệu vi phạm.

Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng hành của cả hệ thống. Tôi tin rằng, khi mỗi chủ thể đều nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của mình, cuộc chiến chống hàng giả sẽ không còn là những chiến dịch mang tính thời điểm mà sẽ trở thành một cơ chế phòng ngừa bền vững, góp phần xây dựng thị trường minh bạch và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng hóa Việt Nam.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!