Cần tiếp tục điều chỉnh chính sách theo hướng giảm chi phí tuân thủ

Cần tiếp tục tháo điểm nghẽn, tạo xung lực mới cho hộ kinh doanh phát triển. Ảnh: TL.

Cải cách từ chính sách, thể chế đến thực thi

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), với hơn 6 triệu hộ kinh doanh, giải quyết việc làm cho hơn 10 triệu lao động, khu vực kinh tế hộ đang giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm sinh kế và tạo nguồn lực cho nền kinh tế. Hộ kinh doanh còn tận dụng nhiều nguồn lực từ tài sản, tiền vốn, kinh nghiệm đến sức lao động gia đình; đây cũng là tiền đề để một bộ phận hộ phát triển lên thành doanh nghiệp. Vì vậy, một cơ chế quản lý thuế hiệu quả, thực tế, đi vào đời sống không chỉ giúp hộ hấp thụ chính sách mà còn có thể lan tỏa đến các khu vực kinh tế khác.

Từ góc nhìn thể chế, TS. Nguyễn Đình Cung, chuyên gia cao cấp về thể chế và kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, phát triển kinh tế tư nhân hiện đang trong có bối cảnh chính trị và xã hội rất thuận lợi. Kinh tế tư nhân đã được đặt vào vị trí trung tâm, trong khi định kiến xã hội cũng có sự thay đổi tích cực. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi là những tư tưởng và điều kiện thuận lợi đó có được chuyển hóa đầy đủ thành các chính sách cụ thể hay không.

TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng, phát triển khu vực kinh tế tư nhân phải đồng thời chú trọng cả “lượng” và “chất”. Số lượng hộ kinh doanh đã phát triển mạnh, nhưng giai đoạn hiện nay cần cân bằng giữa việc tăng số lượng, mở rộng quy mô với nâng cao chất lượng hoạt động. Trong đó, môi trường kinh doanh là nền tảng quan trọng nhất, gồm cả các chính sách hỗ trợ trực tiếp và nền tảng thể chế với những quy định pháp luật rõ ràng, cụ thể, ổn định, có thể dự đoán được và có chi phí thực thi thấp.

Điểm đáng chú ý là không nên coi hộ kinh doanh đơn thuần như một khu vực cần thu hẹp để chuyển sang doanh nghiệp. Ông Cung cho rằng, hộ kinh doanh là một đặc thù văn hóa kinh tế của Việt Nam, cần được duy trì, củng cố và phát triển. Thay vì áp đặt yêu cầu chuyển đổi, Nhà nước nên tạo cơ chế thông thoáng để hộ kinh doanh nhận thấy chuyển đổi lên doanh nghiệp mang lại lợi ích rõ ràng. Khi quy mô đủ lớn và lợi ích đủ rõ, thị trường sẽ tự điều tiết.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, phát triển khu vực kinh tế tư nhân phải đồng thời chú trọng cả “lượng” và “chất”. Ảnh: Trọng Nghĩa.

Từ thực tế chính sách thuế năm 2026, bà Nguyễn Thị Thu Hà nhận định, hộ kinh doanh đang có những thay đổi đáng kể về phương thức quản lý. Tuy nhiên, phần khó nhất lại nằm ở khâu thực thi. Đa số hộ kinh doanh không có ý định trốn thuế, nhưng nhiều người chưa biết phải bắt đầu từ đâu và thực hiện thế nào cho đúng trong một hệ thống quy định phức tạp. Không ít chủ hộ còn lúng túng trong xác định doanh thu, thời điểm xuất hóa đơn, giao dịch trên sàn thương mại điện tử và nền tảng số; với những người lớn tuổi, việc sử dụng công nghệ, phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử và kê khai thuế càng là rào cản đối với họ.

Vì vậy, đại diện VTCA kiến nghị, cần tiếp tục điều chỉnh chính sách theo hướng giảm chi phí tuân thủ. Trong đó, có đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế tương đương ngưỡng doanh thu của doanh nghiệp siêu nhỏ, hiện là 10 tỷ đồng, có thể lên 15-20 tỷ đồng theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; cho phép hộ kinh doanh lựa chọn phương pháp tính thuế trong năm chuyển đổi 2026; không yêu cầu xuất lại hóa đơn đối với giao dịch trên sàn thương mại điện tử đã được khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay.

Cùng với đó là yêu cầu hợp nhất các quy định pháp luật về thuế dành cho hộ kinh doanh, xây dựng cẩm nang hướng dẫn theo từng ngành nghề và thay đổi cách đánh giá cán bộ thuế theo hướng coi tỷ lệ người nộp thuế tuân thủ tốt, số hộ được hỗ trợ thành công là những chỉ số quan trọng. Đây là sự chuyển hướng đáng chú ý: từ tư duy quản lý và xử lý sai phạm sang hỗ trợ để người kinh doanh có khả năng tuân thủ tốt hơn.

Giảm áp lực, tăng hỗ trợ để hộ yên tâm lớn lên

Những đề xuất cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được những khó khăn đang hiện hữu tại từng hộ kinh doanh. Bà Vũ Thị Bình, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo Quản trị doanh nghiệp Bình Vũ cho biết, trong hơn hai năm qua, nhiều hộ kinh doanh đã trải qua giai đoạn khó khăn và mệt mỏi. Theo bà Bình, họ đang phải đối mặt với hai “ngưỡng tâm lý” lớn: chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai và chuyển từ cách bán hàng, thu tiền, tự theo dõi thu - chi sang thực hiện sổ sách, giấy tờ, hóa đơn theo quy định.

Bà Vũ Thị Bình cho rằng, hộ kinh doanh mong muốn một phương thức xuất hóa đơn đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với thực tế. Ảnh: Trọng Nghĩa.

Đặc biệt, yêu cầu về hóa đơn đầu vào và đầu ra đang tạo áp lực lớn với những hộ kinh doanh nhỏ, nhất là nhóm có biên lợi nhuận thấp. Bà Bình cho biết, một bộ phận hộ kinh doanh không thích nghi được với cơ chế mới đã rời bỏ thị trường; những hộ tiếp tục hoạt động phải tìm cách làm quen với sổ sách, hóa đơn và phương thức quản lý mới. Với hóa đơn điện tử, hộ kinh doanh lo ngại sai thời điểm xuất hóa đơn, trong khi thuê kế toán thì tốn kém, còn tự thực hiện lại dễ sai sót. Vì vậy, họ mong muốn một phương thức xuất hóa đơn đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với thực tế.

Từ thực tế đó, bà Bình cho rằng cần một cơ chế chuyển tiếp đủ mềm để hộ kinh doanh có thời gian làm quen với kê khai, sổ sách, hóa đơn và phương pháp tính thuế mới. Đây cũng là cách tạo thêm “khoảng thở” để hộ kinh doanh thích nghi, thay vì biến những sai sót trong giai đoạn đầu thành rào cản đối với hoạt động kinh doanh.

Ở góc độ người trực tiếp kinh doanh, ông Phạm Văn Quyết, đại diện hộ kinh doanh đề nghị, cần tiếp tục đơn giản hóa các yêu cầu liên quan đến phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số và dịch vụ kế toán. Với những quy định mới, hộ kinh doanh cũng cần có thời gian làm quen và lộ trình thực hiện hợp lý trước khi áp dụng đầy đủ, cùng với hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu để hạn chế rủi ro sai phạm.

Từ những kiến nghị trên, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để hộ kinh doanh thực hiện đúng nghĩa vụ, mà quan trọng hơn là tạo được môi trường để họ yên tâm đầu tư, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng hoạt động. TS. Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh, yêu cầu chuyển mạnh từ vai trò quản lý sang kiến tạo, bảo đảm pháp luật rõ ràng, có khả năng dự báo, đồng thời xóa bỏ cơ chế xin - cho và chuyển sang hậu kiểm dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và mức độ rủi ro.

Khi chính sách ổn định, thủ tục đơn giản, hỗ trợ đến đúng lúc và công nghệ trở thành công cụ thuận tiện, hộ kinh doanh sẽ có thêm niềm tin để phát triển. Khi đó, hơn 6 triệu hộ kinh doanh không chỉ là một lực lượng đông đảo, mà có thể trở thành nguồn xung lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân, đóng góp nhiều hơn vào việc làm, sản xuất, kinh doanh và tăng trưởng của nền kinh tế.