![]() |
| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Từ sức bật kinh tế số đến cơ hội xuất khẩu
Sự phát triển nhanh của TMĐT đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống hay các đối tác nhập khẩu, nhà sản xuất có thêm cơ hội tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng ở nhiều quốc gia thông qua nền tảng số. Khoảng cách địa lý được thu hẹp, chi phí tìm kiếm khách hàng có thêm dư địa tối ưu và sản phẩm đặc trưng của từng địa phương có cơ hội tiếp cận những thị trường trước đây khó khai thác.
|
Theo Bộ Công Thương, năm 2026, thị trường tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, với quy mô bán lẻ trực tuyến dự kiến đạt 37,2-37,8 tỷ USD. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng các phương thức kinh doanh số, trong đó có xuất khẩu qua TMĐT xuyên biên giới.
Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia, quy mô thị trường lớn không đồng nghĩa với năng lực xuất khẩu đã tương xứng. Một sản phẩm xuất hiện trên nền tảng trực tuyến có thể nhanh chóng thu hút sự quan tâm của người mua, nhưng để chuyển sự quan tâm thành đơn hàng và duy trì hoạt động kinh doanh lâu dài, doanh nghiệp phải đáp ứng được những yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng, nguồn cung, giá thành và giao nhận.
Ông Nguyễn Tấn Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho rằng, cần nhìn nhận TMĐT như một hệ sinh thái, thay vì chỉ là hoạt động mua bán trên các nền tảng trực tuyến. Bán hàng là khâu đầu ra, phía sau là cả quá trình tổ chức sản xuất, vận hành, logistics và ứng dụng công nghệ.
Nhìn từ góc độ này, nền tảng số chỉ giải quyết một phần bài toán thị trường. Năng lực cung ứng mới quyết định khả năng biến cơ hội thành doanh thu thực tế. Nguồn hàng thiếu ổn định, chất lượng không đồng đều, thông tin sản phẩm chưa được chuẩn hóa hay chi phí vận chuyển cao đều có thể làm suy giảm sức cạnh tranh. Nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ, lợi thế tiếp cận khách hàng nhanh chóng có thể trở thành áp lực về chi phí và chất lượng dịch vụ.
Liên kết vùng, bổ trợ năng lực cho doanh nghiệp
Một trong những thách thức lớn của xuất khẩu trực tuyến là sự chênh lệch về năng lực giữa các địa phương và nhóm doanh nghiệp. Có địa phương sở hữu vùng nguyên liệu, sản phẩm đặc trưng nhưng thiếu công nghệ và kỹ năng tiếp cận thị trường số. Ngược lại, có doanh nghiệp đã phát triển được kênh bán hàng nhưng chưa xây dựng được nguồn cung ổn định. Trong khi đó, hợp tác xã, hộ sản xuất và doanh nghiệp nhỏ thường khó tự đảm nhiệm toàn bộ các công đoạn từ số hóa sản phẩm, quảng bá, bán hàng đến vận chuyển xuyên biên giới.
Theo ông Nguyễn Tấn Phong, mỗi địa phương cần nhận diện rõ lợi thế và những khâu còn thiếu để lựa chọn hướng phát triển phù hợp. Không nhất thiết địa phương nào cũng phải tự xây dựng đầy đủ mọi mắt xích của chuỗi kinh doanh trực tuyến.
Cụ thể, địa phương có lợi thế về vùng trồng, vùng sản xuất cần tập trung phát triển nguồn hàng và nâng cao chất lượng. Doanh nghiệp công nghệ hỗ trợ số hóa thông tin, xây dựng kênh bán; các đơn vị logistics đảm nhận vận chuyển và giao nhận. Việc xây dựng bản đồ số để nhận diện năng lực, thế mạnh và những khâu còn thiếu của từng địa phương, doanh nghiệp cũng là hướng kết nối được chuyên gia đề xuất.
Cách tổ chức này giúp chuyển từ tư duy phát triển riêng lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị. Thay vì phải đầu tư dàn trải, mỗi chủ thể tập trung vào lĩnh vực có thế mạnh, đồng thời sử dụng năng lực bổ trợ từ các đối tác. Qua đó, những nhà sản xuất quy mô nhỏ có thêm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng, còn các địa phương có điều kiện tập hợp nguồn hàng, khắc phục tình trạng sản xuất phân tán và nâng khả năng đáp ứng đơn hàng lớn.
Dẫu vậy, kết nối được nguồn cung và kênh bán mới chỉ là bước khởi đầu. Đối với xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, quy định của thị trường nhập khẩu, thủ tục hải quan, thanh toán quốc tế và giao hàng xuyên biên giới. Vì thế, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia TMĐT không thể chỉ dừng ở việc hướng dẫn mở gian hàng hay kỹ năng livestream, mà cần đi sâu vào quản trị đơn hàng, kiểm soát chi phí, chăm sóc khách hàng và tuân thủ pháp luật.
Như ông Nguyễn Tấn Phong nhấn mạnh, số lượng gian hàng, lượt tiếp cận hay số phiên bán hàng chỉ phản ánh một phần kết quả. Hiệu quả của TMĐT đối với xuất khẩu cần được đánh giá qua khả năng duy trì đơn hàng, doanh thu thực tế, chi phí vận hành và năng lực mở rộng thị trường.
Thu hẹp khoảng cách, mở rộng không gian cho hàng Việt
Định hướng phát triển TMĐT bao trùm, đồng đều giữa các địa phương cũng được Bộ Công Thương đặt ra trong Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030. Theo đó, đến năm 2030, phấn đấu 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên nền tảng TMĐT; 60% số xã có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến; một triệu lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân và các nhóm liên quan được đào tạo kỹ năng ứng dụng TMĐT. Đáng chú ý, các địa phương ngoài TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được định hướng chiếm 50% giá trị giao dịch B2C cả nước.
| Định hướng phát triển TMĐT bao trùm, đồng đều giữa các địa phương cũng được Bộ Công Thương đặt ra trong Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030. Theo đó, đến năm 2030, phấn đấu 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên nền tảng TMĐT; 60% số xã có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến; một triệu lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân và các nhóm liên quan được đào tạo kỹ năng ứng dụng TMĐT. Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu phát triển TMĐT không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô giao dịch, mà còn phải phân bổ cơ hội kinh doanh số rộng hơn, nhất là đối với khu vực sản xuất và doanh nghiệp nhỏ. |
Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu phát triển TMĐT không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô giao dịch, mà còn phải phân bổ cơ hội kinh doanh số rộng hơn, nhất là đối với khu vực sản xuất và doanh nghiệp nhỏ. Đây cũng là điều kiện để hàng hóa địa phương, sản phẩm OCOP và các ngành hàng có lợi thế từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi phân phối hiện đại.
Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa tại chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Thương mại điện tử quốc gia 12/12 và Tuần lễ TMĐT Việt Nam (Online Friday 2026), do Cục TMĐT (Bộ Công Thương) diễn ra trong khoảng thời gian từ ngày 10/12 đến ngày 16/12/2026.
Chương trình tập trung vào 5 trụ cột: không khoảng cách vùng miền, quy mô, thế hệ, kỹ năng và pháp lý. Trong đó, việc đưa sản phẩm địa phương, hàng Việt và sản phẩm OCOP đến gần hơn với thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh tiếp cận công cụ và dịch vụ số; phổ cập kỹ năng kinh doanh trực tuyến và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật là những nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực tham gia thị trường.
Đáng chú ý, cả 34 tỉnh, thành phố đều có hoạt động hưởng ứng chuỗi sự kiện năm nay. Mục tiêu không chỉ là thúc đẩy tiêu dùng trực tuyến, mà còn kết nối chính quyền trung ương với địa phương, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm OCOP và các ngành hàng chủ lực, đồng thời củng cố niềm tin của doanh nghiệp, người tiêu dùng đối với thị trường số.
Suy cho cùng, giá trị của TMĐT không nằm ở việc hàng Việt xuất hiện trên bao nhiêu nền tảng, mà ở khả năng duy trì bao nhiêu đơn hàng, mở rộng được bao nhiêu thị trường và tạo thêm giá trị nào cho sản phẩm. Khi các mắt xích được kết nối thực chất, TMĐT sẽ không chỉ là một kênh bán hàng mới, mà còn trở thành hạ tầng quan trọng để tổ chức lại chuỗi cung ứng, nâng sức cạnh tranh và khơi thông dòng chảy xuất khẩu hàng Việt.