Tái lập công bằng thuế quan
Suốt hơn một thập kỷ, thị trường tiêu dùng Việt Nam tồn tại một nghịch lý thuế quan bắt nguồn từ Quyết định số 78/2010/QĐ-TTg. Theo đó, các lô hàng có trị giá dưới 1 triệu đồng gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh được hưởng “đặc quyền” miễn thuế. Ở thời điểm ban hành năm 2010, đây là chính sách mang tính khuyến khích, đơn giản hóa thủ tục cho hàng hóa biếu tặng nhỏ lẻ khi quy mô thương mại điện tử còn sơ khai.
Tuy nhiên, khi kỷ nguyên số bùng nổ, ưu đãi này vô hình trung biến thành một “kẽ hở” khổng lồ bị các đơn vị kinh doanh xuyên biên giới lợi dụng triệt để. Hàng hóa ngoại nhập đổ bộ vào Việt Nam với số lượng lớn dưới danh nghĩa quà tặng, được bao cấp hoàn toàn về thuế, trong khi doanh nghiệp nội địa phải gánh chịu mọi sắc thuế từ khâu nguyên liệu đầu vào đến khâu lưu thông thành phẩm. Sự bất cập này tạo ra sự lệch pha về giá bán từ 10% đến 20%, khiến hàng nội địa thua ngay trên sân nhà dù chất lượng không hề kém cạnh.
 |
| Công chức hải quan chuyển phát nhanh (Chi cục Hải quan khu vực I) kiểm tra hàng hóa XNK. Ảnh: N.Linh |
Đánh giá về bước ngoặt chính sách từ tháng 2/2025, bà Nguyễn Thị Khánh Huyền, Tổ trưởng Tổ Quản lý thuế, Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan) khẳng định, việc thu thuế GTGT với hàng trị giá nhỏ qua chuyển phát nhanh là một bước điều chỉnh mang tính quan trọng. Trước đây, việc hàng nhập khẩu nhỏ lẻ được miễn thuế đã tạo ra sự bất công bằng lớn đối với hàng hóa sản xuất trong nước vốn phải chịu nhiều sắc thuế. Chính sách mới đã thiết lập một sân chơi bình đẳng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh bằng chất lượng thay vì bị đè bẹp bởi ưu thế thuế quan phi lý của “hàng ngoại”.
Thực tế chứng minh, chỉ sau gần 10 tháng triển khai (tính đến cuối năm 2025), số thuế GTGT thu được từ hàng trị giá nhỏ đạt khoảng hơn 1.400 tỷ đồng. Con số này không chỉ là nguồn lực tài chính quan trọng cho đất nước mà còn là minh chứng cho quy mô thực tế của luồng hàng hóa trị giá nhỏ bấy lâu nay đã ẩn mình để né tránh nghĩa vụ tài chính quốc gia. Việc bãi bỏ ngưỡng miễn thuế De Minimis giúp Việt Nam tránh được tình trạng trở thành vùng trũng tiêu thụ hàng giá rẻ kém chất lượng, đồng thời xây dựng được cơ sở dữ liệu quan trọng để quản lý tốt hơn dòng tiền và hàng hóa xuyên biên giới, tiệm cận với tiêu chuẩn của các nền kinh tế phát triển như EU, Vương quốc Anh hay Singapore.
Triệt tiêu gian lận thương mại
Chính sách thuế mới đánh trực diện vào tình trạng xé lẻ đơn hàng, một trong những thủ đoạn tinh vi và phổ biến nhất của các cá nhân, tổ chức kinh doanh nhằm đưa trị giá lô hàng lớn về dưới ngưỡng miễn thuế.
Trước đây, một lô hàng trị giá 10 triệu đồng có thể được chia nhỏ thành 11 gói quà tặng để vượt rào miễn thuế và né tránh cả các quy định về kiểm tra chuyên ngành. Hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự hỗn loạn trong việc quản lý chất lượng hàng hóa, khiến hàng giả, hàng nhái dễ dàng thâm nhập vào thị trường nội địa.
Khi mọi đơn hàng từ 1 đồng trở lên đều phải chịu thuế GTGT, động cơ gian lận bị triệt tiêu hoàn toàn, góp phần làm sạch môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Bên cạnh việc thắt chặt thu thuế để đảm bảo công bằng, Nhà nước vẫn duy trì sự linh hoạt cần thiết thông qua việc cho phép hàng hóa trị giá thấp được hưởng một số ưu đãi về thuế nhập khẩu theo Nghị định số 134/2016/NĐ-CP. Điều này cho thấy tư duy quản lý hiện đại, vừa kiên quyết ngăn chặn trục lợi, vừa không gây sốc cho chuỗi cung ứng thương mại điện tử.
Hệ thống chính sách mới đóng vai trò như một bộ lọc thông minh, loại bỏ các giao dịch ảo và hành vi gian lận, từ đó bảo vệ túi tiền của người tiêu dùng trước làn sóng hàng lậu núp bóng quà tặng. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để Việt Nam xây dựng một nền kinh tế tự chủ, nơi hàng Việt có thể đứng vững và phát triển mạnh mẽ dựa trên giá trị thực, chất lượng sản phẩm và dịch vụ hậu mãi thay vì phải chạy đua về giá với hàng hóa bị xé lẻ né thuế.
Sự thay đổi này cũng đặt ra yêu cầu cho cơ quan Hải quan trong việc phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp chuyển phát nhanh để thực hiện chính sách một cách minh bạch nhất. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thu đủ thuế cho ngân sách, mà là xây dựng một nền tảng quản lý hiện đại, nơi mỗi kiện hàng đi vào lãnh thổ Việt Nam đều được định danh rõ ràng về nguồn gốc và giá trị tài chính.
 |
| Cơ quan Hải quan đang nâng cấp hệ thống CNTT để phục vụ cho công tác quản lý đạt hiệu quả hơn. |
Sự minh bạch về mặt pháp lý giúp các doanh nghiệp vận tải yên tâm đầu tư hạ tầng, đồng bộ hóa hệ thống dữ liệu riêng với hệ thống của Nhà nước, tạo nên một chuỗi cung ứng số khép kín, an toàn và hiệu quả, giảm thiểu tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình vận hành xuyên biên giới.
Số hóa quản trị hải quan
Để thích ứng với khối lượng đơn hàng khổng lồ từ các sàn thương mại điện tử, ngành Hải quan đã thực hiện cuộc cách mạng chuyển đổi từ phương thức thủ công sang quy trình tự động hóa hoàn toàn với Hệ thống thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu nhóm 2 gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh (Hệ thống AVP-ECOM).
Sự ra đời của Thông tư số 29/2025/TT-BTC chính là xương sống cho chiến lược này, thay thế những quy định cũ đã lỗi thời không còn phù hợp với thực tế kinh tế số. Thông tư số 29/2025/TT-BTC đóng vai trò là chìa khóa pháp lý để chuẩn hóa các chỉ tiêu thông tin trên tờ khai điện tử đối với hàng trị giá thấp, cho phép hệ thống máy tính tự động tính toán, đối soát và thực hiện lệnh thu thuế mà không cần sự can thiệp trực tiếp của công chức hải quan.
Theo bà Nguyễn Thị Khánh Huyền, việc áp dụng Hệ thống AVP-ECOM trong quản lý hàng hoá trị giá nhỏ đã giúp tăng tính minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ một cách đáng kinh ngạc. Hệ thống cho phép xử lý khối lượng tờ khai khổng lồ mỗi ngày mà không làm gián đoạn dòng chảy thương mại toàn cầu. Đây không chỉ là hiệu quả trước mắt về con số thu ngân sách mà còn là nền tảng bền vững hướng tới mô hình Hải quan thông minh.
Hệ thống AVP-ECOM cũng tích hợp các thuật toán nhận diện rủi ro tự động và khả năng phân tích dữ liệu lớn, giúp lưu vết lịch sử giao dịch của cả người gửi lẫn người nhận trên quy mô toàn cầu. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như một cá nhân nhận hàng quá nhiều lần trong thời gian ngắn hoặc có sự chênh lệch bất hợp lý về trị giá hàng hóa so với thị trường, hệ thống sẽ tự động đưa vào danh sách cảnh báo đỏ để kiểm tra thực tế.
Việc tự động hóa hoàn toàn quy trình thu thuế đối với hàng dưới 1 triệu đồng là lời khẳng định cho một nền hải quan hiện đại, chuyên nghiệp và sẵn sàng cho kỷ nguyên số. Trong tương lai, ngành Hải quan cam kết tiếp tục nâng cấp hạ tầng công nghệ, hướng tới sự hài hòa tuyệt đối giữa quản lý Nhà nước và tạo thuận lợi tối đa cho thương mại, đưa hàng Việt phát triển vững chắc ngay trên chính sân nhà trước thách thức toàn cầu hóa.
