 |
| Nội dung trả lời chất vấn của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn được đánh giá chuẩn bị nghiêm túc, nắm chắc lĩnh vực phụ trách, trả lời cơ bản đầy đủ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm. Ảnh Đức Thanh |
Qua phần trả lời chất vấn về lĩnh vực thuế của Bộ trưởng Bộ Tài chính, tôi quan tâm đến cách tiếp cận vừa tăng cường kỷ cương quản lý, vừa tháo gỡ những vướng mắc ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.
Những vấn đề như chậm hoàn thuế, mã số thuế tồn đọng, mua bán hóa đơn hay quản lý thuế thương mại điện tử đều cần giải pháp cụ thể và sự kiên trì trong tổ chức thực hiện.
 |
| Bà Nguyễn Thị Cúc. |
Điểm đáng ghi nhận là Bộ trưởng Bộ Tài chính đã thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế và đề cập tới hướng xử lý.
Với hoàn thuế, việc phân loại hồ sơ theo mức độ rủi ro, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt là hướng đi cần thiết. Doanh nghiệp cần được nhận lại kịp thời khoản tiền đủ điều kiện hoàn để bổ sung vốn cho sản xuất, kinh doanh.
Kiểm soát gian lận phải đi cùng với bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế, tránh để những doanh nghiệp chấp hành tốt phải chịu thêm thời gian và chi phí.
Đối với mã số thuế tồn đọng, việc Bộ trưởng đề cập hướng tháo gỡ cho thấy sự quan tâm đến những hồ sơ kéo dài qua nhiều năm.
Xử lý vấn đề này cần vừa chuẩn hóa dữ liệu quản lý, vừa xem xét đúng hoàn cảnh và nghĩa vụ của từng nhóm người nộp thuế.
Làm sạch dữ liệu cũng phải gắn với tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục, giúp các trường hợp đủ điều kiện hoàn tất việc chấm dứt hoạt động hoặc khôi phục kinh doanh thuận lợi hơn.
Từ thực tế tư vấn, tôi cho rằng hiệu quả của các giải pháp cần được thể hiện bằng kết quả giải quyết công việc hằng ngày.
Theo đó, cơ quan Thuế cần sớm có hướng dẫn chi tiết về quy trình nghiệp vụ đối với từng nhóm đối tượng; đồng thời, việc triển khai phải được áp dụng thống nhất. Người nộp thuế cũng cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế.
Các tổ chức xã hội nghề nghiệp, trong đó có Hội Tư vấn Thuế, tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan Thuế và cộng đồng doanh nghiệp, hộ, cá nhân kinh doanh trong việc tư vấn hỗ trợ. Đồng thời tổng hợp những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn để phản ánh, báo cáo Cục Thuế, Bộ Tài chính nghiên cứu giải pháp tháo gỡ.
Các cơ quan báo chí, nhất là báo chí ngành Tài chính, cần tiếp tục đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, giải thích chính sách, phản ánh những vướng mắc, kiến nghị trong thực hiện.
Tôi đánh giá cao tinh thần thẳng thắn, tinh thần trách nhiệm và các giải pháp của Bộ trưởng Bộ Tài chính trong việc nhận diện, ngăn chặn tình trạng mua bán hóa đơn trái phép.
 |
| Ông Trần Văn Quân. |
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thực hiện các cam kết WTO, nâng cao tính minh bạch và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về quản lý thuế, phòng, chống gian lận tài chính, việc kiểm soát hóa đơn rủi ro là hết sức cần thiết.
Đặc biệt, những vụ việc sử dụng doanh nghiệp “ma”, lập giao dịch giả tạo, mua bán hóa đơn khống… không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo điều kiện hợp thức hóa hàng giả, hàng lậu, làm méo mó môi trường cạnh tranh.
Tăng cường kiểm soát hóa đơn điện tử là chủ trương đúng đắn, cần triển khai quyết liệt nhưng phải bảo đảm không gây khó khăn cho doanh nghiệp kinh doanh chân chính.
Theo tôi, việc kết hợp công nghệ, kết nối dữ liệu, kiểm tra, giám sát và tuyên truyền pháp luật là giải pháp mang tính nền tảng, chuyển từ quản lý thuế thủ công, hậu kiểm sang quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu và cảnh báo sớm.
Việc liên thông dữ liệu giữa cơ quan Thuế, hải quan, ngân hàng, đăng ký kinh doanh và cơ quan công an sẽ giúp phát hiện sớm các chuỗi giao dịch bất thường, hóa đơn khống và doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận.
Đặc biệt, kiểm soát tốt hóa đơn đầu vào chính là tiền đề quan trọng để tháo gỡ điểm nghẽn trong hoàn thuế giá trị gia tăng, hạn chế tình trạng doanh nghiệp xuất khẩu phải chờ đợi kéo dài do cơ quan thuế xác minh hóa đơn rủi ro qua nhiều tầng nhà cung cấp.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ doanh nghiệp gian lận với doanh nghiệp ngay tình, có giao dịch thực tế nhưng vô tình phát sinh hóa đơn từ nhà cung cấp có rủi ro; hoặc doanh nghiệp cung cấp hàng hóa vẫn hoạt động bình thường nhưng sau đó lại rơi vào trạng thái 03, 05, 06, 09 ở thời điểm bên mua hoàn thuế.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là chống thất thu ngân sách, mà còn phải bảo đảm doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng.
Điểm đáng chú ý trong phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Tài chính là quyết tâm làm sạch khoảng 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng của doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động, hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, vào cuộc quyết liệt của các cơ quan liên quan, đặc biệt là cơ quan Thuế và sở tài chính.
 |
| Ông Lê Văn Tuấn. |
Bộ Tài chính đã đề xuất hướng xử lý nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người nộp thuế, trong đó có việc xử lý nghĩa vụ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và giảm tiền phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế theo phạm vi, điều kiện của chính sách được đề xuất.
Theo tôi, phần trả lời thể hiện sự đồng hành với người nộp thuế khi nhìn nhận những nghĩa vụ tài chính tồn đọng để đề xuất giải pháp tháo gỡ phù hợp.
Việc giải quyết những vướng mắc này có ý nghĩa thiết thực, giúp người nộp thuế có điều kiện hoàn tất nghĩa vụ và thủ tục, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý xử lý các hồ sơ kéo dài.
Nội dung trả lời cũng thể hiện quyết tâm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, chuẩn hóa dữ liệu quản lý thuế và đáp ứng các yêu cầu quốc tế về minh bạch thuế.
Qua phiên trả lời chất vấn ngày 12/11, tôi cho rằng có cơ sở ghi nhận tinh thần thẳng thắn, cầu thị của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khi trực tiếp giải trình những bất cập trong quản lý thuế, đặc biệt là tình trạng chậm hoàn thuế, sai lệch dữ liệu và người dân bị lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp.
Đáng chú ý là quan điểm lỗi của ai người đó chịu và việc Bộ trưởng đề cập đến trách nhiệm bồi thường vật chất nếu cán bộ thuế không xử lý hồ sơ đúng quy định, gây thiệt hại cho người nộp thuế.
 |
| Luật sư Hoàng Hà. |
Đây là cách tiếp cận đặt trách nhiệm của cơ quan công quyền trong mối quan hệ với quyền lợi chính đáng của người dân, thay vì chỉ nhấn mạnh nghĩa vụ tuân thủ của người nộp thuế.
Theo tôi, thước đo thực chất của tinh thần cầu thị không chỉ nằm ở lời giải trình trước Quốc hội mà còn ở kết quả khắc phục sau chất vấn.
Điều người dân mong đợi là những vướng mắc được giải quyết dứt điểm, quyền lợi bị ảnh hưởng được khôi phục và trách nhiệm được xác định minh bạch. Một lời cam kết có trách nhiệm cần được tiếp nối bằng những hành động có thể kiểm chứng.
Theo Luật Quản lý thuế năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, người nộp thuế có quyền được biết thời hạn giải quyết hoàn thuế, khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nếu bị cơ quan quản lý thuế, công chức quản lý thuế gây thiệt hại trái pháp luật.
Nhưng cần phân biệt việc hồ sơ hoàn thuế phải kiểm tra, xác minh theo quy định với hành vi chậm giải quyết trái pháp luật do lỗi của cơ quan quản lý.
Trách nhiệm bồi thường cũng không đương nhiên phát sinh trong mọi trường hợp chậm hoàn thuế mà phải đáp ứng các điều kiện pháp luật; không thể mặc nhiên quy trách nhiệm cá nhân cho công chức trong mọi trường hợp phát sinh sai sót.
Cơ chế trả tiền chậm hoàn thuế theo mức 0,03%/ngày đã bị bãi bỏ từ năm 2025 và chưa được khôi phục. Theo tôi, đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm sự cân bằng về trách nhiệm tài chính giữa Nhà nước và người nộp thuế.
Tôi cũng đánh giá cao việc Bộ trưởng thẳng thắn thừa nhận tiến độ hoàn thuế vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, dù ngành Thuế đã có những cải thiện nhất định.
Sự thừa nhận này cho thấy, người đứng đầu ngành Tài chính không chỉ nhìn vào kết quả đạt được mà còn nhìn nhận những bất cập đang ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp.
Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, tôi cho rằng điều quan trọng hơn là phải cụ thể hóa những phát biểu đó thành cơ chế xác định trách nhiệm và bảo vệ quyền lợi người nộp thuế.
Khi doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ thuế, thì phải chịu hậu quả pháp lý. Ngược lại, nếu cơ quan quản lý có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại, thì cũng phải có cơ chế khắc phục, bồi thường tương xứng theo quy định.
Trách nhiệm công vụ không nên chỉ được đánh giá bằng việc cán bộ đã xử lý bao nhiêu hồ sơ, mà còn phải được đo bằng việc những sai sót trong thực thi công vụ được khắc phục như thế nào và quyền lợi của người dân, doanh nghiệp được bảo vệ đến đâu.
Không chỉ nắm rất rõ các vấn đề về quản lý thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính còn đi thẳng vào vấn đề, nêu nhiều giải pháp thực tế nhằm hạn chế tình trạng mua bán hóa đơn trái phép, đồng thời hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, qua đó nuôi dưỡng nguồn thu.
 |
| Ông Đầu Xuân Đức. |
Đối với việc xử lý mã số thuế tồn đọng, tôi đánh giá cao giải pháp phân loại rõ từng nhóm trường hợp.
Cần phân biệt trường hợp trốn tránh nghĩa vụ thuế, gian lận thuế với trường hợp bị mạo danh hoặc có sai sót về dữ liệu; tách bạch trường hợp có phát sinh nghĩa vụ thuế với trường hợp không phát sinh nghĩa vụ thuế để có hướng xử lý phù hợp.
Liên quan đến việc tạm hoãn xuất cảnh, theo tôi, cần làm rõ nghĩa vụ thuế và hành vi vi phạm cụ thể, không chỉ nhìn vào trạng thái hoạt động của doanh nghiệp.
Việc phân định rõ trường hợp không nợ thuế, trường hợp còn nợ thuế và xác định hành vi vi phạm nghĩa vụ thuế là cần thiết để xem xét, xử lý đúng từng trường hợp.
Bên cạnh đó, việc đề xuất lộ trình giảm tiền phạt theo từng mốc thời gian có ý nghĩa khuyến khích người nộp thuế chủ động giải quyết các nghĩa vụ tồn đọng.
Tôi cho rằng, đây là những giải pháp thiết thực, giúp tháo gỡ vướng mắc và tạo thuận lợi cho người nộp thuế.
Tôi đánh giá cao tinh thần nhìn nhận những tồn tại và định hướng tháo gỡ khó khăn trong quản lý thuế của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Điều doanh nghiệp mong đợi là các định hướng được cụ thể hóa thành giải pháp khả thi, có thời hạn và đo lường được hiệu quả.
Trước hết, tôi đồng tình với việc xử lý nghiêm hành vi mua bán hóa đơn, trốn thuế. Tuy nhiên, cần phân biệt doanh nghiệp cố tình gian lận với doanh nghiệp giao dịch ngay tình.
 |
| Bà Lê Yến. |
Thực tiễn tư vấn cho thấy, có doanh nghiệp mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế, đầy đủ hợp đồng và chứng từ nhưng vẫn gặp khó khăn khi nhà cung cấp sau đó bị xác định có rủi ro về thuế.
Vì vậy, cơ quan Thuế cần tăng cường cảnh báo sớm, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp tuân thủ. Trong quản lý thương mại điện tử, dữ liệu phải được đối soát chính xác.
Doanh số trên nền tảng, doanh thu thực tế và dòng tiền người bán nhận được có thể khác nhau do hoàn hàng, hủy đơn, giảm giá, phí nền tảng. Cần có cơ chế để người nộp thuế kiểm tra, đối chiếu và giải trình dữ liệu, hạn chế việc phải giải trình nhiều lần.
Với hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, ưu đãi thuế cần đi cùng hỗ trợ kế toán, hóa đơn, quản trị và chuyển đổi số. Những yêu cầu tuân thủ mới có thể trở thành rào cản nếu thiếu hướng dẫn.
Theo tôi, cải cách quản lý thuế cần được đánh giá bằng thời gian xử lý hồ sơ, chi phí tuân thủ, số lần bổ sung thông tin và mức độ hài lòng của người nộp thuế. Thủ tục được số hóa phải giúp doanh nghiệp giảm công việc, giảm chi phí.
Quản lý nghiêm minh, minh bạch và hỗ trợ đúng đối tượng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển, qua đó nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách bền vững.
