![]() |
| Ảnh minh hoạ có sự hỗ trợ bởi AI. |
Khai thác dư địa mới cho xuất khẩu trên thị trường số
Theo Bộ Công Thương, năm 2026, thị trường bán lẻ trực tuyến Việt Nam ước đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tăng 20-22% so với năm 2025. Cùng với đà mở rộng của kinh tế số, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%; nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4%.
Quy mô thương mại ngày càng mở rộng cùng sự phát triển của các nền tảng số đang tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và nhà sản xuất tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế. Đặc biệt, TMĐT xuyên biên giới mở ra kênh phân phối mới, giúp hàng Việt mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, thị trường tăng trưởng nhanh không đồng nghĩa mọi chủ thể đều khai thác được cơ hội. Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, khoảng cách giữa mở được gian hàng và duy trì kinh doanh hiệu quả vẫn còn lớn. Khó khăn không chỉ nằm ở kỹ năng sử dụng nền tảng, mà còn ở khả năng quản lý đơn hàng, tổ chức nguồn cung, kiểm soát chi phí và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Tại Bình Lư (Lai Châu), sau khoảng một năm được TikTok Shop hỗ trợ, địa phương đã đào tạo khoảng 20 nhà bán hàng, trong đó 8 người ghi nhận doanh thu ổn định tại thời điểm báo cáo. Dù vậy, quá trình vận hành vẫn gặp nhiều trở ngại, từ quản lý giỏ hàng, tổ chức nguồn cung đến duy trì hoạt động bán hàng thường xuyên.
Theo ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, bán hàng là một chuyện, vận hành là việc hết sức khó khăn. Điều này cho thấy, mở gian hàng mới chỉ là bước đầu; quan trọng hơn là giúp người dân hình thành năng lực tự kinh doanh, có thể duy trì hoạt động lâu dài.
Tại Phượng Dực (TP. Hà Nội), xã hiện có 458 nhà bán hàng trên các sàn TMĐT và đặt mục tiêu nâng con số này lên 1.000. Tuy nhiên, chi phí bán hàng gia tăng trên các nền tảng như TikTok Shop, Shopee, cùng yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ, tốc độ xử lý đơn và đánh giá gian hàng đang tạo áp lực cho các hộ kinh doanh nhỏ.
Đáng chú ý, doanh thu không phải thước đo duy nhất của hiệu quả kinh doanh trực tuyến. Phí nền tảng, quảng cáo, đóng gói, vận chuyển và hoàn trả đều tác động trực tiếp đến lợi nhuận. Nếu thiếu kỹ năng quản trị và kiểm soát chi phí, người bán có thể tăng doanh số nhưng hiệu quả kinh doanh chưa chắc được cải thiện tương ứng.
Một điểm nghẽn khác là sự chưa đồng bộ giữa năng lực sản xuất tại địa phương và yêu cầu của thị trường số. Mường Ảng (Điện Biên) có hơn 2.100 ha cà phê, trong đó khoảng 1.800 ha đã cho thu hoạch, cùng nhiều sản phẩm đặc trưng như bưởi da xanh, thịt sấy, thịt gác bếp. Địa phương hiện có khoảng 18 sản phẩm OCOP và dự kiến hoàn thiện hồ sơ công nhận thêm khoảng 10 sản phẩm.
Đây là nguồn hàng có tiềm năng mở rộng thị trường qua các nền tảng trực tuyến. Tuy nhiên, người dân vẫn gặp khó trong lựa chọn nền tảng, xây dựng gian hàng, quảng bá và đáp ứng chi phí. Quan trọng hơn, đưa sản phẩm lên sàn mới giải quyết khâu tiếp cận khách hàng, chưa bảo đảm chất lượng đồng đều, sản lượng ổn định, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và giao hàng.
Những yêu cầu này càng quan trọng khi hàng hóa hướng tới xuất khẩu. Thị trường quốc tế đòi hỏi sản phẩm có chất lượng ổn định, thông tin minh bạch, nguồn gốc rõ ràng và khả năng cung ứng liên tục. Nếu không đáp ứng quy cách đóng gói, tiêu chuẩn kỹ thuật và hồ sơ truy xuất, sản phẩm khó duy trì đơn hàng, dù đã tiếp cận được khách hàng qua nền tảng số.
Vì vậy, phát triển TMĐT cần gắn với tổ chức lại chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, chế biến, tiêu chuẩn hóa sản phẩm đến logistics và dịch vụ hậu mãi. Trọng tâm không chỉ là mở rộng số lượng gian hàng mà phải nâng cao năng lực kinh doanh thực chất, giúp người bán làm chủ hoạt động vận hành, địa phương tổ chức nguồn cung và kết nối các khâu hỗ trợ.
![]() |
| Sản phẩm gốm Bát Tràng tiếp cận khách hàng quốc tế thông qua các phiên livestream. Ảnh: Đ.Nga. |
Mở rộng thị trường xuất khẩu bằng sức mạnh kinh tế số
Để TMĐT trở thành động lực tăng trưởng thực chất, trọng tâm không nằm ở việc mở rộng số lượng gian hàng, mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái đủ sức hỗ trợ người dân kinh doanh độc lập, duy trì hoạt động và phát triển lâu dài. Muốn vậy, cần chuyển từ cách làm thiên về tập huấn, quảng bá sang xây dựng năng lực vận hành và tổ chức thị trường ngay tại địa phương.
Từ góc độ hiệu quả chính sách, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, không thể lấy số lớp đào tạo hay số người tham gia làm thước đo thành công. Theo ông Lê, nếu đào tạo 10 người thì cần phấn đấu có ít nhất 5-6 người thực sự có khả năng tham gia bán hàng và tự vận hành gian hàng. Cách đặt vấn đề này cho thấy yêu cầu chuyển trọng tâm từ phổ cập kiến thức sang tạo lập năng lực kinh doanh thực tế.
Bà Vũ Thị Bích Hồng, chủ kênh TikTok Shop Cô Ba Hồng cũng đề xuất thống nhất chương trình đào tạo từ trung ương đến địa phương, thiết kế lộ trình xuyên suốt từ cơ bản đến nâng cao, kết hợp lý thuyết với thực hành tại chỗ. Theo bà Hồng, cần có cơ chế duy trì mô hình xã TMĐT và lực lượng hỗ trợ trực tiếp để người dân không bị gián đoạn hoạt động sau khi kết thúc tập huấn. Đây là yếu tố quan trọng để hình thành cộng đồng kinh doanh số, trong đó người có kinh nghiệm có thể hướng dẫn, chia sẻ và hỗ trợ những người mới tham gia.
Tuy nhiên, nâng cao năng lực người bán mới là một phần của bài toán. Ở tầm rộng hơn, TMĐT cần được tổ chức như một hệ sinh thái có sự phân công và kết nối nguồn lực giữa các chủ thể. Ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam đề xuất xây dựng bản đồ số nhằm nhận diện lợi thế, năng lực và những khâu còn thiếu của từng địa phương, doanh nghiệp. Cách tiếp cận này giúp việc phát triển TMĐT tránh tình trạng triển khai đồng loạt, thiếu trọng tâm, đồng thời tạo cơ sở để xác định đúng đối tượng và nguồn lực cần ưu tiên.
Thực tế, mỗi địa phương có điều kiện sản xuất, trình độ kinh doanh và mức độ sẵn sàng tham gia môi trường số khác nhau. Vì vậy, chính sách hỗ trợ cần dựa trên dữ liệu và đặc điểm kinh tế cụ thể, thay vì áp dụng một mô hình chung. Trong giai đoạn thí điểm, Cục TMĐT chia sẻ dữ liệu về TMĐT cho 34 tỉnh, thành phố, tạo cơ sở để các địa phương xây dựng kế hoạch phát triển, lựa chọn ngành hàng và đối tượng ưu tiên.
Cùng với đó, Luật TMĐT và nghị định hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cũng như Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030 (được ban hành tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT) đang tạo hành lang pháp lý và định hướng cho giai đoạn phát triển mới. Vấn đề đặt ra là phải cụ thể hóa các định hướng này thành chương trình hành động có trọng tâm, gắn trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở và doanh nghiệp đồng hành với kết quả thực tế.
Khi người dân có thể tự tổ chức hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp chủ động khai thác các công cụ số, còn chính quyền địa phương chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang kết nối và kiến tạo hệ sinh thái, TMĐT mới thực sự trở thành động lực phát triển từ cơ sở. Đó cũng là nền tảng để kinh tế số lan tỏa sâu hơn vào đời sống sản xuất, kinh doanh, đóng góp vào chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.