Việt Nam - Liên bang Nga: Xung lực mới cho hợp tác song phương

Thương mại song phương Việt Nam - Liên bang Nga đang phục hồi tích cực. Ảnh: Tư liệu.

Nền tảng vững chắc, dư địa còn lớn

Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga có nền tảng hữu nghị truyền thống và tin cậy chính trị cao, được vun đắp sau hơn 75 năm. Việc nâng cấp lên quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện năm 2012, cùng Tuyên bố chung được thông qua năm 2025 về những định hướng chính trong giai đoạn mới, tiếp tục tạo cơ sở để hợp tác đi vào chiều sâu. Trong bối cảnh đó, quan hệ kinh tế - thương mại ngày càng giữ vai trò quan trọng, vừa phản ánh mức độ gắn kết, vừa mở thêm không gian hợp tác thực chất.

Thực tế quan hệ thương mại cho thấy, nền tảng này đang phát huy hiệu quả. Năm 2025, kim ngạch hai chiều Việt Nam - Liên bang Nga đạt gần 4,8 tỷ USD, tăng 4% so với năm 2024. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang Nga 2,26 tỷ USD, giảm 3,2%; nhập khẩu đạt 2,51 tỷ USD, tăng 11,6%. Bảy tháng năm 2026, kim ngạch song phương đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 1,33 tỷ USD, giảm 4,4%, còn nhập khẩu đạt 1,91 tỷ USD, tăng 27,2%.

Những con số trên cho thấy, thương mại song phương vẫn có sức bật, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hơn nữa hiệu quả khai thác thị trường. Cơ cấu hàng hóa bổ trợ rõ nét là lợi thế đáng kể. Việt Nam có thế mạnh về dệt may, nông sản, thủy sản, cà phê, hạt điều, cao su, hạt tiêu, linh kiện điện tử và điện thoại; trong khi Nga cung cấp nhiều nguyên liệu, năng lượng và đầu vào phục vụ sản xuất như: lúa mì, hóa chất, dược phẩm, than đá, phân bón, thiết bị ô tô và nguyên liệu nhựa.

Đáng chú ý, năm 2025, xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang Nga đạt khoảng 504 triệu USD, cà phê 462,3 triệu USD và thủy sản 214,5 triệu USD. Đây là những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam giữ vững thị trường, song cũng cho thấy dư địa chuyển từ xuất khẩu những sản phẩm truyền thống sang các hình thức hợp tác có giá trị gia tăng cao hơn.

Dệt may là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang thị trường Nga. Ảnh: Tư liệu.

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) tiếp tục là lợi thế quan trọng, tạo ưu đãi về thuế quan và thuận lợi hóa thương mại cho hàng hóa của Việt Nam tại thị trường Nga. Cùng với đó, các đường bay trực tiếp được khôi phục, chính sách visa thuận lợi hơn và thanh toán thương mại bằng đồng rúp, đồng Việt Nam đang tạo thêm điều kiện cho doanh nghiệp hai nước. Mục tiêu đến năm 2030 đưa kim ngạch thương mại song phương lên 15 tỷ USD vì thế không chỉ là đích đến về lượng, mà còn đòi hỏi chuyển biến về chất.

Trong lĩnh vực đầu tư, phía Liên bang Nga có 223 dự án tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 996,4 triệu USD; Việt Nam có 19 dự án tại Liên bang Nga với tổng vốn đăng ký 1,64 tỷ USD. Các kế hoạch hợp tác trong năng lượng, khí tự nhiên hóa lỏng và dầu khí cho thấy không gian còn rộng. Kết nối với thương mại, đầu tư tạo năng lực sản xuất, nguồn cung và thị trường mới.

Tạo động lực mới, nâng tầm hợp tác

Trong giai đoạn phát triển mới, hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga cần được mở rộng theo hướng thực chất và có chiều sâu hơn, không chỉ dừng ở gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu. Trên nền tảng cơ cấu hàng hóa có tính bổ trợ, hai nước còn nhiều dư địa để thúc đẩy đầu tư, sản xuất, logistics và tham gia các chuỗi giá trị. Đây cũng là hướng đi để quan hệ thương mại chuyển từ trao đổi hàng hóa đơn thuần sang liên kết kinh tế bền vững, tạo thêm giá trị cho doanh nghiệp hai nước.

Một dư địa đáng chú ý là Việt Nam có điều kiện phát huy vai trò cầu nối giữa Liên bang Nga và ASEAN, nhất là trong bối cảnh nhu cầu kết nối chuỗi cung ứng Á - Âu ngày càng gia tăng. Năm 2025, thương mại Liên bang Nga - ASEAN đạt khoảng 21 tỷ USD, trong đó thương mại Việt Nam - Liên bang Nga chiếm gần 25%. Với vị trí và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng mở, Việt Nam có điều kiện tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng kết nối Nga với khu vực, không chỉ thông qua xuất khẩu mà còn bằng các mô hình đồng đầu tư, đồng sản xuất, chế biến và phân phối.

Để hiện thực hóa dư địa đó, logistics cần được xem là một mắt xích quan trọng. Năm 2025, tổng sản lượng hàng hóa vận chuyển giữa Việt Nam và Liên bang Nga đạt 688,3 nghìn tấn, tăng 38% so với năm 2024. Trong bối cảnh kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Liên bang Nga duy trì khoảng 5 tỷ USD mỗi năm và chuỗi cung ứng Á - Âu đang tái cấu trúc mạnh mẽ. Vì vậy, việc hợp tác phát triển các hành lang vận tải đa phương thức, tăng cường kết nối đường sắt, hàng hải và hàng không sẽ góp phần rút ngắn thời gian giao nhận, giảm chi phí logistics và nâng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường Nga.

Cùng với hoàn thiện kết nối, doanh nghiệp Việt Nam cần khai thác hiệu quả hơn các ưu đãi của EAEU, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng xúc tiến thương mại, tăng khả năng kết nối với hệ thống phân phối và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn, quy định của thị trường Nga. Đây là điều kiện để hàng hóa Việt Nam không chỉ duy trì thị phần mà còn từng bước chuyển sang những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

Từ góc độ dài hạn, mục tiêu nâng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Liên bang Nga lên 15 tỷ USD vào năm 2030 sẽ không chỉ phụ thuộc vào quy mô trao đổi hàng hóa, mà còn vào khả năng hình thành những liên kết sâu hơn về đầu tư, sản xuất và chuỗi cung ứng. Khi các mắt xích này được kết nối hiệu quả, thương mại sẽ trở thành nền tảng mở rộng không gian hợp tác kinh tế, tạo thêm động lực cho doanh nghiệp hai nước và góp phần đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga đi vào chiều sâu, thực chất và bền vững hơn.