Nền tảng ngoại vào Việt Nam phải có pháp nhân hoặc ký quỹ từ 1/7

Luật TMĐT cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2026 - 2030 là hai công cụ quan trọng nhằm “vừa quản lý, vừa thúc đẩy” thị trường TMĐT Việt Nam phát triển bền vững.

Bắt buộc hiện diện pháp lý hoặc ký quỹ tại Việt Nam

Theo bà Nguyễn Thúy Anh, Phó Trưởng phòng Chuyển đổi số, Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), Luật TMĐT cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2026 - 2030 là hai công cụ quan trọng nhằm “vừa quản lý, vừa thúc đẩy” thị trường.

Khác với cách tiếp cận trước đây chủ yếu căn cứ vào vị trí đặt máy chủ, luật mới chuyển sang đánh giá mức độ tham gia và hướng tới thị trường Việt Nam của nền tảng. Các dấu hiệu nhận biết bao gồm: hiển thị tiếng Việt, sử dụng đồng tiền Việt Nam hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định với người mua tại Việt Nam.

Khi được xác định có hoạt động tại Việt Nam, nền tảng TMĐT nước ngoài phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Tùy theo mô hình, nền tảng phải thành lập pháp nhân tại Việt Nam hoặc chỉ định pháp nhân đại diện theo ủy quyền.

Trường hợp không thể thành lập pháp nhân theo cam kết quốc tế, luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng ở Việt Nam, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm bồi thường theo quy định. Mục tiêu là bảo đảm hoạt động TMĐT xuyên biên giới có địa chỉ pháp lý rõ ràng, phục vụ công tác quản lý thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thị trường Việt Nam những năm gần đây chứng kiến sự gia nhập nhanh của nhiều nền tảng nước ngoài như Temu hay Shein, với tốc độ tăng trưởng lớn. Tuy nhiên, việc điều chỉnh trách nhiệm pháp lý đối với nền tảng và người bán nước ngoài trước đây còn chưa đầy đủ.

“Luật TMĐT đã khắc phục khoảng trống đó, qua việc tăng trách nhiệm của nền tảng và người bán nước ngoài, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người mua tại Việt Nam”, bà Nguyễn Thúy Anh cho hay.

Luật đồng thời tăng trách nhiệm của nền tảng đối với người bán nước ngoài. Đại diện của nền tảng tại Việt Nam phải thay mặt người bán nước ngoài tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tranh chấp với người mua trong nước. Người bán nước ngoài tham gia nền tảng phải chịu trách nhiệm pháp lý tương đương người bán trong nước.

Để siết chặt quản lý, Luật TMĐT yêu cầu xác thực danh tính điện tử đối với người bán nước ngoài thông qua giấy tờ hợp pháp; kiểm soát nội dung hàng hóa nhằm ngăn chặn hàng giả, hàng lậu, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Về dữ liệu, nền tảng phải lưu trữ dữ liệu hàng hóa tối thiểu một năm; dữ liệu hợp đồng, giao dịch tối thiểu ba năm. Đồng thời, nền tảng phải cho phép người bán truy cập, tải dữ liệu hợp đồng của mình; kết nối và báo cáo dữ liệu qua Hệ thống quản lý hoạt động TMĐT quốc gia.

Các mô hình mới như livestream bán hàng, tiếp thị liên kết cũng được đưa vào khuôn khổ pháp lý. Chủ thể tham gia phải được xác thực; hình ảnh, âm thanh phải được lưu trữ tối thiểu một năm; chấp hành yêu cầu dừng phát, gỡ bỏ nội dung khi có vi phạm.

Theo khuyến nghị của cơ quan quản lý, trong 6 - 9 tháng đầu sau khi Luật có hiệu lực, doanh nghiệp và nền tảng có yếu tố nước ngoài cần rà soát mô hình hoạt động; hoàn tất thủ tục đăng ký hiện diện hoặc ký quỹ; chuẩn hóa quy trình quản lý người bán; xây dựng hệ thống tiếp nhận khiếu nại trực tuyến; hoàn thiện điều khoản hợp đồng; thiết lập cơ chế lưu trữ dữ liệu từ một đến ba năm; triển khai hóa đơn điện tử.

Hạ tầng số tăng tốc, kinh tế số mở rộng

Khung pháp lý mới được ban hành trong bối cảnh TMĐT Việt Nam tăng trưởng nhanh. Theo Cục TMĐT và Kinh tế số, quy mô thị trường B2C năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng trên 25%, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Việt Nam hiện thuộc nhóm ba thị trường TMĐT lớn nhất ASEAN.

Ở chiều xuất khẩu, Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM) đánh giá TMĐT xuyên biên giới đang chuyển từ kênh bổ trợ sang trụ cột tăng trưởng mới trong giai đoạn 2026 - 2030. Năm 2025, xuất khẩu qua TMĐT ước đạt khoảng 2 tỷ USD, tăng 18%, đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua kênh này lên 4,45 tỷ USD.

Tuy nhiên, trong khi dòng hàng hóa tăng nhanh, dòng tiền chưa vận hành tương xứng. Nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc hệ thống chuyển tiền quốc tế qua hệ thống ngân hàng trung gian (SWIFT) với thời gian xử lý từ 2 - 5 ngày; chi phí chuyển tiền, chuyển đổi ngoại tệ cao; tiềm ẩn rủi ro tỷ giá. Trong bối cảnh biên lợi nhuận thu hẹp, chi phí tài chính trở thành lực cản đáng kể.

Năm 2026, thị trường thanh toán xuyên biên giới ghi nhận sự cạnh tranh mạnh giữa các nền tảng công nghệ tài chính, tập trung vào giải pháp thu tiền nội địa. Đơn cử, nền tảng Payoneer hiện hỗ trợ doanh nghiệp tại hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho phép thu tiền nội địa tại nhiều thị trường. Việc mở rộng thu tiền bằng đồng nội tệ tại Mexico và Indonesia giúp doanh nghiệp Việt Nam giao dịch trực tiếp với các sàn như Amazon, Walmart hay Shopee.

Ở tầm vĩ mô, chuyển đổi số quốc gia đang tạo nền tảng cho TMĐT và thanh toán số phát triển. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau 5 năm triển khai Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc.

Năm 2025, internet băng rộng cố định đạt 280 Mbps, xếp hạng 11 thế giới; băng rộng di động đạt 160 Mbps, xếp hạng 17; 4G phủ sóng khoảng 99% dân số, 5G trên 90%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình chiếm 51,7% tổng số hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính. Xếp hạng Chính phủ điện tử của Việt Nam theo đánh giá của Liên hợp quốc tăng 15 bậc so với năm 2022, đứng thứ 71/193 quốc gia.

Kinh tế số đóng góp ngày càng lớn. Năm 2025, doanh thu công nghiệp công nghệ số ước đạt 198 tỷ USD, tăng 26%; TMĐT đạt 36 tỷ USD, tăng gấp ba lần so với năm 2020; số doanh nghiệp công nghệ số khoảng 80.052, tăng 10%.

Trong bối cảnh đó, việc thực thi Luật TMĐT, siết trách nhiệm nền tảng xuyên biên giới, đồng thời phát triển hạ tầng thanh toán số và hạ tầng dữ liệu quốc gia đang đưa TMĐT Việt Nam bước vào giai đoạn mới: tăng trưởng nhanh nhưng trong khuôn khổ quản lý rõ ràng, minh bạch; nhấn mạnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời tạo thêm công cụ để doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu trực tuyến giai đoạn 2026 - 2030.