Từ cao nguyên ra biển, mở đường cho logistics Việt Nam bứt phá

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026. Ảnh: VOV.

Từ kết nối hạ tầng đến nâng cao giá trị chuỗi cung ứng

Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc, khả năng tổ chức lưu chuyển hàng hóa hiệu quả ngày càng có vai trò quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đối với Việt Nam, khi quy mô xuất nhập khẩu không ngừng mở rộng, phát triển logistics không đơn thuần nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải, mà còn phải góp phần giảm chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng giá trị hàng hóa.

Đây cũng là vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, diễn ra trong hai ngày 6 - 7/11 tại tỉnh Gia Lai, với chủ đề “Kết nối logistics cao nguyên, vươn ra chuỗi giá trị toàn cầu”.

Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, logistics là ngành dịch vụ thiết yếu, đảm bảo lưu thông hàng hóa, tăng cường kết nối các khâu trong chuỗi cung ứng, gắn sản xuất với tiêu dùng, thị trường trong nước với thị trường quốc tế. Logistics thông suốt, hiệu quả giúp giảm chi phí, thúc đẩy sản xuất, mở rộng xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng, tính tự chủ của nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, đầu tư cho logistics chính là đẩu tư cho năng lực phát triển của đất nước, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người dân.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái tại Diễn đàn

Phát biểu khai mạc Diễn đàn ngày 7/11, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, logistics kết nối sản xuất với thị trường, phục vụ cả xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa trong nước. Chất lượng dịch vụ logistics ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện đơn hàng, chi phí của doanh nghiệp, thu nhập của người sản xuất và giá hàng hóa đến người tiêu dùng.

Từ góc độ quản lý ngành, Thứ trưởng Lương Hoàng Thái cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng đầu năm 2026 đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ. Quy mô giao thương lớn đặt ra yêu cầu tương ứng về năng lực vận tải, kho bãi, phân phối và tổ chức chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động logistics vẫn tồn tại không ít hạn chế như kết nối giữa vùng sản xuất với cảng biển, cửa khẩu và trung tâm phân phối có nơi chưa đồng bộ; năng lực cung cấp dịch vụ tích hợp của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; dữ liệu phân tán và việc xử lý vướng mắc liên ngành có lúc chưa kịp thời.

Những điểm nghẽn này cho thấy, phát triển logistics không thể chỉ dừng lại ở mở rộng mạng lưới giao thông hay xây dựng thêm các trung tâm kho bãi. Quan trọng hơn là khả năng kết nối, khai thác đồng bộ hệ thống hạ tầng và dịch vụ nhằm hình thành chuỗi cung ứng hiệu quả, giảm thời gian và chi phí lưu thông hàng hóa.

Từ góc độ quản lý xuất nhập khẩu, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, phát triển logistics trong giai đoạn tới cần được đánh giá bằng khả năng tạo thêm và giữ lại giá trị tại Việt Nam. Khi doanh nghiệp trong nước đảm nhận tốt hơn các dịch vụ bảo quản, giao nhận quốc tế, phân phối và quản trị chuỗi cung ứng, lợi ích sẽ thể hiện ở chất lượng hàng hóa, năng lực giao hàng, doanh thu dịch vụ và việc làm có kỹ năng.

Thực tế, hệ thống hạ tầng logistics Việt Nam đang từng bước được mở rộng. Theo thông tin ông Trần Thanh Hải dẫn tại Diễn đàn, trong 9 tháng đầu năm 2026, cả nước đưa vào khai thác thêm 395 km đường cao tốc, nâng tổng chiều dài tuyến chính đã hoàn thành đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật lên 3.345 km.Tuy nhiên, hiệu quả khai thác vẫn phụ thuộc vào khả năng kết nối với vùng sản xuất, cảng biển và hệ thống kho bãi.

Đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên, vấn đề càng có ý nghĩa khi đây là vùng sản xuất nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực nhưng nhu cầu về bảo quản, vận chuyển và kết nối thị trường vẫn đặt ra những yêu cầu lớn.

Theo ông Trần Thanh Hải, để khai thác hiệu quả hành lang này, các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu cần phối hợp với đơn vị vận tải, kho bãi và cảng Quy Nhơn trong việc thu gom, đóng hàng, bố trí container rỗng và lịch tàu, nhất là khi bước vào mùa vụ cao điểm.

Chia sẻ góc nhìn từ cộng đồng doanh nghiệp, ông Trần Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết, doanh nghiệp quan tâm đến việc chuyển cơ hội thành dịch vụ tốt hơn để phục vụ khách hàng và có quan hệ hợp tác bền vững. Giá trị của doanh nghiệp dịch vụ logistics có thể nhìn thấy qua khả năng giúp khách hàng phân tích, cân bằng tổng chi phí, chất lượng và nguy cơ gián đoạn. Việc nâng cao năng lực logistics quốc gia cần được hỗ trợ bằng dữ liệu vận hành thực tế.

Theo GS. TS. Thomas Sim, Chủ tịch Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận (FIATA), kỳ vọng đối với các nhà cung cấp dịch vụ logistics đang gia tăng mạnh mẽ, không còn chỉ được kỳ vọng thu xếp vận chuyển mà ngày càng nhiều khách hàng mong đợi về khả năng dự báo gián đoạn, tích hợp thông tin, quản trị rủi ro, hỗ trợ tuân thủ quy định và cung cấp giải pháp xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp logistics.

Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 với chủ đề “Kết nối logistics cao nguyên, vươn ra chuỗi giá trị toàn cầu” . Ảnh: vlf.logistics.gov.vn.

Tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng kết nối quốc tế

Bên cạnh phát triển hạ tầng, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả điều phối được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm để logistics Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Chhieng Pich, Phó Quốc vụ khanh Bộ Công chính và Giao thông Vương quốc Campuchia nhấn mạnh lợi thế bổ trợ về kinh tế và vị trí địa lý của Campuchia, Lào và Việt Nam trong phát triển các hành lang thương mại khu vực. Đại diện Campuchia đề xuất tăng cường hài hòa hóa thủ tục hải quan, phối hợp giữa các cơ quan chức năng tại cửa khẩu, thúc đẩy trao đổi thông tin và sử dụng chứng từ điện tử. Đồng thời, cần phát triển vận tải đa phương thức, logistics xanh và chuỗi cung ứng có khả năng thích ứng trước những biến động.

Những đề xuất này có ý nghĩa đối với Việt Nam trong phát triển các hành lang thương mại kết nối Tây Nguyên với Nam Lào, Đông Bắc Campuchia và hệ thống cảng biển miền Trung.

Theo ông Trần Thanh Hải, các cửa khẩu Bờ Y và Lệ Thanh là những đầu mối đáng chú ý trong kết nối khu vực. Tuy nhiên, để hình thành chuỗi vận tải xuyên biên giới ổn định, doanh nghiệp phải thống nhất lịch nhận hàng, chứng từ, thủ tục quá cảnh, kiểm dịch và trách nhiệm giao nhận, trên cơ sở nhu cầu hàng hóa thực tế.

Ở cấp độ quản lý quốc gia, Thứ trưởng Lương Hoàng Thái xác định việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả điều phối là nhiệm vụ ưu tiên trong triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam.

Theo đó, Bộ Công Thương sẽ khẩn trương rà soát, hoàn thiện pháp luật về dịch vụ logistics, trong đó có Nghị định số 163/2017/NĐ-CP, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển dịch vụ tích hợp, ứng dụng công nghệ và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan trình Thủ tướng Chính phủ phương án thành lập Ủy ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển logistics, nhằm tăng cường khả năng xử lý những vấn đề liên ngành, liên vùng, đồng thời phân định rõ trách nhiệm và thẩm quyền, tránh phát sinh bộ máy không cần thiết.

Thứ trưởng Lương Hoàng Thái tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu chuyển những kiến nghị thành công việc cụ thể, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, nguồn lực, thời hạn và kết quả thực hiện.

Song song với cải cách thể chế, chuyển đổi số cũng được xác định là giải pháp quan trọng. Năm 2027, Bộ Công Thương dự kiến thí điểm kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu logistics quốc gia, mở rộng chứng từ điện tử, hạn chế khai báo lặp lại và bảo đảm an ninh dữ liệu.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý chuyên ngành thúc đẩy kiểm tra tại cửa khẩu theo hướng một đầu mối, một hồ sơ, một hệ thống dữ liệu, một bộ tiêu chí rủi ro và một cơ chế phân luồng; đồng thời tăng hậu kiểm, giảm trùng lặp.

Theo ông Trần Thanh Hải, việc gắn Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 - 2030 (GoGlobal) với các chuỗi xuất khẩu cụ thể sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp logistics Việt Nam phát triển quan hệ đại lý, kho hàng và dịch vụ phân phối tại thị trường đích.

Khi đảm nhận được nhiều công đoạn hơn trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội gia tăng doanh thu dịch vụ, giữ lại giá trị và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Có thể thấy, những định hướng được đặt ra tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026 đang cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy đầu tư hạ tầng riêng lẻ sang phát triển hệ thống logistics đồng bộ, lấy hiệu quả lưu chuyển hàng hóa và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp làm trọng tâm.

Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào khả năng hiện thực hóa các cam kết sau Diễn đàn, đặc biệt là tháo gỡ điểm nghẽn liên ngành, phát triển dịch vụ phù hợp với nhu cầu thị trường và nâng cao năng lực doanh nghiệp.

Khi hạ tầng được kết nối đồng bộ, thể chế được hoàn thiện và doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức chuỗi dịch vụ, lợi thế sản xuất của các vùng kinh tế mới có thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh, tạo nền tảng để logistics Việt Nam không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu mà còn gia tăng giá trị và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu.