![]() |
| Các đại biểu chia sẻ về các giải pháp để phòng chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Hương Quỳnh. |
Hướng tới giảm khả năng chi trả
Tại hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi luật ngày 17/11, các ý kiến nhấn mạnh vai trò của chính sách thuế, giá trong hạn chế tiêu dùng. Vấn đề không chỉ là số thu ngân sách từ thuốc lá, mà còn là chi phí y tế, tổn thất kinh tế và khả năng tiếp cận sản phẩm của thanh thiếu niên.
Theo ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn tiếp tục đặt ra những thách thức lớn.
Dẫn số liệu của Bộ Y tế, ông Lợi cho biết mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Gánh nặng này tác động đến hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực.
Một trong những giải pháp hiệu quả được bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề cập đó là tác động của chính sách thuế. Luật thuế Tiêu thụ đặc biệt được Quốc hội thông qua tháng 6/2025 có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo vệ sức khỏe người dân.
Theo tính toán của WHO, khi thực hiện đầy đủ lộ trình tăng thuế thuốc lá từ năm 2027 đến năm 2031, chính sách có thể giúp giảm khoảng 2,1 triệu người hút thuốc. Con số này bao gồm những người bỏ thuốc và những người không bắt đầu hút thuốc nhờ tác động của chính sách.
Về lâu dài, ước tính việc thực hiện lộ trình có thể giúp tránh khoảng 700.000 ca tử vong sớm do thuốc lá. Đây là những tác động được dự báo, gắn với việc thực hiện đầy đủ chính sách.
Đánh giá cao lộ trình tăng thuế theo đề xuất của Bộ Tài chính và quyết định của Chính phủ, Quốc hội, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm cho rằng, tăng thuế theo lộ trình là cách tiếp cận phù hợp, giúp tránh thay đổi quá đột ngột.
Tuy nhiên, xét riêng mục tiêu bảo vệ sức khỏe, tăng thuế ở mức cao và nhanh sẽ tạo tác động giảm tiêu dùng tốt hơn. Một điểm được lưu ý là sau khi hoàn thành lộ trình vào năm 2031, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam ước đạt khoảng 59%, vẫn thấp hơn mức trung bình thế giới khoảng 62%.
Vì vậy, Việt Nam tiếp tục nghiên cứu lộ trình tăng thuế sau năm 2031, hướng tới tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ khoảng 75% theo khuyến cáo của WHO.
Cùng quan điểm cần phát huy vai trò của thuế, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến cho rằng chính sách thuế, giá thuốc lá phải được nhìn nhận như một công cụ quan trọng để bảo vệ sức khỏe người dân.
Theo số liệu trong báo cáo của Bộ Y tế được Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến dẫn lại, tỷ trọng thuế trong giá bán thuốc lá ở Việt Nam chỉ khoảng 36%. Trong khi thu nhập tăng, thuốc lá vẫn có giá tương đối thấp, dễ mua và dễ tiếp cận. Điều này gây khó khăn cho mục tiêu giảm người hút thuốc, nhất là ngăn thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng.
Vì vậy việc điều chỉnh chính sách thuế, giá theo lộ trình hướng tới giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá, qua đó hạn chế tiêu dùng và ngăn người mới bắt đầu hút.
Kiểm soát điểm bán, ngăn mua bán trá hình trên mạng
Đặc biệt, nhằm hỗ trợ mục tiêu phòng, chống tác hại thuốc lá bên cạnh chính sách thuế và giá, các ý kiến tại hội thảo cho rằng cần đồng thời hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại điểm bán và tăng hiệu quả thực thi trên môi trường số.
![]() |
| Toàn cảnh Hội thảo. |
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến phân tích, trưng bày thuốc lá tại cửa hàng, quầy bán lẻ có thể làm tăng sự chú ý, tạo tiếp xúc thường xuyên với sản phẩm, trong đó có thanh thiếu niên. Khi quảng cáo thuốc lá bị nghiêm cấm, việc trưng bày thiếu kiểm soát có thể trở thành một hình thức quảng bá gián tiếp.
Theo thông tin ông Đặng Khắc Lợi, tiến trình sửa đổi Luật Phòng chống tác hại thuốc lá đang tập trung thảo luận các giải pháp như tăng cường kiểm soát việc bán thuốc lá; không cho phép trưng bày sản phẩm hoặc hình ảnh thuốc lá tại điểm bán; tăng bảo vệ người dưới 18 tuổi...
Việc bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá thông thường và các loại thuốc lá mới khác cũng được đặt ra nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý.
Đối với thuốc lá mới, việc thực hiện quy định cấm theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã có kết quả bước đầu. Tuy nhiên, hoạt động mua bán đang chuyển sang những hình thức khó nhận diện hơn.
Dẫn nghiên cứu, giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường Đại học Y tế công cộng, ông Đặng Khắc Lợi cho biết, dù các điểm bán lẻ công khai cơ bản được xóa bỏ, vẫn có tới 34,9% cửa hàng chuyển sang mua bán ngầm trực tuyến. Các thủ thuật được ghi nhận gồm đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” để qua mặt hệ thống kiểm duyệt trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và nền tảng số. Việc kiểm soát phải theo sát cách thức quảng cáo, giao dịch trá hình khi hoạt động mua bán dịch chuyển lên mạng. Các giải pháp về thuế, kiểm soát điểm bán và thực thi quy định cấm vì thế cần được triển khai đồng bộ.