Logistics quốc tế: Mắt xích quyết định sức cạnh tranh của hàng Việt

Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI.

Mở rộng thị trường, thay đổi vị thế trong chuỗi giá trị

Tại Diễn đàn TMĐT xuyên biên giới và Logistics quốc tế 2026 do Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM) tổ chức ngày 12/11, câu chuyện đưa hàng Việt ra thị trường quốc tế thông qua các nền tảng trực tuyến thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp và chuyên gia. Những số liệu được chia sẻ tại sự kiện cho thấy, hoạt động kinh doanh xuyên biên giới đang mở rộng, tạo thêm kênh tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu cho doanh nghiệp Việt Nam.

Chia sẻ tại diễn đàn, bà Hoàng Ngọc Anh, đại diện Amazon Global Selling Việt Nam cho biết, số lượng sản phẩm do nhà bán hàng Việt Nam đưa ra thị trường quốc tế trên Amazon tăng 35%. Đáng chú ý, số nhà bán hàng Việt Nam đạt doanh số trên 1 triệu USD mỗi năm tăng 60%.

Kết quả này phản ánh xu hướng ngày càng nhiều doanh nghiệp trong nước tham gia kinh doanh trên các nền tảng quốc tế, từng bước tiếp cận trực tiếp người mua nước ngoài thay vì chỉ phụ thuộc vào những phương thức xuất khẩu truyền thống.

Phân tích cơ hội gia tăng giá trị từ kênh phân phối trực tuyến, ông Alex Tran, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Ecomstone Vietnam đưa ra ví dụ về một đôi giày EVA có giá FOB khoảng 5 USD tại nhà máy Việt Nam nhưng có thể được bán lẻ với giá 25 USD trên Amazon Mỹ.

Theo ông Alex Tran, mức chênh lệch giữa giá xuất xưởng và giá bán lẻ không đồng nghĩa với lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp, bởi còn phải tính đến các khoản chi phí vận chuyển, thuế, phí nền tảng, quảng cáo và phân phối. Tuy nhiên, ví dụ này cho thấy dư địa gia tăng giá trị khi doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, gia công mà từng bước chủ động xây dựng thương hiệu, phát triển kênh bán hàng và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế.

Các thông tin trên được đặt trong bối cảnh hoạt động ngoại thương và kinh tế số Việt Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực. Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 10 và 10 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa tháng 10 sơ bộ đạt 122,03 tỷ USD, tăng 3,7% so với tháng 9/2026 và tăng 47,4% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 10 tháng, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, xác lập mức cao nhất từ trước đến nay.

Trong khi đó, Báo cáo e-Conomy SEA 2026 do Google, Temasek và Bain & Company công bố ngày 5/11/2026 dự báo, tổng giá trị hàng hóa giao dịch của nền kinh tế số Việt Nam đạt 49 tỷ USD trong năm 2026, tăng 20% so với năm 2025. Riêng lĩnh vực TMĐT dự kiến đạt 32 tỷ USD, tăng 22%.

Ở thị trường nội địa, quy mô giao dịch trực tuyến cũng tiếp tục gia tăng. Số liệu từ Metric.vn cho thấy, trong 9 tháng năm 2026, doanh số trên bốn nền tảng Shopee, Lazada, TikTok Shop và Tiki đạt 441,97 nghìn tỷ đồng, tăng 44,47% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng tiêu thụ đạt 3,28 tỷ sản phẩm, tăng 12,46%.

Những con số này cho thấy thị trường trực tuyến trong nước đang mở rộng cả về quy mô giao dịch và lượng hàng hóa tiêu thụ. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục tìm kiếm cơ hội khai thác các kênh phân phối số tại thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, xuất khẩu qua TMĐT không chỉ dừng ở việc đưa sản phẩm lên các sàn giao dịch quốc tế. Để tiếp cận và duy trì thị trường, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu, từ nghiên cứu thị hiếu, xác định phân khúc khách hàng, định vị sản phẩm, xây dựng thương hiệu đến tuân thủ quy định nhập khẩu của từng quốc gia.

Đặc biệt, logistics xuyên biên giới là một trong những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa. Chi phí vận chuyển, thời gian giao hàng, thủ tục thông quan, lưu kho và xử lý hàng hoàn đều tác động đến giá bán cuối cùng cũng như trải nghiệm của người tiêu dùng.

Logistics và bài toán lợi nhuận

Nếu TMĐT xuyên biên giới giúp doanh nghiệp tiếp cận người mua toàn cầu thì logistics quyết định hàng hóa có thể đến tay khách hàng với mức chi phí và thời gian hợp lý hay không. Mỗi công đoạn đều tác động trực tiếp đến giá thành cuối cùng.

Từ kinh nghiệm đồng hành cùng hơn 100 thương hiệu Việt Nam trên Amazon, ông Alex Tran đưa ra một mô hình tính toán hiệu quả kinh doanh đối với sản phẩm có giá bán bình quân 301 USD. Sau khi trừ giá vốn 68 USD, cước biển và thuế 24 USD, chi phí giao hàng qua đơn vị logistics và dịch vụ FBA 39 USD, phí nền tảng và thanh toán 43 USD, cùng chi phí quảng cáo 50 USD, doanh nghiệp còn 78 USD lợi nhuận đóng góp. Khoản này chưa bao gồm chi phí cố định như nhân sự và văn phòng.

Phép tính ông Alex Tran đưa ra cho thấy, khoảng cách giữa giá bán và giá vốn không phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh. Nếu thiếu bảng tính chi phí xuyên suốt chuỗi xuất khẩu, doanh nghiệp có thể đạt doanh thu lớn nhưng biên lợi nhuận thực tế lại thấp hơn kỳ vọng.

Hệ thống kho lạnh của Vietnam Post Logistics được thiết kế tối ưu cho từng loại mặt hàng đặc thù. Ảnh: Vietnam Post.

Đáng chú ý, logistics cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế sản phẩm. Kích thước, trọng lượng, chất liệu và quy cách đóng gói đều ảnh hưởng đến chi phí vận chuyển và lưu kho. Với những sản phẩm có giá trị không quá cao, chỉ một khoản chi phí logistics tăng thêm cũng có thể làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh về giá.

Bên cạnh đó, quản trị tồn kho cũng là yếu tố không thể xem nhẹ. Hàng hóa đến chậm có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ mùa mua sắm cao điểm, trong khi dự trữ quá nhiều lại làm tăng chi phí lưu kho và gây áp lực lên dòng tiền. Bài toán vì thế không chỉ nằm ở việc lựa chọn phương thức vận chuyển nhanh hay chậm, mà là cân đối giữa thời gian giao hàng, lượng hàng tồn và khả năng tiêu thụ thực tế.

Theo ông Alex Tran, Amazon Global Logistics hiện đã có tuyến xuất phát từ Việt Nam, tạo thêm lựa chọn vận chuyển cho các nhà bán hàng trong nước sử dụng mô hình FBA. Tuy nhiên, phương thức vận chuyển cần được lựa chọn trên cơ sở đặc điểm sản phẩm, sản lượng, thời gian giao hàng và tổng chi phí đến kho đích.

Chuẩn hóa chuỗi cung ứng để hàng Việt đi xa

Một trong những rào cản khi doanh nghiệp chuyển sang xuất khẩu trực tuyến là sự thiếu đồng bộ giữa năng lực sản xuất và năng lực quản trị thị trường quốc tế. Sản phẩm có thể được người tiêu dùng trong nước đón nhận nhưng chưa chắc phù hợp với thị hiếu, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định tại quốc gia nhập khẩu.

Theo bà Hoàng Ngọc Anh, các nhóm sản phẩm thực phẩm có doanh thu tăng trưởng tốt trên Amazon gồm rau quả sấy, trà thảo mộc, gia vị khô, cà phê và các loại hạt; bên cạnh đó là sản phẩm trang trí nhà cửa. Đây là những nhóm hàng có thể được doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, khai thác dựa trên lợi thế nguồn nguyên liệu và năng lực sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, bà Hoàng Anh Cho rằng, cơ hội thị trường không đồng nghĩa với khả năng tiêu thụ chắc chắn. Doanh nghiệp Việt Nam cần phân tích nhu cầu, mức độ cạnh tranh, giá bán của sản phẩm tương đồng và chi phí đưa hàng đến người mua trước khi quyết định mở rộng xuất khẩu.

Việc không đáp ứng quy định của thị trường nhập khẩu có thể dẫn đến phát sinh chi phí, chậm thông quan, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục kinh doanh.

Do vậy, theo chuyên gia, xây dựng thương hiệu phải đi cùng chuẩn hóa chuỗi cung ứng.

Cùng với logistics, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm công cụ để doanh nghiệp giảm bớt rào cản trong hoạt động xuất khẩu. Từ nghiên cứu từ khóa, phân tích xu hướng tìm kiếm, xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm đến phát triển website B2B đa ngôn ngữ, công nghệ có thể hỗ trợ doanh nghiệp rút ngắn thời gian tiếp cận khách hàng quốc tế.

Theo ông Alex Tran, người mua hàng B2B quốc tế ngày càng sử dụng cả công cụ tìm kiếm và trợ lý AI để tìm kiếm nhà cung cấp. Vì vậy, website doanh nghiệp cần thể hiện rõ năng lực nhà máy, chứng nhận, số lượng đặt hàng tối thiểu, thời gian giao hàng và thông tin liên hệ bằng tiếng Anh. Hiệu quả của hoạt động trực tuyến không nên chỉ được đánh giá qua lượt truy cập, mà cần gắn với số yêu cầu báo giá và cơ hội giao dịch thực tế.

Dù vậy, AI chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng trên nền tảng dữ liệu đáng tin cậy. Thông tin về chất lượng, công dụng, thành phần và đặc tính sản phẩm phải được kiểm chứng; nội dung quảng bá cần tuân thủ quy định của thị trường và chính sách nền tảng. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin nhưng không thể thay thế trách nhiệm quản trị và kiểm soát của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn này có thể thấy, xuất khẩu qua TMĐT xuyên biên giới không phải con đường rút ngắn mọi rào cản thương mại. Ngược lại, phương thức này đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng phối hợp giữa sản xuất, thương hiệu, công nghệ và hậu cần quốc tế.