Luật Thương mại điện tử: Mua sắm online an toàn hơn từ ngày 1/7

TMĐT đang dần thay thế các kênh phân phối truyền thống, góp phần giải quyết bài toán lưu thông hàng hóa trong nước và hỗ trợ hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế.

Bước chuyển từ “kênh bán hàng” sang hạ tầng kinh tế số

TMĐT không còn đơn thuần là một kênh bán hàng, mà đã trở thành hạ tầng trọng yếu của nền kinh tế số. Theo Bộ Công Thương, năm 2025, khoảng 60% dân số đã tham gia mua sắm trực tuyến; TMĐT chiếm gần 2/3 nền kinh tế số và trở thành một trong những trụ cột quan trọng của tăng trưởng thương mại trong nước cũng như xuất khẩu.

Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), khẳng định: TMĐT đang dần thay thế các kênh phân phối truyền thống, góp phần giải quyết bài toán lưu thông hàng hóa trong nước và hỗ trợ hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế.

Số liệu của Cục TMĐT và Kinh tế số cho thấy, năm 2025, cứ 10 hàng hóa bán ra thì có một hàng hóa được giao dịch qua TMĐT. Trong vài năm tới, tỷ lệ này có thể tăng mạnh, khoảng 50%. Mức độ “trưởng thành” của thị trường ngày càng rõ, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý, minh bạch và trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Thực tiễn phát triển nhanh kéo theo nhiều hệ lụy. Người tiêu dùng ngày càng thường xuyên đối mặt với tình trạng mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội và trong hoạt động bán hàng qua livestream. Những mô hình kinh doanh mới này tăng trưởng với tốc độ rất cao nhưng lại nằm ngoài hoặc ở “vùng xám” của khung pháp lý hiện hành.

Ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng Phòng Chính sách (Cục TMĐT và Kinh tế số) cho rằng, nguyên nhân là do hệ thống pháp luật chưa theo kịp thực tiễn. Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 80/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 52/2013/NĐ-CP chưa đủ mạnh để kiểm soát thị trường, nhất là khi TMĐT chuyển mạnh sang bán hàng qua mạng xã hội và livestream với tốc độ tăng trưởng hàng trăm phần trăm mỗi năm.

Từ yêu cầu cấp bách đó, Luật TMĐT được Quốc hội thông qua trong thời gian ngắn. Luật TMĐT gồm 7 chương, 41 điều, tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn, bao gồm phạm vi điều chỉnh, phân loại mô hình TMĐT, trách nhiệm của các chủ thể tham gia, hoạt động bán hàng, đặc biệt là livestream và quản lý TMĐT có yếu tố nước ngoài.

Luật TMĐT chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Hiện nay, Bộ Công Thương đang khẩn trương xây dựng các quy định hướng dẫn trình Chính phủ ban hành nhằm bảo đảm tính đồng bộ khi triển khai vào thực tiễn.

Định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật TMĐT là việc phân loại rõ bốn mô hình TMĐT. Cụ thể, gồm: nền tảng bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian như sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại; mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán; và nền tảng tích hợp đa chức năng, đóng vai trò kết nối, chia sẻ dữ liệu. Việc phân loại này tạo cơ sở pháp lý để xác định rõ trách nhiệm tương ứng, chấm dứt tình trạng một số mô hình TMĐT “đứng ngoài” quản lý như trước đây.

Luật TMĐT cũng quy định nghĩa vụ chung đối với các nền tảng TMĐT như: minh bạch thông tin hàng hóa, nhãn mác, chất lượng; phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước khi phát hiện vi phạm; chủ động kiểm soát rủi ro và gỡ bỏ kịp thời các nội dung sai phạm. Đặc biệt, lần đầu tiên pháp luật yêu cầu lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 3 năm, kể cả trong trường hợp gian hàng đã ngừng hoạt động. Đây được xem là điều kiện bắt buộc để phục vụ công tác thanh tra, đối soát và giải quyết tranh chấp.

Đối với hoạt động bán hàng qua mạng xã hội và livestream, Luật TMĐT quy định cụ thể trách nhiệm của 3 nhóm chủ thể chịu sự điều chỉnh trực tiếp, gồm chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream. Theo đó, nền tảng phải xác thực danh tính người bán, phân biệt rõ tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân, trang bị công cụ kiểm soát nội dung livestream, đồng thời kết nối và xác thực thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia.

Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Người bán và người livestream phải cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hàng hóa, thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được xác nhận, không sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ trái pháp luật và thuần phong mỹ tục.

Song song với hoàn thiện thể chế, xây dựng niềm tin thị trường được xác định là yếu tố then chốt để TMĐT phát triển bền vững. Ông Hoàng Ninh cho biết, Cục TMĐT và Kinh tế số đang xây dựng các văn bản dưới luật, trong đó có nghị định hướng dẫn Luật TMĐT và thông tư hướng dẫn kết nối hệ thống thông tin giữa các địa phương, cơ quan thuế, hải quan, sàn TMĐT với cơ sở dữ liệu về TMĐT.

Khi hệ thống này hoàn thiện, người tiêu dùng có thể hạn chế rủi ro mua phải hàng giả, hàng nhái, đồng thời truy vết được người bán thông qua định danh các chủ thể kinh doanh và người livestream. Đây được coi là nền tảng quan trọng để nâng cao tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số.

Ở góc độ triển khai, Bộ Công Thương đã và đang phối hợp với các địa phương thúc đẩy TMĐT thông qua liên kết vùng, chuyển đổi số chợ truyền thống và hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh tham gia môi trường số. Tuy nhiên, mức độ phát triển TMĐT giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch đáng kể, đặc biệt giữa các đô thị lớn và khu vực miền núi, biên giới, do hạn chế về hạ tầng số, logistics và nguồn nhân lực.

Trước thực tế đó, Chính phủ đã giao nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng Kế hoạch tổng thể ứng dụng TMĐT tại khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027 - 2030. Kế hoạch này nhằm thu hẹp khoảng cách số, tạo điều kiện để các địa phương khó khăn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị TMĐT, qua đó bảo đảm không địa phương nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển kinh tế số.