 |
| Phó Cục trưởng Mai Sơn chia sẻ về công tác cải cách thủ tục hành chính. Ảnh: Trung Kiên |
Bốn trụ cột công nghệ tạo nên bước tiến đột phá
Trong tham luận gửi Diễn đàn “Ngành Thuế và Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số”, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn nhấn mạnh, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đặt mục tiêu bứt phá với tốc độ tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra cho cơ quan quản lý là phải chủ động đồng hành, hỗ trợ và mở đường cho doanh nghiệp phát triển.
Để giải bài toán giúp người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuận lợi nhất với chi phí thấp nhất mà vẫn bảo đảm tính minh bạch, ngành Thuế xác định chuyển đổi số là chìa khóa cốt lõi làm thay đổi căn bản phương thức vận hành và đã tập trung mọi nguồn lực để hiện thực hóa hệ thống quản lý thuế.
Đến nay, hạ tầng CNTT của ngành đã phát triển toàn diện, đáp ứng các nghiệp vụ quản lý thuế cốt lõi và dịch vụ thuế điện tử. Quá trình chuyển đổi toàn diện này được thể hiện rõ qua 4 giải pháp công nghệ trọng điểm:
Thứ nhất, eTax Mobile đang dần khẳng định là kênh giao dịch “một cửa” trên thiết bị di động tích hợp VNeID, hỗ trợ kê khai, nộp thuế và trợ lý ảo Chatbot 24/7. Đến nay, eTax Mobile đã thu hút trên 16 triệu lượt tải, ghi nhận hơn 24,9 triệu giao dịch nộp thuế thành công qua ngân hàng thương mại với tổng số tiền khoảng 45 nghìn tỷ đồng.
Thứ hai, hệ thống hóa đơn điện tử (HĐĐT) được triển khai toàn quốc từ ngày 1/7/2022, hệ thống đã tiếp nhận và xử lý khoảng 29 tỷ hóa đơn, tạo nên nguồn Big Data quan trọng cho công tác quản lý thuế. Riêng giải pháp HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền giúp quản lý hiệu quả doanh thu bán lẻ trực tiếp; tính đến ngày 20/7/2026 đã có 590.111 cơ sở đăng ký (tăng 37% so với cuối năm 2025) với tổng số hóa đơn khởi tạo vượt mốc 8,5 tỷ.
Thứ ba, trước sự bùng nổ của kinh tế số, Cục Thuế đã chủ động nâng cấp Cổng thông tin thương mại điện tử (TMĐT) hiện quản lý dữ liệu của khoảng 95.000 doanh nghiệp; 1,2 triệu hộ/cá nhân kinh doanh và 282 nhà cung cấp nước ngoài. Đến nay các nhà cung cấp nước ngoài đã kê khai, nộp thuế với tổng số tiền là 13,9 nghìn tỷ đồng. Cơ quan Thuế cũng thu thập dữ liệu từ hơn 40 tỷ giao dịch trên 491 sàn TMĐT với tổng giá trị vượt 336 nghìn tỷ đồng, đồng thời triển khai cơ chế khai/nộp thay cho hơn 500.000 gian hàng trực tuyến. Năm 2025, thu ngân sách từ TMĐT đạt 208,8 nghìn tỷ đồng (tăng 66,5%); qua thanh tra, kiểm tra đã xử lý truy thu và phạt gần 1,2 nghìn tỷ đồng.
Thứ 4, hạ tầng CNTT được quy hoạch tập trung, kết nối liên thông với Bộ Tài chính, Bộ Công an, Kho bạc Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại. Dữ liệu từ hóa đơn, ngân hàng và TMĐT được tích hợp vào các mô hình phân tích rủi ro. Công tác an toàn thông tin được duy trì theo mô hình 4 lớp với hệ thống giám sát 24/7 nhằm bảo vệ dữ liệu quốc gia và bảo đảm tính liên tục của hệ thống.
Sự chuyển dịch này đem lại 3 lợi ích cốt lõi: rút ngắn tối đa thời gian xử lý hồ sơ; giảm thiểu sai sót, tăng tính minh bạch nhờ tự động hóa tính toán và đối soát; nâng cao năng lực cảnh báo rủi ro nhờ phân tích dữ liệu lớn để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Hướng tới “Hệ thống quản trị thuế thông minh” năm 2030
Dù đạt nhiều kết quả ấn tượng, ngành Thuế thẳng thắn nhìn nhận hệ thống CNTT hiện tại vẫn còn hạn chế về tính phân mảnh và quy trình chưa được tự động hóa toàn trình. Với tư duy “công nghệ phải làm cho việc nộp thuế đơn giản hơn, rẻ hơn và nhanh hơn”, ngành Thuế đang tái cấu trúc toàn diện hệ thống.
Tầm nhìn đến năm 2030 là xây dựng “Hệ thống quản trị thuế thông minh” một cấu phần trọng yếu của hạ tầng kinh tế số quốc gia, đóng vai trò trợ lý cao cấp, tin cậy của người nộp thuế.
Theo định hướng này, hệ thống sẽ được thiết kế theo định hướng lấy người nộp thuế là trung tâm, lấy dịch vụ và niềm tin làm trọng tâm chủ động dự báo nghĩa vụ thuế, điền sẵn hồ sơ kê khai, cung cấp hướng dẫn có giá trị để tuân thủ thuế luôn là lựa chọn dễ dàng nhất.
Người nộp thuế có toàn quyền tiếp cận và theo dõi dữ liệu do Cục Thuế quản lý; các quyết định tự động có thể giải thích và truy vết đầy đủ; tranh chấp được xử lý nhanh chóng, đồng thời cơ chế giám sát độc lập được thiết lập nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.
Hệ thống được tự động hoá cao dựa trên Big Data và AI: Nền tảng của hệ thống được vận hành cốt lõi dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, đánh giá rủi ro bằng học máy, giảm tối đa sự can thiệp của con người ngoại trừ các tình huống phức tạp. Dữ liệu được quản lý theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, thu thập một lần và khai thác nhiều lần.
Sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt này sẽ đưa ngành Thuế từ mô hình quản lý truyền thống dựa trên giấy tờ sang mô hình vận hành trên nền tảng số, nơi các quy trình và biện pháp quản lý được gắn trực tiếp với các sự kiện kinh tế thực tế phát sinh thay vì phụ thuộc vào các chu kỳ báo cáo định kỳ.
