Một luật sửa bốn luật: Cải cách thủ tục, mở đường cho thương mại số

Ảnh minh họa.

Tập trung cải cách thủ tục, tháo gỡ điểm nghẽn

Hội nghị tham vấn chính sách đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại năm 2005, Luật Cạnh tranh năm 2018, Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 và Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2023, do Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổ chức ngày 9/2 thu hút sự tham gia của cơ quan quản lý, đại biểu Quốc hội, cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên gia, điều này cho thấy mức độ quan tâm lớn đối với việc hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thương mại, cạnh tranh và tiêu dùng.

Báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy, dự án luật tập trung vào các nhóm chính sách lớn gồm: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách TTHC và điều kiện đầu tư kinh doanh; tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi các luật hiện hành; đồng thời cập nhật, bổ sung quy định để thích ứng với sự phát triển nhanh của TMĐT và kinh tế số.

Từ góc độ thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị các ý kiến tham vấn tập trung làm rõ tính khả thi của chính sách, mức độ thống nhất giữa các quy định sửa đổi với hệ thống pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời chỉ ra những vướng mắc cụ thể trong công tác quản lý, điều hành và thực thi pháp luật trên thực tế.

Tham gia ý kiến và dự thảo luật, nhiều đại biểu Quốc hội và chuyên gia cho rằng, việc sửa đổi đồng thời 4 luật không chỉ là yêu cầu về mặt kỹ thuật lập pháp mà là đòi hỏi tự thân của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Các quy định hiện hành đã bộc lộ những khoảng trống và độ trễ so với thực tiễn, nhất là khi TMĐT, nền tảng số và hoạt động kinh doanh xuyên biên giới phát triển nhanh chóng.

Đánh giá cao sự chủ động của Bộ Công Thương, đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng và An ninh lưu ý, cơ quan soạn thảo cần bám sát Điều 29 và Điều 30 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm tính thực chất của hoạt động tham vấn chính sách, tránh dàn trải sang các vấn đề kỹ thuật lập pháp ở giai đoạn này.

Chung quan điểm, nhiều ý kiến cũng cho rằng, dự án luật cần thể hiện rõ tinh thần kiến tạo phát triển, không chỉ tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn tạo thuận lợi thực chất cho người dân và doanh nghiệp, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo của chính sách.

Một nội dung nhận được nhiều ý kiến thảo luận là chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền từ Trung ương về địa phương. Dự thảo luật đề xuất chuyển thẩm quyền cấp Giấy phép gia công hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu từ Bộ Công Thương về UBND cấp tỉnh.

Ủng hộ định hướng này, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, phù hợp với chủ trương cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại điện VCCI cảnh báo nguy cơ thiếu thống nhất trong áp dụng nếu không có hướng dẫn cụ thể, dẫn tới tình trạng mỗi địa phương hiểu và thực hiện một cách khác nhau, gây khó khăn cho doanh nghiệp hoạt động trên phạm vi liên tỉnh, liên vùng.

Đại biểu Trịnh Xuân An, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại phát biểu tại Hội nghị vấn chính sách đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật.

Hoàn thiện dự thảo trên cơ sở đánh giá tác động

Sửa đổi Luật Cạnh tranh năm 2018 và Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2023 trong bối cảnh TMĐT bùng nổ là nội dung được nhiều đại biểu đặc biệt quan tâm. Dự thảo hướng tới hoàn thiện các quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh, kiểm soát các nền tảng số có vị trí thống lĩnh và tăng cường bảo vệ NTD trong môi trường trực tuyến.

Theo các ý kiến, các nền tảng TMĐT hiện nay không chỉ đóng vai trò trung gian mua bán mà còn tham gia sâu vào việc xác lập “luật chơi” thông qua hệ sinh thái logistics, thanh toán, quảng cáo và dữ liệu người dùng, khiến môi trường cạnh tranh ngày càng phức tạp.

“Các quy định tại luật hiện hành đã đáp ứng được yêu cầu quản lý cạnh tranh với TMĐT có tính đặc thù này chưa? Cần cung cấp thông tin rõ hơn về kinh nghiệm quốc tế và tác động của chính sách mới đến tính minh bạch và môi trường đầu tư”, đại biểu Trịnh Xuân An đặt vấn đề.

Một số ý kiến góp ý đối với Điều 63 và Điều 64 của Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2023, theo đó yêu cầu các nền tảng số phải báo cáo định kỳ về việc kiểm soát nội dung, quảng cáo và bảo vệ NTD. Các đại biểu cho rằng, nếu quy định không được thiết kế hợp lý, chi phí tuân thủ có thể gia tăng đáng kể, đặc biệt đối với các nền tảng trung gian.

Thảo luận về Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2023, nhiều chuyên gia tập trung làm rõ trách nhiệm của tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số lớn. Dự thảo đề xuất yêu cầu các nền tảng phải thiết lập kho lưu trữ quảng cáo có sử dụng thuật toán nhắm đến đối tượng cụ thể.

Tổng hợp ý kiến cộng đồng doanh nghiệp, đại diện VCCI cho rằng, việc yêu cầu nền tảng số chịu trách nhiệm thay cho người bán trong một số trường hợp có thể phát sinh xung đột với Luật Thương mại và Luật Giao dịch điện tử. Do đó, cần rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng một hành vi bị điều chỉnh bởi nhiều quy định khác nhau, gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện.

Cho rằng “một luật sửa bốn luật” là bước đi táo bạo và cần thiết, nhiều ý kiến yêu cầu đánh giá tác động chính sách một cách toàn diện, đặc biệt là tác động đến doanh nghiệp nhỏ và vừa; bảo đảm tương thích với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam tham gia; đồng thời phân định rõ ranh giới giữa quản lý nhà nước và quyền tự chủ kinh doanh.

Ghi nhận đầy đủ các ý kiến tham vấn, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật trước khi trình cấp có thẩm quyền. Ban soạn thảo sẽ rà soát tổng thể các luật liên quan để bảo đảm tính đồng bộ với các luật mới được Quốc hội thông qua trong năm 2025.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, việc sửa đổi luật lần này nhằm đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, không chỉ tập trung vào quản lý mà còn thúc đẩy phát triển, nhất là trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ý kiến tham gia của các đại biểu Quốc hội và chuyên gia vào dự thảo sửa đổi, bổ sung 4 luật là cơ sở quan trọng để Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng các cơ quan của Quốc hội tiếp tục thẩm tra, hoàn thiện dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét.