![]() |
| Các chuyên gia chia sẻ thông tin tại hội thảo. Ảnh: Phú Quốc |
Gia tăng xuất khẩu đi đôi với đáp ứng tiêu chuẩn xanh
Ngày 18/11, tại Hội thảo “EVFTA - Xu hướng chuyển đổi xuất khẩu bền vững và cách thức tiếp cận thị trường châu Âu đối với ngành Lương thực thực phẩm Việt Nam” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) tổ chức, đã hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin về thị trường Liên minh châu Âu (EU), các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc; đồng thời nâng cao năng lực tận dụng hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chia sẻ về tình hình thương mại và các yêu cầu tiếp cận thị trường, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Vietnam cho biết, sau 6 năm thực thi EVFTA, tổng kim ngạch thương mại hai chiều lũy kế EU – Việt Nam đã vượt mốc 356 tỷ EUR. Riêng năm 2025, xuất khẩu sang EU đạt 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước; nhóm hàng nông – lâm – thủy sản tăng 43% so với giai đoạn trước khi có hiệp định.
Tuy nhiên, để tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng ngày càng nhiều điều kiện bắt buộc về an toàn thực phẩm. Gần đây, EU đã ghi nhận các cảnh báo liên quan đến chất gây dị ứng không khai báo, vi khuẩn và hóa chất thôi nhiễm từ bao bì.
Trước yêu cầu này, doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt và kiểm nghiệm trước khi xuất hàng. Đồng thời, phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “một bước trước, một bước sau”, gắn với Quy định chống phá rừng (EUDR) và chống khai thác hải sản bất hợp pháp.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tuân thủ quy định về bao bì và chất thải bao bì, cung cấp bằng chứng đo lường đáng tin cậy cho các tuyên bố “xanh” hoặc “trung hòa carbon”, đồng thời tối ưu hóa quy tắc xuất xứ với chứng từ EUR.1.
Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh, EU là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt đối với nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến kể từ khi EVFTA có hiệu lực từ ngày 11/8/2020.
Theo số liệu do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – EU đạt khoảng 74 tỷ USD, vượt mức 73,8 tỷ USD của cả năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 57,42 tỷ USD, tăng 23,3%; nhập khẩu đạt 16,58 tỷ USD, tăng 15,3% so với cùng kỳ, giúp Việt Nam đạt mức xuất siêu khoảng 40,8 tỷ USD.
Riêng ngành lương thực thực phẩm, theo số liệu của Bộ Công Thương, xuất khẩu cà phê sang EU trong 10 tháng năm 2026 đạt 2,89 tỷ USD, chiếm 40,9% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê cả nước. Trong 9 tháng năm, xuất khẩu rau quả đạt 310,6 triệu USD, tăng 25,8%; hạt điều đạt 651,9 triệu USD.
Bà Hồ Thị Quyên cho rằng, để duy trì đà tăng trưởng này, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các quy chuẩn về an toàn thực phẩm, trách nhiệm môi trường.
Nâng năng lực doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng
Phân tích từ thực tiễn, bà Emily Thủy Nguyễn, Đồng Chủ tịch EuroCham FAABS, Giám đốc Phát triển Bền vững của De Heus châu Á, chỉ ra sự chênh lệch giữa tăng trưởng sản lượng và giá trị gia tăng của hàng nông sản xuất khẩu.
Trong 10 tháng năm 2026, mặc dù tổng kim ngạch xuất khẩu nông – lâm – thủy sản cả nước đạt 62,89 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước, một số mặt hàng chủ lực vẫn gặp khó khăn trong gia tăng giá trị thu về. Điển hình, xuất khẩu cà phê tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị.
Theo bà Emily Thủy Nguyễn, nguyên nhân xuất phát từ 3 rào cản lớn về mức độ sẵn sàng gia nhập thị trường EU, gồm: khả năng chứng minh nguồn gốc từ khâu trang trại; sự đồng bộ trong kiểm soát thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và chế biến; cùng việc đáp ứng yêu cầu cung cấp dữ liệu ESG từ đối tác châu Âu.
Do đó, phát triển hạ tầng số dùng chung, đào tạo thực tiễn và tăng cường đối thoại công – tư được xác định là 3 giải pháp ưu tiên nhằm tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp.
![]() |
| Doanh nghiệp thực phẩm tăng chế biến sâu để xuất khẩu vào thị trường EU. Ảnh: T.H |
Giới thiệu các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, ông Aru David, Giám đốc khu vực, Hiệp hội Châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững thông tin, Chương trình Thúc đẩy áp dụng ESG và Kinh tế Tuần hoàn toàn diện (ICEP) do EuroCham Việt Nam, ASSIST Việt Nam và Mạng lưới các Tổ chức Doanh nghiệp châu Âu Toàn cầu phối hợp triển khai từ tháng 4/2026 đến tháng 5/2029 tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp 3 ngành trọng điểm là thực phẩm, bao bì và dệt may.
Theo lộ trình 3 năm, chương trình triển khai qua các giai đoạn xây dựng nền tảng, hỗ trợ doanh nghiệp và nhân rộng mô hình. Các mục tiêu cụ thể gồm nâng cao năng lực tư vấn cho 200 đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp ngoài Nhà nước; đào tạo 750 doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ; hỗ trợ chuyên sâu trực tiếp tại 90 doanh nghiệp, trong đó 60% là doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo.
Đồng thời, chương trình phối hợp cùng 3 tổ chức tài chính phát triển công cụ tài chính xanh và kết nối giao thương với hơn 50 doanh nghiệp thu mua tại châu Âu.
Chia sẻ kết quả khảo sát đánh giá nhu cầu đào tạo trong khuôn khổ Chương trình ICEP, ông Huỳnh Thanh Trung, Đại diện Kỹ thuật ASSIST cho biết, có đến 91,9% doanh nghiệp MSMEs nhìn nhận ESG và kinh tế tuần hoàn có vai trò tương đối quan trọng trở lên. Trong đó, 40,2% đang tìm hiểu cơ hội và 28,7% đã triển khai một số hoạt động. Tuy nhiên, mới chỉ có 11,4% doanh nghiệp tích hợp được các nội dung này vào hoạt động vận hành hoặc chiến lược dài hạn, trong khi 19,5% vẫn chưa tìm hiểu.
Những rào cản lớn nhất mà doanh nghiệp gặp phải gồm hạn chế nguồn lực tài chính (77,0%), thiếu nhân lực chuyên môn (56,3%), khó khăn trong thu thập và quản lý dữ liệu ESG (52,9%), thiếu kiến thức và kỹ năng thực hành (51,7%), khó tiếp cận tài chính xanh (51,7%) và chưa nắm bắt đầy đủ các yêu cầu của EU (47,1%)... các doanh nghiệp từng bước khắc phục.
EU ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường và trách nhiệm chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc chủ động đầu tư chế biến sâu, minh bạch nguồn gốc, ứng dụng ESG và kinh tế tuần hoàn sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt tận dụng hiệu quả EVFTA, từng bước gia tăng giá trị và khẳng định vị thế hàng hóa Việt Nam tại thị trường châu Âu.