Thứ năm 19/11/2026 02:02
Thời tiết: Hà Nội 22°C
Đà Nẵng 26°C
Cà Mau 25°C
Hải Phòng 21°C
TP Hồ Chí Minh 28°C
e-ISSN 3093-3501
Xuất nhập khẩu
aa

DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu

Ngô Kiến
Khi kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt 1.000 tỷ USD sau 10 tháng năm 2026, yêu cầu nâng cao hiệu quả giao dịch, kết nối dữ liệu và giảm chi phí xuyên biên giới ngày càng rõ nét. Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA) và Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) được kỳ vọng mở thêm không gian cho thương mại số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào mức độ tương thích của thể chế, hạ tầng và năng lực số trong nước.
DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu
Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI.

Thương mại hàng hóa đứng trước yêu cầu chuyển đổi số

Theo số liệu của Cục Hải quan, đến hết tháng 10/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD.

Quy mô giao thương ngày càng lớn đồng nghĩa với khối lượng thông tin, chứng từ, thanh toán và hoạt động phối hợp giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp.

DEPA và DEFA: Mở thị trường, nâng chuẩn xuất nhập khẩu

Doanh nghiệp nhỏ thường gặp khó khăn về nhân lực, tài chính và khả năng tiếp cận thông tin pháp lý quốc tế. Khi được hỗ trợ tốt hơn, nhóm doanh nghiệp này có thêm điều kiện tham gia các kênh xuất khẩu trực tuyến, tiếp cận khách hàng nước ngoài và mở rộng thị trường mà không nhất thiết phải xây dựng mạng lưới phân phối truyền thống với chi phí lớn.

Bà Phạm Thị Xuân

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không chỉ là đưa một số công đoạn lên môi trường trực tuyến mà đang trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến năng lực tổ chức hoạt động xuất nhập khẩu. Từ tìm kiếm đối tác, ký kết hợp đồng, xác thực giao dịch, thanh toán đến vận chuyển, khai báo hải quan và truy xuất nguồn gốc, khả năng kết nối dữ liệu có thể ảnh hưởng đến thời gian xử lý, chi phí và mức độ minh bạch của toàn bộ quá trình giao thương.

Nhận định trên đặt ra một yêu cầu đáng chú ý đối với quá trình hội nhập kinh tế số: mở rộng thị trường phải đi cùng nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng, thay vì chỉ gia tăng số lượng giao dịch. Trong đó, khả năng sử dụng dữ liệu, công nghệ và các nền tảng số sẽ ảnh hưởng ngày càng rõ đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Phân tích thực tiễn về thương mại dịch vụ số trong khuôn khổ DEPA và DEFA, TS. Võ Thy Trang (Khoa Kinh tế, Học viện Tài chính) cho hay, một trong những điểm nghẽn của thương mại xuyên biên giới hiện nay là sự khác biệt giữa các quốc gia về quy định dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân, giao dịch điện tử và xác thực danh tính. Khi mỗi thị trường áp dụng những yêu cầu khác nhau, doanh nghiệp phải dành thêm nguồn lực để đáp ứng thủ tục, điều chỉnh hệ thống và bảo đảm tính hợp lệ của giao dịch.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. “Nếu các quy định và tiêu chuẩn số được hài hòa, việc trao đổi chứng từ, xác thực giao dịch và thực hiện thanh toán giữa các đối tác có thể thuận lợi hơn. Ngược lại, sự thiếu tương thích giữa hệ thống dữ liệu và quy định pháp lý vẫn có thể khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí tuân thủ”, TS. Trang đề cập.

DEPA và DEFA mở hướng tiếp cận thương mại số xuyên biên giới

Được xem là một trong những hiệp định tiên phong điều chỉnh thương mại số, DEPA có cách tiếp cận linh hoạt, tập trung vào những vấn đề cốt lõi của kinh tế số như dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, bảo vệ dữ liệu cá nhân, giao dịch điện tử, an ninh mạng, đổi mới công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, ý nghĩa của các quy định này không chỉ nằm ở việc thúc đẩy giao dịch trực tuyến mà còn ở khả năng tạo dựng môi trường giao thương có độ tin cậy cao hơn.

Theo TS. Võ Thy Trang, DEPA đặt ra yêu cầu các thành viên bảo đảm dòng chảy dữ liệu đáng tin cậy, đồng thời duy trì những biện pháp bảo vệ thông tin cá nhân và an toàn không gian mạng. Đây là sự cân bằng cần thiết trong thương mại số: dữ liệu cần được lưu chuyển để phục vụ hoạt động kinh doanh, nhưng việc khai thác và sử dụng dữ liệu phải có giới hạn và được bảo vệ bằng các quy định phù hợp.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, khả năng trao đổi dữ liệu xuyên biên giới thuận lợi có thể hỗ trợ kết nối với khách hàng, nhà phân phối, đơn vị vận chuyển và các đối tác cung ứng tại thị trường nước ngoài. Đặc biệt, đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, dữ liệu về đơn hàng, thanh toán, vận chuyển và khách hàng là những yếu tố gắn liền với quá trình thực hiện giao dịch.

Những nội dung trên có ý nghĩa đối với doanh nghiệp Việt Nam khi đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế thông qua nền tảng số. Bà Phạm Thị Xuân (Viện trưởng, Viện Phát triển bền vững và Kinh tế số) cho rằng, giao dịch trực tuyến không chỉ đòi hỏi khả năng tiếp cận khách hàng mà còn yêu cầu doanh nghiệp duy trì thông tin sản phẩm chính xác, bảo đảm chất lượng hàng hóa và có trách nhiệm đối với giao dịch đã thực hiện.

Nếu DEPA lựa cách tiếp cận linh hoạt, DEFA hướng đến xây dựng khuôn khổ chung cho toàn khu vực. DEFA tập trung vào chín lĩnh vực, trong đó có thúc đẩy thương mại thông qua chứng từ và quy trình điện tử; thương mại điện tử; hóa đơn điện tử và thanh toán điện tử; định danh và xác thực điện tử; an ninh mạng; bảo vệ dữ liệu cá nhân; cạnh tranh; công nghệ mới nổi và phát triển nguồn nhân lực số.

Theo bà Xuân, những doanh nghiệp nhỏ thường gặp khó khăn về nhân lực, tài chính và khả năng tiếp cận thông tin pháp lý quốc tế. Khi được hỗ trợ tốt hơn, nhóm doanh nghiệp này có thêm điều kiện tham gia các kênh xuất khẩu trực tuyến, tiếp cận khách hàng nước ngoài và mở rộng thị trường mà không nhất thiết phải xây dựng mạng lưới phân phối truyền thống với chi phí lớn.

Nếu DEPA lựa cách tiếp cận linh hoạt, Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) hướng đến xây dựng khuôn khổ chung cho toàn khu vực. Đây là sáng kiến có ý nghĩa đối với tiến trình kết nối thị trường ASEAN, nhất là trong bối cảnh thương mại điện tử và các dịch vụ số ngày càng gắn với hoạt động giao thương hàng hóa.

DEFA tập trung vào chín lĩnh vực, trong đó có thúc đẩy thương mại thông qua chứng từ và quy trình điện tử; thương mại điện tử; hóa đơn điện tử và thanh toán điện tử; định danh và xác thực điện tử; an ninh mạng; bảo vệ dữ liệu cá nhân; cạnh tranh; công nghệ mới nổi và phát triển nguồn nhân lực số.

Đối với xuất nhập khẩu, các nội dung này có mối liên hệ trực tiếp với quá trình thực hiện giao dịch giữa doanh nghiệp các nước ASEAN. Theo TS. Võ Thy Trang, việc thúc đẩy chứng từ điện tử, thanh toán điện tử và công nhận lẫn nhau về định danh, xác thực điện tử được kỳ vọng tạo điều kiện để doanh nghiệp giảm những công đoạn xử lý thủ công, hạn chế việc phải thực hiện lại các thủ tục tương tự tại nhiều khâu.

Đặc biệt, khả năng tương thích giữa các hệ thống giao dịch điện tử có thể hỗ trợ doanh nghiệp kết nối thuận lợi hơn với đối tác trong khu vực.

“Khi thông tin được trao đổi theo những chuẩn mực chung, việc xác minh giao dịch, xử lý chứng từ và phối hợp giữa các bên trong chuỗi cung ứng có thêm điều kiện để thực hiện thông suốt”, TS. Trang nhận định.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị năng lực số và khả năng tuân thủ

Cơ hội từ DEPA và DEFA không tự động chuyển thành lợi ích nếu doanh nghiệp chưa có đủ năng lực tiếp nhận và thực hiện các quy định mới. Thực tế, sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới đang cho thấy tiềm năng đáng kể nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức kinh doanh.

Theo Bộ Công Thương, năm 2026, thị trường bán lẻ trực tuyến Việt Nam dự kiến đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tăng 20-22% so với năm 2025.

Kênh giao thương này đang mở thêm phương thức tiếp cận khách hàng quốc tế, song doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về thông tin sản phẩm, thanh toán, vận chuyển, bảo vệ dữ liệu và quy định của thị trường nhập khẩu.

Từ góc độ chính sách, có một số vấn đề theo các chuyên gia cần được quan tâm. Trước hết là phát triển nguồn nhân lực số, không chỉ ở kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn ở kiến thức về bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng và pháp luật thương mại quốc tế. Đây là điều kiện để doanh nghiệp có thể vận hành các hệ thống giao dịch số và thực hiện đúng các cam kết liên quan.

Tiếp đến là hoàn thiện khung khổ pháp lý về chia sẻ và khai thác dữ liệu, đặc biệt đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Cuối cùng là hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận thông tin, đào tạo và tư vấn về các cam kết thương mại số.

Quyết định số 1033/QĐ-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030 đã đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số. Đây là cơ sở chính sách quan trọng để gắn việc thực hiện các cam kết kinh tế số với nâng cao năng lực thực chất của doanh nghiệp trong nước.

Tin bài có thể bạn quan tâm

Nước mắm Việt tìm đường xuất khẩu vào thị trường khó tính

Nước mắm Việt tìm đường xuất khẩu vào thị trường khó tính

Có lợi thế về truyền thống sản xuất và bản sắc ẩm thực, nhưng mặt hàng nước mắm của Việt Nam vẫn chưa khai thác tương xứng tiềm năng xuất khẩu. Để chinh phục những thị trường khó tính, doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất.
Xuất nhập khẩu đạt 1.070 tỷ USD, tiếp đà xuất siêu

Xuất nhập khẩu đạt 1.070 tỷ USD, tiếp đà xuất siêu

Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong nửa đầu tháng 11/2026 khi quy mô kim ngạch duy trì ở mức cao và cán cân thương mại tiếp tục trạng thái xuất siêu.
CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng

CEPA Việt Nam - UAE: Biến lợi thế hiệp định thành động lực tăng trưởng

CEPA Việt Nam - UAE mở thêm cánh cửa cho hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn hai nước. Nhưng ưu đãi chỉ tạo lợi thế ban đầu; năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, hiểu thị trường và xây dựng đối tác mới quyết định cơ hội thành đơn hàng, dự án và hiện diện bền vững trên thực tế.
Từ ngày 17/11/2026 thép cán nguội xuất khẩu sang EU bị áp thuế 16%

Từ ngày 17/11/2026 thép cán nguội xuất khẩu sang EU bị áp thuế 16%

Thép cán nguội có xuất xứ từ Việt Nam và các nước Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) chịu mức thuế chống bán phá giá 16% từ ngày 17/11/2026.
Nhôm Việt Nam bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá

Nhôm Việt Nam bị Ấn Độ điều tra chống bán phá giá

Không chỉ thanh và ống nhôm, nhiều sản phẩm như cửa, khung cửa, hệ mặt dựng, lan can, bộ tản nhiệt, giá đỡ pin mặt trời, bộ phận xe đạp và ván khuôn có xuất xứ từ Việt Nam cũng nằm trong phạm vi vụ điều tra chống bán phá giá do Ấn Độ khởi xướng.
VNR500 kiến tạo giá trị dài hạn, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia

VNR500 kiến tạo giá trị dài hạn, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia

Ngày 17/11, Vietnam Report phối hợp cùng Báo VietNamNet công bố Bảng xếp hạng VNR500 - Top 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam năm 2026. Lễ công bố năm nay đánh dấu cột mốc 20 năm VNR500 đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ghi nhận và tôn vinh những đầu tàu kinh tế qua các giai đoạn phát triển.
Tạo đà tăng trưởng xuất khẩu từ thị trường xuyên biên giới

Tạo đà tăng trưởng xuất khẩu từ thị trường xuyên biên giới

Trong bối cảnh tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở thêm dư địa cho xuất nhập khẩu, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là cơ hội để nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP vượt qua giới hạn phân phối truyền thống, đóng góp vào mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.
Hưng Yên: Xuất nhập khẩu tiến sát 17 tỷ USD và nhiều cơ hội bứt phá

Hưng Yên: Xuất nhập khẩu tiến sát 17 tỷ USD và nhiều cơ hội bứt phá

Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Hưng Yên đạt 16,95 tỷ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ 2025. Riêng tháng 10, xuất khẩu vượt mốc 1 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ 2025, đưa mức xuất siêu của tỉnh từ đầu năm lên 1,28 tỷ USD.
Kết nối hệ sinh thái, khơi thông dòng chảy xuất khẩu hàng Việt

Kết nối hệ sinh thái, khơi thông dòng chảy xuất khẩu hàng Việt

Quy mô thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam năm 2026 ước đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành sức bật xuất khẩu, hàng Việt cần nhiều hơn những kênh bán hàng trực tuyến. Đó là sự kết nối đồng bộ giữa sản xuất, công nghệ, logistics và phân phối, hình thành hệ sinh thái đủ năng lực đưa sản phẩm Việt tiếp cận sâu hơn với thị trường quốc tế.
Việt Nam - Chile: Mở rộng hợp tác, đưa cơ hội thành giá trị thực

Việt Nam - Chile: Mở rộng hợp tác, đưa cơ hội thành giá trị thực

Quan hệ Việt Nam - Chile có nền tảng từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Chile (VCFTA) và lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Yêu cầu không chỉ mở rộng trao đổi hàng hóa, mà còn kết nối đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn, chuyển tiềm năng thành đơn hàng, dự án và chuỗi giá trị bền vững.
Lào Cai đặt mục tiêu tăng gấp đôi năng lực vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu

Lào Cai đặt mục tiêu tăng gấp đôi năng lực vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu

Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai được định hướng phát triển gắn với ba khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Bản Vược và Mường Khương, kết nối thương mại, logistics, công nghiệp, đô thị và chế biến nông sản. Đây là một trong những trọng tâm trong phương án tổ chức lại không gian phát triển của tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030.
Logistics quốc tế: Mắt xích quyết định sức cạnh tranh của hàng Việt

Logistics quốc tế: Mắt xích quyết định sức cạnh tranh của hàng Việt

Thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang mở rộng không gian xuất khẩu, tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu và gia tăng giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, để biến cơ hội thị trường thành lợi thế cạnh tranh thực chất, doanh nghiệp không thể chỉ chú trọng sản xuất hay xây dựng thương hiệu. Năng lực tổ chức logistics quốc tế, kiểm soát chi phí và vận hành chuỗi cung ứng đang trở thành những yếu tố quyết định khả năng đi đường dài của hàng Việt.
Xuất nhập khẩu Việt Nam và Hoa Kỳ đạt gần 180 tỷ USD

Xuất nhập khẩu Việt Nam và Hoa Kỳ đạt gần 180 tỷ USD

Tháng 10/2026, xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đạt 21,33 tỷ USD, tăng 40,9% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng máy móc, thiết bị đưa kim ngạch hai chiều trong 10 tháng lên 178,7 tỷ USD. Đáng chú ý, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần 32% kim ngạch xuất khẩu cả nước.
Việt Nam - Leningrad: Mở rộng hợp tác từ thương mại đến chuỗi sản xuất

Việt Nam - Leningrad: Mở rộng hợp tác từ thương mại đến chuỗi sản xuất

Với kim ngạch thương mại hai chiều vượt 230 triệu USD trong 8 tháng năm 2026, Leningrad là đối tác tiềm năng của doanh nghiệp Việt Nam tại Liên bang Nga. Lợi thế cảng biển, công nghiệp và năng lượng có thể bổ trợ nông sản, năng lực chế biến Việt Nam, nếu hai bên chuyển kết nối thành dự án hiệu quả và thực chất hơn.
Mở không gian xuất khẩu, tạo xung lực tăng trưởng kinh tế hai con số

Mở không gian xuất khẩu, tạo xung lực tăng trưởng kinh tế hai con số

Không chỉ tạo thêm một kênh tiêu thụ hàng hóa, thương mại điện tử (TMĐT) đang mở ra cách tiếp cận mới đối với thị trường quốc tế, nhất là với những doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở sản xuất và sản phẩm đặc trưng địa phương. Tuy nhiên, cơ hội xuất khẩu chỉ thực sự được khai mở khi hoạt động kinh doanh trực tuyến được đặt trong một chuỗi cung ứng đủ năng lực, từ tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng đến logistics và phân phối xuyên biên giới.