 |
| Luật TMĐT là "tấm kim bài" pháp lý giúp các hoạt động xúc tiến, logistics và thanh toán quốc tế được vận hành chính thống. |
Luật TMĐT 2025 được xem là bước tiến lớn về thể chế cho kinh tế số. Theo ông, những quy định nào trong Luật đã trực tiếp tháo gỡ “điểm mù” pháp lý lâu nay đối với xuất khẩu qua TMĐT xuyên biên giới của doanh nghiệp Việt Nam?
Ông Nguyễn Thanh Vân: Trước đây, xuất khẩu trực tuyến thường nằm ở "vùng xám" giữa thương mại truyền thống và phi mậu dịch. Luật TMĐT 2025 đã tháo gỡ rào cản này thông qua hai điểm đột phá cốt lõi:
|
Thứ nhất, chính danh hóa sự hỗ trợ của Nhà nước. Tại khoản 2 Điều 9 Luật TMĐT đã khẳng định Nhà nước có chính sách cụ thể để "hỗ trợ và phát triển TMĐT xuyên biên giới", nhằm mở rộng thị trường quốc tế cho hàng hóa Việt Nam. Đây là "tấm kim bài" pháp lý giúp các hoạt động xúc tiến, logistics và thanh toán quốc tế được vận hành chính thống, thay vì tự phát như trước.
Thứ hai, định danh rõ ràng các nền tảng nước ngoài. Điều 27 Luật TMĐT đã đưa ra định nghĩa cụ thể về "nền tảng TMĐT nước ngoài có hoạt động tại Việt Nam" (có tên miền .vn, hiển thị tiếng Việt hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định). Việc buộc các nền tảng này phải đăng ký và chịu sự quản lý của pháp luật Việt Nam giúp doanh nghiệp xuất khẩu của chúng ta được bảo vệ ngay trên "sân nhà" trước khi vươn ra biển lớn.
Lần đầu tiên vai trò và trách nhiệm của các nền tảng số, chủ thể trung gian được luật hóa tương đối rõ ràng. Điều này sẽ làm thay đổi vị thế của doanh nghiệp Việt Nam như thế nào khi tham gia các sàn TMĐT xuyên biên giới, đặc biệt trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, thưa ông?
Vị thế của doanh nghiệp Việt sẽ chuyển từ thế "phụ thuộc" sang thế "đối tác bình đẳng" hơn. Luật TMĐT 2025 đã thiết lập một "hàng rào bảo vệ" vững chắc:
Buộc phải có đại diện tại Việt Nam: Các sàn TMĐT lớn của nước ngoài (như Amazon, Alibaba, hay các sàn mới nổi) nếu có chức năng đặt hàng trực tuyến bắt buộc phải thành lập pháp nhân hoặc có đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam. Điều này giải quyết vấn đề nan giải bấy lâu nay là "mất tiền, chịu thiệt" khi xảy ra tranh chấp.
Trách nhiệm giải quyết khiếu nại: Theo Điều 30 Luật TMĐT, pháp nhân đại diện của sàn nước ngoài phải có trách nhiệm phối hợp giải quyết khiếu nại của người mua/người bán tại Việt Nam và tuân thủ các quy định về chất lượng hàng hóa. Điều này buộc các sàn phải minh bạch thuật toán hiển thị và không được chèn ép doanh nghiệp Việt Nam một cách vô lý.
Thực tế cho thấy, doanh nghiệp Việt vẫn phụ thuộc nhiều vào nền tảng nước ngoài về dữ liệu, vận hành và tiếp cận thị trường. Theo ông, Luật TMĐT 2025 có tạo đủ cơ chế để giảm sự lệ thuộc này không và đâu là điều kiện then chốt để Luật đi vào cuộc sống?
Luật không cấm sự phụ thuộc (vì đó là tính chất toàn cầu hóa) nhưng Luật tạo ra nội lực để chúng ta tự chủ hơn.
Về cơ chế, Luật khuyến khích đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng TMĐT nội địa bao gồm hạ tầng số, logistics và thanh toán (khoản 4 Điều 9). Đặc biệt, Điều 38 về xây dựng "Cơ sở dữ liệu về TMĐT" quốc gia sẽ giúp chúng ta nắm giữ dữ liệu thị trường thay vì để toàn bộ dữ liệu rơi vào tay các nền tảng ngoại.
Điều kiện then chốt, để luật đi vào cuộc sống, mấu chốt nằm ở tính liên kết. Luật TMĐT quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị logistics (Điều 34) và thanh toán (Điều 35) phải kết nối và chia sẻ dữ liệu. Doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng chính sách hỗ trợ chuyển đổi số (Điều 10) để nâng cao năng lực, từ đó tham gia chuỗi cung ứng với vị thế chủ động hơn.
Thanh toán xuyên biên giới lâu nay được coi là “nút thắt” của xuất khẩu trực tuyến. Ông đánh giá như thế nào về các quy định mới của Luật TMĐT 2025 trong việc nâng cao tính an toàn, minh bạch và giảm rủi ro cho doanh nghiệp Việt Nam khi giao dịch quốc tế trên môi trường số?
Quy định mới tại Luật TMĐT 2025 đã biến các đơn vị thanh toán thành những "người gác cổng" tin cậy. Chẳng hạn,cơ chế "Dòng tiền sạch": Điều 35 quy định các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không được cung cấp dịch vụ cho các nền tảng đã bị cơ quan nhà nước thông báo vi phạm. Điều này giảm thiểu rủi ro doanh nghiệp Việt tham gia vào các sàn lừa đảo quốc tế.
Về minh bạch và truy vết. Luật TMĐT 2025 yêu cầu các nền tảng tích hợp thanh toán phải công khai rõ ràng thông tin đối tác và quy trình giải quyết khiếu nại. Đồng thời, các đơn vị thanh toán phải có trách nhiệm cung cấp thông tin về các giao dịch gian lận, buôn lậu khi có yêu cầu. Điều này tạo ra một môi trường thanh toán minh bạch, giúp doanh nghiệp Việt an tâm hơn khi nhận tiền từ đối tác nước ngoài.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tăng tốc số hóa, theo ông, Luật TMĐT 2025 sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc biến xuất khẩu qua TMĐT thành một động lực tăng trưởng mới, giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững?
Luật TMĐT 2025 là bệ phóng pháp lý để chuyển dịch mô hình xuất khẩu của Việt Nam từ "gia công giá rẻ" sang "thương hiệu số". Thứ nhất, Luật tạo ra sự sàng lọc tự nhiên: Các quy định chặt chẽ về nguồn gốc xuất xứ và chống hàng giả (Điều 6, Điều 17) sẽ loại bỏ các doanh nghiệp làm ăn chụp giật, nâng cao uy tín chung của hàng hóa "Made in Vietnam" trên không gian mạng. Thứ hai, chính sách hỗ trợ đặc thù cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã và vùng đồng bào dân tộc (Điều 10) sẽ khơi dậy tiềm năng của các sản phẩm địa phương, nông sản, đưa chúng tiếp cận trực tiếp khách hàng toàn cầu mà không qua quá nhiều khâu trung gian.
Vì thế, tôi tin rằng, Luật TMĐT 2025 sau khi có hiệu lực sẽ là nền tảng để Việt Nam không chỉ là nơi tiêu thụ hàng hóa mà còn trở thành một "trung tâm xuất khẩu số" của khu vực trong thập kỷ tới.
Trân trọng cảm ơn ông.
