UKVFTA có thể giúp Việt Nam tiết kiệm khoảng 114 triệu bảng Anh tiền thuế cho hàng xuất sang Anh

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC cho biết Việt Nam đang xuất siêu sang Anh. Ảnh: Phú Quốc

Xuất siêu sang thị trường Anh

Tại Hội thảo “Chiến lược tiếp cận thị trường Anh thông qua Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA)” ngày 10/11/2026, do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) tổ chức, các chuyên gia đã chia sẻ nhiều thông tin, kinh nghiệp giúp doanh nghiệp Việt Nam tâm dụng tốt các hiệp định, mở rộng xuất khẩu vào Anh.

Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, Vương quốc Anh là một trong những nền kinh tế lớn, có sức mua cao, hệ thống phân phối phát triển và giàu tiềm năng đối với hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường có yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường - xã hội.

Tổng kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Vương quốc Anh chỉ tính riêng trong nửa đầu năm 2026 đã đạt khoảng 5,02 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 4,51 tỷ USD, tăng 16,34% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu đạt khoảng 508,64 triệu USD, tăng 10,24%. Việt Nam tiếp tục xuất siêu gần 4 tỷ USD. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm sản phẩm điện tử, điện thoại, máy móc thiết bị, giày dép, dệt may, nông sản và thủy sản.

Bà Hồ Thị Quyên nhấn mạnh, việc thực thi đồng thời UKVFTA và Vương quốc Anh chính thức trở thành thành viên CPTPP từ ngày 15/12/2024 mang đến cho doanh nghiệp thêm lựa chọn xây dựng phương án xuất khẩu, tận dụng ưu đãi theo từng mặt hàng, quy tắc xuất xứ và nghiên cứu chiến lược đầu tư ra nước ngoài. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa lợi thế FTA thành đơn hàng, hợp đồng và sự hiện diện lâu dài tại thị trường Anh phụ thuộc trước hết vào năng lực chủ động của doanh nghiệp.

Phân tích cơ chế vận hành của hai hiệp định, ông Trịnh Huỳnh Quang Cảnh, Giảng viên Khoa Kinh doanh quốc tế - Marketing (UEH), cho biết Việt Nam hiện là đối tác cung cấp hàng hóa lớn thứ 17 của Vương quốc Anh, chiếm 1,2% tổng lượng hàng nhập khẩu của nước này và xếp thứ 65 về cung cấp dịch vụ.

Hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp Anh xuất khẩu hàng sang Việt Nam và khoảng 5.600 doanh nghiệp nhập khẩu hàng từ Việt Nam. Xuất khẩu sang Anh đang hỗ trợ khoảng 460.400 việc làm tại Việt Nam, trong khi xuất khẩu của Anh sang Việt Nam hỗ trợ khoảng 12.900 việc làm tại Anh.

Tuy nhiên, chỉ có 0,3% giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam có nguồn gốc từ Anh, trong khi 48,5% là giá trị nước ngoài, chủ yếu đến từ Trung Quốc (15,7%), Hàn Quốc (6,7%) và Hoa Kỳ (3,1%). Điều này khiến nhóm hàng điện tử xuất sang Anh sử dụng tỷ trọng lớn linh kiện nhập khẩu ngoài khối.

Linh hoạt tận dụng ưu đãi thuế quan

Theo ông Trịnh Huỳnh Quang Cảnh, UKVFTA hướng tới xóa bỏ 99% thuế nhập khẩu của hai bên sau 6 đến 7 năm, ước tính giúp Việt Nam tiết kiệm khoảng 114 triệu bảng Anh tiền thuế cho hàng xuất sang Anh và phía Anh tiết kiệm khoảng 36 triệu bảng Anh.

UKVFTA sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mẫu EUR.1 UK, cho phép cộng gộp mở rộng nguyên liệu từ các nước EU và xem xét cơ chế đối với vải Hàn Quốc.

Vương quốc Anh gia nhập CPTPP và công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường ngày 16/7/2023 mở ra cơ chế cộng gộp đa phương. Doanh nghiệp Việt Nam được cộng gộp nguyên liệu đầu vào từ 11 quốc gia thành viên còn lại để hưởng thuế suất 0% thông qua C/O mẫu CPTPP, tiến tới cơ chế tự chứng nhận xuất xứ sau thời gian chuyển đổi đến năm 2029.

Mức độ kiểm soát của thị trường Anh đối với các tiêu chuẩn hàng thực phẩm rất chặt chẽ. Ảnh: Thu Hòa

Hiện Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng CPTPP năm 2026 và các quốc gia xuất khẩu khác như Ấn Độ tăng cường hợp tác thương mại với Anh, doanh nghiệp cần linh hoạt lựa chọn hiệp định theo nguồn nguyên liệu của từng mặt hàng, bảo đảm tuân thủ quy tắc xuất xứ trước khi tính đến yếu tố giá cả.

Tiếp cận từ góc độ tiêu chuẩn chất lượng và thủ tục xuất khẩu, ông Nguyễn Lý Trường An, Phó Giám đốc Công ty TNHH Vận chuyển Thương mại Biển Xanh, dự báo tổng kim ngạch thương mại song phương năm 2026 có thể đạt từ 10,3 đến 10,7 tỷ USD. Quy mô xuất khẩu sang Anh có thể đạt khoảng 13,5 tỷ USD vào năm 2030 nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 10% mỗi năm.

Tuy nhiên, thị phần hàng hóa Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với tổng quy mô nhập khẩu 945,1 tỷ bảng Anh năm 2025 của Anh. Năng lực xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, chiếm 80,7% kim ngạch cả nước trong 9 tháng năm 2026. Khi thặng dư thương mại càng lớn, mức độ kiểm soát của thị trường Anh đối với các tiêu chuẩn cũng càng chặt chẽ.

Ông Nguyễn Lý Trường An phân tích 4 tầng tiêu chuẩn doanh nghiệp cần đáp ứng.

Thứ nhất, các quy định kỹ thuật bắt buộc theo luật định của Anh, gồm dấu hợp quy UKCA hoặc tiếp tục công nhận dấu CE (được gia hạn chuyển tiếp đến ngày 31/12/2027); tiêu chuẩn an ninh mạng đối với thiết bị kết nối mạng áp dụng từ ngày 29/4/2024.

Thứ hai, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và đăng ký chứng nhận xuất xứ điện tử qua hệ thống eCoSys để hưởng ưu đãi thuế.

Thứ ba, các quy định môi trường gồm thuế bao bì nhựa đang áp dụng; Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới của Anh áp dụng từ ngày 1/1/2027 đối với nhôm, xi măng, phân bón, hydro, sắt thép; cùng quy định thẩm định bắt buộc chống mất rừng dự kiến áp dụng từ năm 2028 đối với 7 nhóm hàng và doanh nghiệp Anh có doanh thu từ 1 triệu bảng Anh.

Thứ tư, các yêu cầu từ nhà mua hàng như tiêu chuẩn, minh bạch chuỗi cung ứng và phòng chống lao động cưỡng bức theo quy định của Anh.

Để giữ vững thị phần trong giai đoạn 2027 - 2028, khi trọng tâm thị trường chuyển từ giá sang tuân thủ, doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chuẩn bị hồ sơ khi có đơn hàng, doanh nghiệp phải chủ động chuẩn hóa từ sớm, kiểm nghiệm, đo phát thải, sử dụng bao bì có từ 30% nhựa tái chế trở lên và đầu tư kho dịch vụ logistics bên thứ ba.