 |
| Công chức Hải quan khu vực II kiểm tra mặt hàng thép nhập khẩu. Ảnh: Thu Hòa |
Đối với doanh nghiệp sản xuất cơ khí, kết cấu thép trong nước, cạnh tranh với hàng nhập khẩu không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm, tiến độ giao hàng mà còn ở giá thành.
Khi hàng nhập khẩu có dấu hiệu khai báo trị giá thấp bất thường, vấn đề đặt ra không đơn thuần là nghĩa vụ thuế của một lô hàng mà còn liên quan đến nguy cơ tạo ra lợi thế cạnh tranh không bình đẳng trên thị trường.
Đây là nội dung được Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) phản ánh tại Công văn số 82-2026/VAMI ngày 19/10/2026.
Hiệp hội kiến nghị Bộ Tài chính, Cục Hải quan tăng cường quản lý rủi ro, kiểm tra thực tế và tham vấn giá đối với các lô hàng cấu kiện thép, nhà tiền chế nhập khẩu có dấu hiệu khai báo trị giá thấp bất thường, đồng thời tăng cường kiểm tra xuất xứ hàng hóa.
Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng tại Công văn số 11101/VPCP-KTTH ngày 31/10/2026 của Văn phòng Chính phủ, Cục Hải quan đã yêu cầu các chi cục hải quan khu vực khẩn trương nghiên cứu, xử lý kiến nghị của hiệp hội.
Theo đó, tại Công văn số 23969/CHQ-NVTHQ ngày 6/11/2026 do bà Mai Thị Vân Anh, Phó Trưởng ban Nghiệp vụ thuế hải quan ký, Cục Hải quan yêu cầu các chi cục hải quan khu vực tăng cường phân tích, đánh giá rủi ro, áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp đối với doanh nghiệp, lô hàng nhập khẩu sản phẩm cấu kiện thép (mã HS 7308) từ Trung Quốc có dấu hiệu rủi ro, vi phạm.
Điểm đáng chú ý trong yêu cầu này là việc kiểm soát không dừng lại ở những lô hàng đang làm thủ tục mà mở rộng sang cả các tờ khai đã thông quan. Cục Hải quan yêu cầu rà soát kết quả kiểm tra trị giá đối với các tờ khai nhập khẩu cấu kiện thép, nhà tiền chế; trường hợp phát hiện dấu hiệu nghi vấn phải xem xét chuyển kiểm tra sau thông quan, kể cả khi trước đó cơ quan Hải quan đã chấp nhận trị giá khai báo hoặc xác định trị giá thấp hơn cơ sở dữ liệu giá.
Theo Cục Hải quan, việc xác định trị giá hải quan không thể chỉ dừng ở so sánh đơn thuần giữa giá khai báo với dữ liệu tham chiếu. Cơ quan Hải quan cần rà soát hồ sơ, chứng từ và các thông tin liên quan để làm rõ dấu hiệu bất thường, xác định tính chính xác của trị giá khai báo và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Đặc biệt, việc tiếp tục kiểm tra sau thông quan đối với những trường hợp có dấu hiệu nghi vấn giúp hạn chế nguy cơ bỏ lọt vi phạm sau khi hàng hóa đã được giải phóng. Qua đó, bảo đảm thu đúng, thu đủ thuế cho ngân sách nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý đối với nhóm hàng có nguy cơ rủi ro.
Bên cạnh trị giá, xuất xứ hàng hóa cũng là khâu cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong thương mại quốc tế, việc khai báo không đúng xuất xứ có thể bị lợi dụng để hưởng ưu đãi thuế quan không đúng quy định, né tránh các biện pháp phòng vệ thương mại hoặc hợp thức hóa nguồn gốc hàng hóa. Đáng lưu ý, gian lận xuất xứ không chỉ diễn ra ở khâu nhập khẩu mà còn có thể phát sinh trong quá trình gia công, sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam.
Tại Công văn số 17552/CHQ-GSQL ngày 16/6/2026, Cục Hải quan đã cảnh báo tình trạng lợi dụng xu hướng dịch chuyển sản xuất, đầu tư để thực hiện gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, trốn thuế và lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại.
 |
| Cơ quan Hải quan phải kiểm tra, đối chiếu thông tin về nước xuất xứ, tên hàng, mã số HS, nhãn hiệu, quy cách, thông số kỹ thuật và các chứng từ trong hồ sơ hải quan. Ảnh: Tư liệu |
Một trong những phương thức được chỉ ra là doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện, phụ tùng hoặc bộ phận tháo rời từ nước ngoài, sau đó thực hiện gia công, lắp ráp đơn giản không đáp ứng tiêu chí xuất xứ nhưng khi xuất khẩu lại khai báo hàng hóa có xuất xứ Việt Nam. Một số trường hợp còn lợi dụng việc thành lập nhiều doanh nghiệp, phân chia các công đoạn nhập khẩu, gia công, lắp ráp để hợp thức hóa hồ sơ sản xuất.
Những phương thức này cho thấy, nếu chỉ căn cứ vào giấy chứng nhận xuất xứ hoặc thông tin khai báo trên tờ khai thì chưa đủ cơ sở đánh giá tính hợp pháp của hàng hóa. Việc xác định xuất xứ phải gắn với quy tắc xuất xứ áp dụng cho từng mặt hàng, quá trình hình thành sản phẩm và mức độ gia công, chế biến thực tế.
Theo hướng dẫn tại Công văn số 17552/CHQ-GSQL, cơ quan Hải quan phải kiểm tra, đối chiếu thông tin về nước xuất xứ, tên hàng, mã số HS, nhãn hiệu, quy cách, thông số kỹ thuật và các chứng từ trong hồ sơ hải quan. Đối với hàng hóa có xuất xứ không thuần túy, cần xác định đúng tiêu chí xuất xứ theo quy định của hiệp định thương mại tự do có liên quan, như hàm lượng giá trị gia tăng, chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc công đoạn gia công, chế biến cụ thể.
Trường hợp hồ sơ chưa đủ cơ sở kết luận hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi vấn, công chức hải quan phải đề xuất kiểm tra thực tế, xác minh tại cơ quan, tổ chức cấp chứng từ chứng nhận xuất xứ hoặc kiểm tra tại cơ sở sản xuất của doanh nghiệp. Đối với hàng hóa gia công, sản xuất xuất khẩu có dấu hiệu gian lận, việc đối chiếu mã số HS giữa nguyên liệu nhập khẩu và sản phẩm xuất khẩu cũng là một biện pháp quan trọng để nhận diện bất thường.
Đáng chú ý, nhóm mặt hàng thép, trong đó có thép tiền chế, đã được Cục Hải quan đưa vào danh mục 18 nhóm hàng trọng điểm có nguy cơ gian lận, giả mạo xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp. Các chi cục hải quan khu vực được yêu cầu căn cứ tình hình thực tế tại địa bàn để lựa chọn, bổ sung nhóm hàng có nguy cơ cao, tập trung kiểm soát những doanh nghiệp và lô hàng có dấu hiệu rủi ro.
Từ những yêu cầu kiểm soát trên, vấn đề đặt ra đối với doanh nghiệp không chỉ là hoàn thành thủ tục thông quan mà còn phải bảo đảm tính chính xác, minh bạch của toàn bộ hồ sơ giao dịch và quá trình hình thành hàng hóa.
Theo Luật sư Hoàng Văn Hướng, Giảng viên Học viện Tư pháp, Trưởng Văn phòng Luật sư Hoàng Hưng - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, doanh nghiệp nhập khẩu cần chủ động rà soát trị giá khai báo, hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan để bảo đảm thông tin phản ánh đúng bản chất giao dịch. Với doanh nghiệp có hoạt động gia công, sản xuất, xuất khẩu, việc lưu giữ đầy đủ hồ sơ nguyên liệu đầu vào, định mức, quy trình sản xuất và chứng từ chứng minh công đoạn gia công, chế biến có ý nghĩa quan trọng khi cơ quan Hải quan xác minh xuất xứ. Đồng thời, doanh nghiệp cần tuân thủ quy định về ghi nhãn, tránh việc thể hiện thông tin gây nhầm lẫn về nguồn gốc hàng hóa.
Chủ động kiểm soát rủi ro ngay từ khâu nhập khẩu, tổ chức sản xuất và khai báo hải quan sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị truy thu thuế, xử lý vi phạm, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu. Đây cũng là điều kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch, bình đẳng trên thị trường, Luật sư Hoàng Văn Hướng nhấn mạnh.
