Mở không gian xuất khẩu, tạo xung lực tăng trưởng kinh tế hai con số

Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI.

Từ lợi thế địa phương đến nguồn cung có khả năng cạnh tranh

Trong nhiều năm, khi nói đến xuất khẩu, doanh nghiệp thường nghĩ đến những con đường quen thuộc: hội chợ thương mại, nhà nhập khẩu, hệ thống đại lý hoặc các hợp đồng phân phối tại nước ngoài. Những phương thức này vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng sự phát triển của kinh tế số đang bổ sung một hướng tiếp cận khác: đưa sản phẩm đến gần người mua quốc tế hơn thông qua các nền tảng trực tuyến.

Việc nhân rộng xã thương mại điện tử không chỉ cần thêm gian hàng, mà chúng ta cần phải có một công cụ làm thước đo, một quy trình hỗ trợ, một chuỗi logistics phù hợp và một đội ngũ tại chỗ đủ năng lực để người dân tự vận hành. Ông Trần Quốc Tuấn

Theo số liệu của Metric.vn, quý III/2026, doanh số trên bốn sàn TMĐT lớn (gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki) đạt 150,4 nghìn tỷ đồng, tăng 45,16% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng giao dịch đạt 1.089,1 triệu sản phẩm, tăng 10,13%. Còn theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Những kết quả này cho thấy nền tảng thị trường số trong nước ngày càng được củng cố. Nhưng đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu, điều cần quan tâm không chỉ là doanh số bán hàng trên các sàn, mà là khả năng tận dụng hạ tầng và thói quen giao dịch số để mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, TMĐT có thể góp phần tháo gỡ điểm nghẽn này. Theo Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM), tỷ lệ phát triển TMĐT giữa TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh với các địa phương còn lại vẫn ở mức 70-30. Khoảng cách đó cho thấy hoạt động kinh doanh trực tuyến vẫn tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế lớn, trong khi nhiều địa bàn có lợi thế sản xuất chưa khai thác tương xứng cơ hội từ thị trường số.

Tại Bình Lư, vợ chồng chị Vũ Thị Bích Hồng, chủ thương hiệu miến dong Cô Ba Hồng, đã bao tiêu 140 tấn miến của gia đình và 20 hộ dân, trong đó một phần lớn sản lượng được tiêu thụ qua TikTok Shop. Chợ Lách khai thác thế mạnh cây giống, hoa kiểng và các sản phẩm đặc trưng; Phượng Dực phát triển kinh doanh trực tuyến gắn với hộ sản xuất và làng nghề.

Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI.

Theo TikTok Shop, đến ngày 31/10/2026, ba mô hình trên ghi nhận tổng cộng 164.015 đơn hàng. Trong đó, Bình Lư có 9.324 đơn, Phượng Dực có 73.070 đơn và Chợ Lách có 81.521 đơn hàng.

Các con số này chưa thể đại diện cho hiệu quả TMĐT của toàn bộ khu vực nông thôn, cũng chưa đồng nghĩa với kết quả xuất khẩu. Tuy nhiên, chúng cho thấy một yếu tố có ý nghĩa đối với năng lực cung ứng: khi người sản xuất được kết nối với nền tảng, được hỗ trợ kỹ năng và có đầu mối tổ chức nguồn hàng, sản phẩm địa phương có thể tiếp cận thị trường rộng hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh tiêu thụ truyền thống.

Trao đổi tại Hội nghị Công Thương đưa TMĐT về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số do do Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) tổ chức ngày 11/11/2026, ông Trần Quốc Tuấn, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long cho biết, tỉnh xác định TMĐT không đơn thuần là đưa hàng hóa lên sàn, mà là công cụ tổ chức lại chuỗi giá trị, từ chuẩn hóa sản phẩm, dữ liệu, hình ảnh đến truyền thông, bán hàng, thanh toán, giao nhận và chăm sóc khách hàng.

Cách tiếp cận này gợi mở một vấn đề quan trọng đối với xuất khẩu: muốn mở rộng thị trường, trước hết phải củng cố năng lực cung ứng. Một sản phẩm có câu chuyện hấp dẫn, có lợi thế vùng miền nhưng chất lượng thiếu ổn định, nguồn hàng không liên tục hoặc thông tin truy xuất không đầy đủ sẽ khó duy trì quan hệ với khách hàng quốc tế.

Nói cách khác, TMĐT có thể mở cánh cửa thị trường, nhưng năng lực sản xuất và chất lượng hàng hóa mới quyết định doanh nghiệp có thể đi được bao xa.

Hướng tới đơn hàng quốc tế

Khoảng cách giữa việc xuất hiện trên một nền tảng quốc tế và thực hiện thành công một đơn hàng xuất khẩu không nhỏ. Đằng sau một giao dịch trực tuyến là hàng loạt yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và quy định nhập khẩu của từng thị trường.

Với hàng nông sản, thực phẩm, doanh nghiệp còn phải quan tâm đến điều kiện an toàn thực phẩm, kiểm dịch và yêu cầu bảo quản. Với hàng thủ công mỹ nghệ, hàng tiêu dùng, vấn đề thiết kế, độ bền, quy cách đóng gói và bảo hộ thương hiệu cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh.

Đó là chưa kể chi phí logistics, thủ tục hải quan, thanh toán quốc tế, thuế và xử lý hàng hoàn trả. Những yếu tố này quyết định không chỉ khả năng giao hàng mà còn cả biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Một đơn hàng có doanh thu cao chưa chắc mang lại hiệu quả nếu chi phí vận chuyển, lưu kho và xử lý phát sinh vượt quá khả năng kiểm soát.

Bởi vậy, nếu chỉ hỗ trợ doanh nghiệp mở gian hàng, tổ chức livestream hay quảng bá sản phẩm thì chưa đủ để hình thành năng lực xuất khẩu trực tuyến. Điều cần thiết hơn là kết nối các mắt xích trong toàn bộ quá trình thực hiện đơn hàng, từ nhà sản xuất, nền tảng số, đơn vị logistics, tổ chức thanh toán đến các cơ quan quản lý và xúc tiến thương mại.

Theo Cục TMĐT (Bộ Công Thương), trong năm 2026, cơ quan này đã thúc đẩy hợp tác giữa gần 20 Sở Công Thương với các doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ TMĐT và tổ chức tài chính; phối hợp tổ chức hơn 40 chương trình tập huấn, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành kinh doanh trên nền tảng số. Gần 100 phiên livestream được triển khai, góp thêm hơn 8.500 đơn hàng.

Những hoạt động này tạo điều kiện để doanh nghiệp, hộ kinh doanh từng bước làm quen với phương thức phân phối mới. Tuy nhiên, xét dưới góc độ xuất khẩu, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là phải chuyển từ hỗ trợ kỹ năng bán hàng sang nâng cao năng lực phát triển thị trường quốc tế. Doanh nghiệp cần được trang bị thông tin về thị trường đích, tiêu chuẩn hàng hóa, phương thức thanh toán, quy trình xuất nhập khẩu và khả năng tổ chức giao nhận xuyên biên giới.

Bộ Công Thương cũng xác định thúc đẩy TMĐT xuyên biên giới, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng xuất khẩu trực tuyến là một trong những định hướng trọng tâm của ngành.

Để hướng đi này phát huy hiệu quả, các địa phương cần gắn phát triển TMĐT với quy hoạch vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất và hình thành chuỗi cung ứng có khả năng đáp ứng đơn hàng. Doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ bán được sản phẩm sang phát triển thị trường, từ khai thác lợi thế trước mắt sang xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn. Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, hạ tầng logistics, thanh toán và thủ tục xuất nhập khẩu để giảm chi phí giao dịch cho hoạt động xuyên biên giới.