 |
| Công chức Hải quan KCN Trảng Bàng hướng dẫn thủ tục hải quan cho doanh nghiệp. Ảnh: Thu Dịu |
Ngành Hải quan đang chuyển mạnh sang tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Mục tiêu là khai thác thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu, hạn chế yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại giấy tờ, qua đó giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục.
Thời gian qua, Cục Hải quan đã tham mưu Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 3007/QĐ-BTC ngày 19/10/2026 công bố 4 thủ tục hành chính được tái cấu trúc dựa trên dữ liệu. Cơ quan Hải quan đồng thời chỉ đạo các đơn vị xác định yêu cầu nghiệp vụ khai thác dữ liệu thay thế thành phần hồ sơ tại 4 cơ sở dữ liệu đã công bố, tính toán phương án xử lý khi dữ liệu thiếu, không thống nhất hoặc hệ thống kết nối không khả dụng.
Ông Kim Long Biên, Trưởng Ban Pháp chế Cục Hải quan cho biết, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan cần được nhìn nhận không chỉ ở việc cắt giảm số lượng thủ tục hay thành phần hồ sơ, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức quản lý và tổ chức thực hiện.
Định hướng của ngành Hải quan là đẩy mạnh tái cấu trúc thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin giữa các cơ quan quản lý. Nguyên tắc đặt ra là dữ liệu đã có thì không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại, qua đó giảm chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Kết quả thực hiện các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính ghi nhận nhiều chuyển biến. Theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngành Hải quan đã thực thi phương án đối với 35/39 thủ tục trong kế hoạch, đồng thời thực thi thêm 13 thủ tục, đạt 123,1% kế hoạch. Đối với 16 điều kiện kinh doanh, ngành đã điều chỉnh phương án cắt giảm để đưa vào Nghị quyết của Chính phủ, đạt 100% chỉ tiêu.
Theo Quyết định số 2421/QĐ-BTC của Bộ Tài chính, đã thực thi 29/39 thủ tục, gồm bãi bỏ 17 thủ tục và đơn giản hóa 12 thủ tục, đạt 74,35% kế hoạch; 10 thủ tục còn lại dự kiến thực thi trong năm 2026. Đáng chú ý, 7 thủ tục được đánh giá lại và chuyển từ phương án đơn giản hóa sang bãi bỏ.
Việc mở rộng dịch vụ công trực tuyến tiếp tục góp phần thay đổi phương thức thực hiện thủ tục. Trong 171 thủ tục do cơ quan Hải quan thực hiện, có 96 thủ tục được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 49 thủ tục trực tuyến một phần và 26 thủ tục cung cấp thông tin trực tuyến.
Từ góc độ doanh nghiệp, việc giảm các khâu kê khai, cung cấp chứng từ và tăng khả năng xử lý trực tuyến có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động xuất nhập khẩu.
Theo ông Hồ Văn Duy, Giám đốc Công ty XNK ABZ, việc tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế phải kê khai, cung cấp lại những thông tin đã có, giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ và chi phí thực hiện thủ tục. Doanh nghiệp kỳ vọng các hệ thống công nghệ thông tin tiếp tục được hoàn thiện, vận hành ổn định, dữ liệu được liên thông để hoạt động thông quan ngày càng thuận lợi.
Tại Hội nghị giao ban ngày 9/11/2026, Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ yêu cầu toàn Ngành tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa và tái cấu trúc thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu; tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin, chủ động đối thoại với người dân, doanh nghiệp để tháo gỡ khó khăn, góp phần giảm thời gian thông quan và chi phí tuân thủ.
 |
| Ngày 23/9/2026, Cục Hải quan tổ chức Hội nghị đối thoại định kỳ quý III/2026 với Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI). Ảnh: Cục Hải quan |
Cải cách thủ tục hành chính cần được đặt trên nền tảng thể chế đồng bộ và hệ thống công nghệ đáp ứng yêu cầu quản lý mới. Vì vậy, cùng với cắt giảm thủ tục, ngành Hải quan đang tập trung hoàn thiện các quy định pháp luật, xây dựng hệ thống công nghệ thông tin và nghiên cứu những công nghệ có khả năng đổi mới phương thức xử lý nghiệp vụ.
Trong công tác xây dựng thể chế, Cục Hải quan đã phối hợp hoàn thiện các dự thảo Nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu giao dịch qua thương mại điện tử; điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế, kho bãi, địa điểm làm thủ tục hải quan; thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh thông qua Hệ thống quá cảnh Hải quan ASEAN. Dự thảo Thông tư thay thế các quy định về kê khai, bảo lãnh, thu nộp thuế và giao dịch điện tử trong lĩnh vực hải quan cũng đang được tổng hợp ý kiến để hoàn thiện.
Định hướng thời gian tới, Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ yêu cầu tiếp tục bám sát, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để hoàn thiện những dự thảo Nghị định đang trình Chính phủ và Thông tư đang trình Bộ Tài chính. Trọng tâm là xây dựng Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan và Thông tư quy định chi tiết Luật Hải quan; bảo đảm tiến độ, chất lượng.
Song song với hoàn thiện thể chế, việc đồng hành với doanh nghiệp tiếp tục được duy trì thông qua các hoạt động đối thoại, hỗ trợ pháp lý. Trong quý III/2026, Cục Hải quan tổ chức đối thoại với Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI), giải quyết 19 kiến nghị, vướng mắc của doanh nghiệp thuộc Hiệp hội; đồng thời tổ chức hội nghị đối thoại giữa Bộ Tài chính và doanh nghiệp Hàn Quốc về chính sách thuế, hải quan năm 2026.
Có thể thấy, cải cách hải quan đang chuyển từ đơn giản hóa từng thủ tục sang đổi mới phương thức quản lý trên nền tảng thể chế đồng bộ, dữ liệu liên thông và quy trình tự động hóa. Giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng dịch vụ công trực tuyến hay hoàn thành các dự án công nghệ, mà quan trọng hơn là hình thành hệ sinh thái quản lý hải quan hiện đại, trong đó dữ liệu được kết nối, rủi ro được nhận diện và xử lý chủ động.
