 |
| Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
Từ tăng trưởng kim ngạch đến hợp tác chất lượng
Quan hệ kinh tế Việt Nam - EU cần chuyển dịch về chất. Việt Nam cần vốn, công nghệ; doanh nghiệp châu Âu tìm kiếm địa điểm đầu tư ổn định, minh bạch, kết nối chuỗi cung ứng. Trọng tâm là tạo năng lực cạnh tranh dài hạn.
Tại “Diễn đàn hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam - EU 2026” do Bộ Công Thương tổ chức ngày 4/11 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái cho biết, sau hơn 6 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), thương mại hai chiều Việt Nam - EU 9 tháng năm 2026 đạt trên 65 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ.
EU là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam, thị trường xuất khẩu lớn thứ ba và nhập khẩu lớn thứ sáu. Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN.
EVFTA tạo nền tảng mở rộng thị trường, nhưng tăng trưởng kim ngạch chưa phản ánh chiều sâu hợp tác. Khi ưu đãi thuế quan dần trở thành lợi thế chung, sức cạnh tranh phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, công nghệ, tiêu chuẩn môi trường và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng.
Ông Noel Clehane, Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN (EU-ABC) cho rằng, Việt Nam cần thu hút dòng vốn chất lượng cao, mang theo công nghệ, chuyên môn, hỗ trợ nhân lực và tăng liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Vì vậy, giá trị dự án FDI không chỉ nằm ở vốn đăng ký, mà còn ở mạng lưới nhà cung ứng, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và khả năng nâng cấp sản xuất. Thiếu liên kết, xuất khẩu có thể tăng nhưng giá trị gia tăng giữ lại trong nước chưa tương xứng.
 |
| Các chuyên gia trao đổi, thảo luận tại Diễn đàn. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
Ông Noel Clehane nhấn mạnh, tính bền vững ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh. Sản xuất sạch hơn, chuyển đổi năng lượng, logistics bền vững và tài chính xanh vì thế mở ra dư địa hợp tác đáng kể.
Thứ trưởng Lương Hoàng Thái cho biết, Việt Nam kỳ vọng các đối tác châu Âu tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đầu tư vào các lĩnh vực chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, năng lượng và kinh tế tuần hoàn.
Cùng với đó, Việt Nam mong muốn thúc đẩy Chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) trở thành kênh huy động nguồn vốn dài hạn, phục vụ quá trình chuyển dịch năng lượng.
Để hiện thực hóa những định hướng này, cần cụ thể hóa cam kết hợp tác thành các chương trình, dự án thiết thực, phù hợp với nhu cầu đổi mới công nghệ, năng lực tiếp nhận và lộ trình chuyển đổi của doanh nghiệp Việt Nam.
Logistics và liên kết quyết định sức cạnh tranh
Logistics và hạ tầng kết nối tác động trực tiếp đến chi phí, thời gian giao hàng và khả năng duy trì chuỗi cung ứng.
Theo ông Bernardo Bautista, Giám đốc quốc gia Tập đoàn DHL Việt Nam, năm 2025, xuất khẩu Việt Nam sang EU đạt 56,2 tỷ USD, nhập khẩu đạt 17,6 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, xuất khẩu đạt 50,8 tỷ USD, tăng 21,7%; nhập khẩu đạt 14,7 tỷ USD, tăng 13,9%. Quy mô này đòi hỏi năng lực vận chuyển và quản trị chuỗi cung ứng cao hơn.
Ông Bernardo Bautista chỉ ra các sức ép từ địa chính trị, thay đổi quy định, biến động nhu cầu, thiếu nhân lực, yêu cầu giảm phát thải và rủi ro an ninh mạng. Doanh nghiệp cần đa dạng tuyến vận chuyển, có phương án dự phòng, tăng số hóa, tự động hóa và đầu tư logistics bền vững.
 |
| Toàn cảnh Diễn đàn. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
DHL kiến nghị cơ quan quản lý tăng cường tham vấn cộng đồng doanh nghiệp trước khi ban hành hoặc điều chỉnh quy định, đồng thời dành thời gian chuyển tiếp phù hợp để doanh nghiệp chủ động thích ứng.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh quản lý dựa trên mức độ rủi ro, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng và đơn giản hóa thủ tục đối với những doanh nghiệp chấp hành tốt.
Cách tiếp cận này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, hạn chế gián đoạn hoạt động và nâng cao tính minh bạch, khả năng dự báo của môi trường kinh doanh.
Hải Phòng là ví dụ về kết nối nguồn lực châu Âu với hạ tầng và năng lực sản xuất.
Ông Nguyễn Công Hân, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hải Phòng cho biết, sau hợp nhất, Thành phố mở rộng không gian công nghiệp, dịch vụ, kết hợp lợi thế cảng biển với khu công nghiệp và vùng sản xuất phía Tây. Cảng Lạch Huyện, đường cao tốc và sân bay Cát Bi tạo nền tảng kết nối chuỗi cung ứng.
Khu thương mại tự do Hải Phòng rộng khoảng 6.292 ha, gắn với Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải và Khu kinh tế ven biển phía Nam, gồm các chức năng sản xuất, cảng, logistics, thương mại và dịch vụ. Cùng cơ chế theo Nghị quyết số 226/2025/QH15, thành phố định hướng thu hút dự án công nghệ cao, nghiên cứu, hạ tầng số, năng lượng và logistics.
Hải Phòng đề xuất hợp tác với châu Âu về cảng biển, logistics xanh, công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và khu công nghiệp sinh thái; đồng thời kết nối doanh nghiệp châu Âu với nhà cung ứng trong nước, hỗ trợ cải tiến công nghệ và đào tạo nhân lực.
Đại diện Sở Công Thương Hải Phòng đề nghị Bộ Công Thương, Phái đoàn EU và các hiệp hội kết nối theo lĩnh vực, dự án; tạo điều kiện để doanh nghiệp châu Âu làm việc trực tiếp với địa phương. Cần chú trọng hỗ trợ tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, đo lường phát thải, truy xuất nguồn gốc và quy tắc xuất xứ.
Thứ trưởng Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, yêu cầu xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định; kết nối doanh nghiệp với cơ quan hoạch định chính sách và nguồn lực châu Âu với năng lực sản xuất Việt Nam. Doanh nghiệp cần chủ động đối thoại, đưa ý tưởng thành dự án khả thi.
Năm 2026, quan hệ Việt Nam - EU được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. EVFTA tạo nền tảng thương mại; Hiệp định Bảo hộ đầu tư (EVIPA) được kỳ vọng bổ sung động lực đầu tư. Các khuôn khổ này chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng dự án và liên kết lâu dài.
Vì vậy, lợi thế thương mại Việt Nam - EU chỉ thực sự phát huy khi được chuyển hóa thành năng lực sản xuất và giá trị gia tăng cao hơn.
Muốn vậy, doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động đổi mới công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, nâng chất lượng sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Cùng với môi trường đầu tư minh bạch, chính sách ổn định và sự đồng hành của đối tác châu Âu, hợp tác song phương cần vượt khỏi mục tiêu tăng trưởng kim ngạch, hướng tới nâng tầm vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
