 |
| Doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam ngày càng đáp ứng tốt các yêu cầu của EU. Ảnh: Thu Hòa |
Bao bì phải đáp ứng yêu cầu an toàn và tái chế
EU là một trong những thị trường có tiềm năng lớn đối với thực phẩm Việt Nam, nhưng cũng là thị trường có hệ thống tiêu chuẩn và quy định khắt khe, thường xuyên cập nhật. Các yêu cầu không chỉ dừng ở chất lượng sản phẩm mà ngày càng mở rộng sang toàn bộ quá trình sản xuất, chế biến, đóng gói, vận chuyển và phân phối.
Theo ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), các quy định mới của EU về bao bì và chất thải bao bì đang đặt ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm. Bao bì không còn đơn thuần là phương tiện bảo quản, vận chuyển và giới thiệu sản phẩm mà đã trở thành yếu tố quan trọng quyết định khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, tham gia chuỗi cung ứng tại EU.
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam chủ động cập nhật quy định, rà soát quy trình sản xuất, lựa chọn giải pháp bao bì phù hợp; đồng thời chú trọng khả năng tái chế, giảm thiểu chất thải, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và bảo đảm an toàn khi tiếp xúc với thực phẩm.
Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, EU đã lấy ý kiến các thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) về quy định bao bì từ năm 2024. Đến tháng 8/2026, quy định này chính thức có hiệu lực. Như vậy, doanh nghiệp Việt Nam đã có điều kiện tiếp cận thông tin từ giai đoạn dự thảo đến khi quy định được ban hành và áp dụng.
Tuy nhiên, kết quả xuất khẩu cho thấy vẫn còn nhiều dư địa cần khai thác. Dù EU là thị trường trọng điểm, giá trị gia tăng xuất khẩu nông lâm thủy sản 8 tháng năm 2026 sang EU chỉ tăng 1,7%, thấp hơn nhiều so với thị trường châu Á – nơi xuất khẩu rau quả sắp đạt mốc 10 tỷ USD. Các sản phẩm chế biến sâu của Việt Nam trên kệ siêu thị châu Âu hiện còn rất thưa thớt.
Về tình hình vi phạm quy định SPS, từ năm 2024 đến nay, nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), số lượng cảnh báo vi phạm về an toàn thực phẩm và dịch bệnh đối với doanh nghiệp Việt Nam từ EU đã có xu hướng giảm mạnh.
Dù vậy, doanh nghiệp không được chủ quan bởi các quy định kỹ thuật của EU rất khắt khe và biến động liên tục, có thể thay đổi chỉ sau 60 ngày. Chẳng hạn, mức giới hạn dư lượng chỉ cần vượt từ 0,01 ppm lên 0,012 ppm là lô hàng đã có thể bị cảnh báo và trả về.
Đáng chú ý, bao bì hiện không chỉ là lớp vỏ bên ngoài mà còn là một tiêu chuẩn an toàn thực phẩm bắt buộc. EU đang siết chặt quy chuẩn bao bì và chất thải bao bì với lộ trình giảm thải 5% vào năm 2030 và 15% vào năm 2040, áp dụng cho cả nội khối EU lẫn quốc gia nhập khẩu.
Theo ông Ngô Xuân Nam, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thực phẩm chế biến có liên quan đến bao bì nhìn chung đã tuân thủ khá tốt quy định của EU. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn chưa tiếp cận đầy đủ thông tin về yêu cầu an toàn thực phẩm đối với bao bì, khả năng tái chế và tỷ lệ tái chế.
Đối với yêu cầu về bao bì thân thiện môi trường, ông Nam lưu ý doanh nghiệp cần phân biệt rõ quy định bắt buộc và quy định khuyến nghị. Trong đó, các quy định về an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh thuộc nhóm bắt buộc áp dụng; một số tiêu chí liên quan đến sản xuất theo hướng hữu cơ là lựa chọn để doanh nghiệp nâng cao giá trị nông sản, thực phẩm.
Ông Nam cũng cho rằng, khi nghiên cứu và thực hiện đúng các quy định, dù là bắt buộc hay khuyến nghị, doanh nghiệp có thể nâng cao giá trị sản phẩm, đa dạng hóa mặt hàng và mở rộng thị trường.
Chủ động đáp ứng các mốc quy định mới của EU
Thực tế, việc không đáp ứng đầy đủ quy định của EU có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ bị cảnh báo, thu hồi hàng hóa. Ông Ngô Xuân Nam dẫn chứng trường hợp năm 2025, một doanh nghiệp Việt Nam bị EU cảnh báo và thu hồi 1 container tôm tẩm bột có trứng.
Nguyên nhân là sản phẩm trứng của Việt Nam chưa nằm trong danh sách được EU cho phép nhập khẩu. Để xuất khẩu hợp lệ, doanh nghiệp phải nhập khẩu nguyên liệu trứng từ quốc gia được EU cấp phép xuất khẩu trứng, đồng thời cơ sở sản xuất trứng đó phải được EU công nhận. Khi đáp ứng điều kiện này, sản phẩm chế biến có sử dụng trứng tại Việt Nam mới đủ điều kiện xuất khẩu sang EU.
Bên cạnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các mốc thời gian liên quan đến bao bì và những quy định khác của EU.
Cụ thể, quy định cấm Bisphenol A (BPA) đã áp dụng bước chuyển tiếp từ ngày 20/7/2026 và áp dụng chính thức trên rau quả, thực phẩm thủy sản từ ngày 20/1/2028. Đáng lưu ý, năm 2026 đã có doanh nghiệp Việt Nam vướng cảnh báo vi phạm liên quan đến BPA trong vật liệu bao bì.
Quy định chống phá rừng được gia hạn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đến hết ngày 31/12/2026. Trong khi đó, lộ trình áp dụng chính thức quy định về ELA (hồ sơ chứng từ phi thuế quan) bắt đầu từ ngày 1/1/2028.
Về khung pháp lý đối với bao bì thực phẩm, doanh nghiệp cần quan tâm 3 lớp yêu cầu cơ bản. Thứ nhất, đối với vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, bao bì phải bảo đảm không có chất thôi nhiễm độc hại vào thực phẩm gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng; đồng thời phải truy xuất được nguồn gốc vật liệu. Quy định nghiêm cấm sử dụng BPA trong nhựa tái chế tiếp xúc thực phẩm.
Thứ hai, về quy trình sản xuất, doanh nghiệp bắt buộc tuân thủ các thực hành sản xuất, nông nghiệp tốt. Thứ ba, về ghi nhãn, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin trên nhãn mác, bảo đảm trùng khớp 100% với thông tin khai báo trên hệ thống đăng ký tự động, tránh sai lệch thông tin địa danh, cấp hành chính như sự cố thay đổi đơn vị hành chính vừa qua.
Các quy định mới của EU cho thấy yêu cầu đối với bao bì xuất khẩu thực phẩm ngày càng toàn diện, từ vật liệu tiếp xúc trực tiếp, quy trình sản xuất đến ghi nhãn và khả năng tái chế. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định, kiểm soát chất lượng bao bì và điều chỉnh phương thức sản xuất phù hợp.
Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thực phẩm trong giai đoạn tới không chỉ được quyết định bởi giá thành hay chất lượng sản phẩm mà còn phụ thuộc đáng kể vào khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về bao bì và yêu cầu phát triển bền vững của thị trường EU. Đây vừa là thách thức, vừa là động lực để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, cải tiến sản phẩm và nâng cao năng lực quản trị, tạo nền tảng mở rộng xuất khẩu vào thị trường này.
