Hợp tác quốc tế tạo động lực hiện đại hóa hải quan

Phó Cục trưởng Nguyễn Thành Hưng đã có buổi làm việc song phương với Phó Cao ủy Hải quan Hàn Quốc Park Heon vào ngày 3/11/2026. Ảnh: Cục Hải quan

Kết nối công nghệ, đổi mới quản lý

Theo Cục Hải quan, Cửa khẩu thông minh đang mở ra hướng tiếp cận mới trong tổ chức hoạt động xuất nhập khẩu qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, ngoài đầu tư hạ tầng và phương tiện, yêu cầu đặt ra là phải đồng bộ dữ liệu, công nghệ và quy trình quản lý giữa cơ quan chức năng hai nước.

Đây là một trong những nội dung trọng tâm được Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ và Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc Ngô Hải Bình trao đổi trong Hội đàm cấp cao Hải quan Việt Nam - Trung Quốc ngày 9/11/2026. Hai bên tập trung thúc đẩy chuyển đổi số, cơ chế một cửa, doanh nghiệp ưu tiên, Cửa khẩu thông minh và phối hợp điều tra chống buôn lậu.

Đáng chú ý, trao đổi dữ liệu điện tử, chuẩn hóa quy trình quản lý và công nhận lẫn nhau doanh nghiệp ưu tiên (AEO MRA) được đặt trong yêu cầu rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa qua biên giới.

Những nội dung này cho thấy hiện đại hóa hải quan không thể chỉ thực hiện trong phạm vi một quốc gia. Khi chuỗi cung ứng ngày càng liên kết, chia sẻ thông tin và thống nhất phương thức quản lý với cơ quan Hải quan đối tác trở thành điều kiện quan trọng để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa kiểm soát rủi ro.

Một hướng đi đáng chú ý khác là tiếp cận công nghệ quản lý tiên tiến của Hải quan Hàn Quốc. Trong cuộc làm việc song phương ngày 3/11/2026, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng và Phó Cao ủy Hải quan Hàn Quốc Park Heon trao đổi về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn và hệ thống thông quan điện tử UNIPASS.

Phía Hải quan Việt Nam bày tỏ quan tâm đến công nghệ lõi của UNIPASS, kinh nghiệm xây dựng, vận hành hệ thống và ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu lớn. Phó Cao ủy Park Heon khẳng định Hải quan Hàn Quốc sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ Việt Nam trong những lĩnh vực này.

Ngoài công nghệ thông quan, hai cơ quan còn trao đổi thông tin nghiệp vụ, phối hợp phòng, chống ma túy và ngăn chặn hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ qua biên giới. Đây là những nội dung gắn trực tiếp với yêu cầu quản lý trong bối cảnh thương mại phát triển nhanh, phương thức vi phạm ngày càng tinh vi.

Ở khu vực biên giới, yêu cầu phối hợp thể hiện qua những vấn đề cụ thể trong hoạt động thông quan. Hải quan Việt Nam và Campuchia đã thống nhất thời gian làm việc tại các cửa khẩu biên giới từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ, nhằm kịp thời giải quyết vướng mắc, hạn chế ách tắc hàng hóa và phương tiện vận tải.

Trên bình diện đa phương, Cục Hải quan tham dự các cuộc họp kỹ thuật ASEAN, chuẩn bị phương án cho Phiên đàm phán lần thứ 6 nâng cấp Chương Quản lý hải quan và Tạo thuận lợi thương mại trong CPTPP; phương án đàm phán nâng cấp Hiệp định ASEAN - Hàn Quốc tại vòng 3 và Hiệp định Việt Nam - MERCOSUR tại vòng 2.

Nâng cao năng lực, đồng hành cùng doanh nghiệp

Song hành với hiện đại hóa công nghệ, tranh thủ nguồn lực quốc tế để nâng cao năng lực thực thi pháp luật là một nhiệm vụ quan trọng, nhất là khi hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép ma túy và hàng hóa vi phạm qua biên giới ngày càng phức tạp.

Khóa tập huấn về Nhận thức tình hình trên biển do Cục Hải quan phối hợp với Chương trình toàn cầu về phòng, chống tội phạm trên biển của Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc (GMCP/UNODC) tổ chức ngày 9/11/2026. Ảnh: Cục Hải quan

Trong lĩnh vực này, Cục Hải quan phối hợp với Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) cùng các đối tác Hoa Kỳ triển khai những chương trình đào tạo chuyên sâu, hướng tới nâng cao khả năng phân tích thông tin, nhận diện nguy cơ và phối hợp kiểm soát.

Phát biểu trong Lễ giới thiệu Dự án tăng cường năng lực thực thi pháp luật trên biển tại Việt Nam giai đoạn 2026-2029 diễn ra ngày 29/10/2026, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn đánh giá cao sự hỗ trợ thiết thực, liên tục của UNODC và Cục Phòng, chống ma túy và Thực thi pháp luật quốc tế (INL), Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đối với các cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam, trong đó có lực lượng hải quan.

Qua hai giai đoạn triển khai, dự án đã tổ chức 30 khóa đào tạo chính thức với 491 lượt cán bộ thuộc lực lượng Hải quan, Cảnh sát biển, Kiểm ngư và các cơ quan chức năng tham gia. Giai đoạn III (2026-2029) dự kiến có 18 khóa đào tạo, tập trung vào phòng, chống vận chuyển trái phép ma túy bằng đường biển, chống buôn lậu và chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Ngày 9/11/2026, tại TP Hồ Chí Minh, Cục Hải quan phối hợp với Chương trình toàn cầu về phòng, chống tội phạm trên biển của Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc (GMCP/UNODC) tổ chức khai mạc Khóa tập huấn về Nhận thức tình hình trên biển (Maritime Domain Awareness – MDA). Chương trình tập trung vào các nội dung chuyên sâu như sử dụng công cụ giám sát tàu thuyền, phân tích dữ liệu hàng hải, xây dựng hồ sơ và đánh giá rủi ro đối với tàu thuyền, hàng hóa, container, đặc biệt học viên được hướng dẫn ứng dụng AI trong khai thác, phân tích thông tin và hỗ trợ nhận diện các dấu hiệu rủi ro…

Các chương trình đào tạo với Hoa Kỳ cũng được triển khai theo hướng chuyên sâu. Nội dung tập huấn tập trung vào quản lý rủi ro, xác định trọng điểm hàng hóa, lập bản đồ ngành và xác định trọng điểm dựa trên dữ liệu trong kiểm soát thương mại chiến lược. Qua đó, cán bộ hải quan có thêm kiến thức, kỹ năng phân tích thông tin và lựa chọn đối tượng kiểm tra, kiểm soát.

Bên cạnh đó, công tác triển khai các chương trình, dự án với đối tác nước ngoài và xử lý tài sản viện trợ cũng được chú trọng. Cục Hải quan xây dựng phương án xử lý trang thiết bị do UKBF, UNODC, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ và Đại sứ quán Hoa Kỳ viện trợ, bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được quản lý, sử dụng theo quy định.

Những hoạt động trên cho thấy quan hệ đối ngoại của ngành Hải quan đang hướng mạnh vào giải quyết các yêu cầu thực tiễn, thay vì chỉ dừng ở trao đổi kinh nghiệm và mở rộng quan hệ. Việc cụ thể hóa cam kết, khai thác hiệu quả nguồn lực quốc tế và tăng cường phối hợp với các đối tác sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.