Chuẩn hóa thị trường thương mại điện tử bằng “hàng rào mềm”

Tuân thủ các bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” được xác định là một trong những căn cứ giúp doanh nghiệp tự rà soát hoạt động, khẳng định uy tín và xây dựng hình ảnh bền vững trong tâm trí người tiêu dùng.

Doanh thu không còn là thước đo duy nhất

Năm 2026 và các năm tiếp theo, TMĐT Việt Nam được đặt trong không gian phát triển mới, gắn chặt với yêu cầu chuẩn hóa thị trường và lấy người tiêu dùng (NTD) làm trung tâm. Việc Bộ Công Thương phê duyệt “Đề án Phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi NTD giai đoạn 2026 - 2030” cho thấy sự dịch chuyển rõ nét trong tư duy quản lý: tăng trưởng phải song hành với niềm tin, minh bạch và trách nhiệm xã hội.

Theo Bộ Công Thương, Đề án tập trung cụ thể hóa Luật Bảo vệ quyền lợi NTD và Nghị định số 55/2024/NĐ-CP của Chính phủ, triển khai đồng bộ các quy định mới trên phạm vi toàn quốc. Trọng tâm là bảo vệ quyền lợi NTD, chuẩn hóa hành vi doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ trong giám sát thị trường. Cách tiếp cận này khẳng định bảo vệ NTD không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà là nền tảng củng cố niềm tin xã hội và trụ cột của kinh tế thị trường hiện đại.

Trong bức tranh chung của kinh tế số, TMĐT tiếp tục giữ vai trò mũi nhọn. Quy mô thị trường đã vượt 32 tỷ USD năm 2025 và được dự báo duy trì đà tăng trưởng trong những năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng nhanh cũng kéo theo nhiều rủi ro. Hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, thiếu minh bạch thông tin người bán, vi phạm an toàn dữ liệu cá nhân vẫn là những vấn đề nổi cộm.

Thực tế cho thấy, vẫn tồn tại tình trạng thương nhân không thông báo website TMĐT với cơ quan quản lý, hoặc tự ý gắn logo “đã đăng ký”, “đã thông báo” khi chưa được xác nhận theo quy định. Cùng với đó, các mô hình kinh doanh mới như livestream bán hàng, tiếp thị liên kết (affiliate marketing) bùng nổ, tạo áp lực lớn lên hành lang pháp lý và năng lực giám sát.

Những biến động nhanh của công nghệ và hành vi tiêu dùng buộc cơ quan quản lý phải liên tục cập nhật phương thức quản lý, đồng thời đặt doanh nghiệp trước yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hơn về minh bạch thông tin và trách nhiệm với NTD. Trong bối cảnh đó, các bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì NTD” do Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (UBCTQG) - Bộ Công Thương xây dựng đang được xác định là công cụ quan trọng để chuẩn hóa thị trường TMĐT.

Theo UBCTQG, các bộ tiêu chí này không chỉ nhằm xếp hạng hay đánh giá doanh nghiệp, mà đóng vai trò như một “hàng rào mềm”, hỗ trợ doanh nghiệp tự rà soát, hoàn thiện hoạt động, đồng thời giúp NTD và cơ quan quản lý có thêm căn cứ nhận diện mức độ uy tín trên thị trường số. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quản lý mới, trong đó Nhà nước định hướng, doanh nghiệp tự điều chỉnh và NTD được trao thêm quyền giám sát.

Đối với lĩnh vực TMĐT, một nội dung trọng tâm của bộ tiêu chí là trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và minh bạch về người bán trên sàn giao dịch. Doanh nghiệp được chấm điểm dựa trên việc công bố rõ ràng các thông tin pháp lý như: số, ngày cấp, nơi cấp giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện hoặc các văn bản xác nhận khác theo quy định pháp luật, phù hợp với khoản 3 Điều 30 Nghị định số 52/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 85/2021/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải bảo đảm cung cấp thông tin về tổ chức, cá nhân kinh doanh trên sàn giao dịch khi NTD yêu cầu, theo điểm c khoản 3 Điều 39 Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2023. Những yêu cầu này thể hiện rõ xu hướng tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của NTD trong môi trường số.

Lằn ranh không thể xem nhẹ trên thị trường số

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, trong TMĐT, uy tín doanh nghiệp được thử thách liên tục qua từng cú click chuột, từng phiên livestream, hay cách xử lý khiếu nại và bảo vệ dữ liệu cá nhân của khách hàng. Vì vậy, việc tuân thủ các bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì NTD” được xem là lằn ranh không thể xem nhẹ, gắn với đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

Song song với chuẩn hóa hành vi doanh nghiệp, Đề án giai đoạn 2026 - 2030 cũng đặt mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ trong bảo vệ quyền lợi NTD. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và hỗ trợ NTD. Đề án hướng tới xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thống nhất trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm 100% cơ quan quản lý và hội bảo vệ NTD địa phương được kết nối, chia sẻ dữ liệu; 100% tỉnh, thành phố vận hành đồng bộ với Tổng đài 1800.6838 và cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ NTD.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành môi trường TMĐT minh bạch, có khả năng giám sát và phản ứng nhanh trước các rủi ro phát sinh trong bối cảnh thị trường mở rộng nhanh và đa dạng mô hình kinh doanh.

Trong khi đó, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục gia tăng. Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, năm 2025, cả nước có 195,1 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng số vốn đăng ký đạt 1.919,2 nghìn tỷ đồng, tăng 24,11% so với năm 2024. Số lượng doanh nghiệp tăng nhanh đồng nghĩa với mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt, đặc biệt trên các nền tảng TMĐT và mạng xã hội.

Trong bối cảnh cạnh tranh đó, việc tuân thủ các bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì NTD” được xác định là một trong những căn cứ giúp doanh nghiệp tự rà soát hoạt động, khẳng định uy tín và xây dựng hình ảnh bền vững trong tâm trí NTD. Theo UBCTQG, dù được xem là “hàng rào mềm”, các bộ tiêu chí này có tác động thực chất, góp phần điều chỉnh hành vi kinh doanh theo hướng minh bạch, có trách nhiệm, đồng thời hỗ trợ NTD nhận diện và lựa chọn những thương hiệu đáng tin cậy.

Việc lan tỏa các bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì NTD” trong nhiều lĩnh vực như TMĐT, du lịch, bán lẻ cho thấy định hướng nhất quán của chính sách bảo vệ NTD giai đoạn tới. Trong đó, TMĐT được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là động lực tăng trưởng, vừa là lĩnh vực cần được chuẩn hóa mạnh mẽ để bảo đảm phát triển bền vững trong kỷ nguyên kinh tế số.