Hoàn thiện khung pháp lý Giao dịch hàng hóa phái sinh

Ảnh minh họa.

Bộ Công Thương vừa có Công văn số 1006/BCT-TTTN gửi các cơ quan, đơn vị về việc lấy ý kiến tham vấn chính sách đối với dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Theo Bộ Công Thương, xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam phát triển nhanh, nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá cả đối với các mặt hàng nông sản, kim loại, năng lượng ngày càng lớn.

Hiện nay, hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật Thương mại năm 2005 và các Nghị định số 158/2006/NĐ-CP, Nghị định số 51/2018/NĐ-CP. Tuy nhiên, các quy định này còn mang tính khái quát, chưa định nghĩa rõ công cụ phái sinh hàng hóa; chưa phân loại đầy đủ các sản phẩm như hợp đồng tương lai, quyền chọn; thiếu cơ chế quản lý ký quỹ, giới hạn vị thế, bảo đảm thanh khoản và quản trị rủi ro hệ thống.

Bên cạnh đó, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, phân loại nhà đầu tư chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp, nghĩa vụ công bố thông tin, cảnh báo rủi ro; quy định về giám sát thao túng giá, giao dịch nội gián, phòng, chống rửa tiền cũng như cơ chế quản lý giao dịch xuyên biên giới, liên thông thị trường còn chưa đầy đủ.

Thực tế, thị trường hiện có một doanh nghiệp được cấp phép hoạt động là Công ty Cổ phần Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV). Trong khi đó, các luật chuyên ngành khác như: Luật Chứng khoán năm 2019, Luật Doanh nghiệp năm 2020, Luật Đầu tư năm 2020, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng hiện đại, tạo ra sự chênh lệch và nguy cơ chồng chéo trong quản lý nhà nước đối với hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.

Dự thảo Luật dự kiến gồm 12 chương, khoảng 70-75 điều, quy định về tổ chức, quản lý, giám sát và hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh; quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia; cơ chế phòng ngừa và xử lý rủi ro.

Nội dung trọng tâm bao gồm tổ chức và hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa phái sinh; tổ chức thanh toán bù trừ; công bố thông tin, báo cáo; quản trị rủi ro; thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp.

Theo Bộ Công Thương, việc ban hành Luật nhằm thiết lập khung pháp lý đồng bộ, chuyên biệt, bảo đảm thị trường vận hành an toàn, minh bạch, hiệu quả; đồng thời tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.