 |
| Công chức hải quan kiểm tra máy móc nhập khẩu. Ảnh: H.Nụ |
Trong quá trình triển khai dự án đầu tư, doanh nghiệp có thể nhập khẩu máy móc, thiết bị thuộc đối tượng được miễn thuế nhập khẩu để tạo tài sản cố định hoặc phục vụ hoạt động sản xuất.
Sau nhiều năm sử dụng, một số thiết bị có thể đã khấu hao hết giá trị, không còn phù hợp với dây chuyền công nghệ hoặc không còn được sử dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi doanh nghiệp có nhu cầu thanh lý, điều chuyển hoặc xử lý các tài sản này, việc xác định thủ tục và nghĩa vụ thuế cần được làm rõ.
Tại Điều 14 dự thảo Thông tư đang được đưa ra lấy ý kiến đóng góp của doanh nghiệp để hoàn thiện quy định, Cục Hải quan đề cập việc điều chỉnh quy định đối với trường hợp tổ chức, cá nhân tiếp nhận và kế thừa dự án đầu tư.
Theo đó, mặc dù không phải là trường hợp thay đổi mục đích sử dụng hàng hóa, tổ chức, cá nhân tiếp nhận, kế thừa dự án vẫn phải thực hiện thủ tục đăng ký tờ khai hải quan mới để cơ quan Hải quan có cơ sở tiếp tục theo dõi, quản lý hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng miễn thuế của dự án. Thủ tục miễn thuế được dẫn chiếu thực hiện theo điểm d khoản 9 Điều 28 Thông tư số 86/2026/TT-BTC.
Theo Cục Hải quan, nội dung này nhằm phân biệt việc tiếp nhận, kế thừa dự án với trường hợp thay đổi mục đích sử dụng hàng hóa miễn thuế. Việc chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ dự án, chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chuyển đổi loại hình tổ chức kinh tế không đồng nghĩa với việc hàng hóa nhập khẩu miễn thuế của dự án đương nhiên thay đổi mục đích sử dụng.
Trường hợp dự án vẫn đáp ứng điều kiện ưu đãi đầu tư và hàng hóa tiếp tục được sử dụng cho dự án, việc thực hiện chính sách miễn thuế được xem xét theo quy định tương ứng.
Bên cạnh đó, vấn đề đáng chú ý đối với doanh nghiệp là cách xử lý máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế đã quá 10 năm tính từ thời điểm nhập khẩu, khấu hao hết giá trị và không còn sử dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Với trường hợp này, dự thảo đưa ra hai phương án để lấy ý kiến.
Về cách thức xử lý, dự thảo Thông tư đưa ra hai phương án đối với máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế đã quá 10 năm, khấu hao hết giá trị và không còn sử dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo đó, ở phương án 1, trường hợp người khai hải quan thay đổi mục đích sử dụng đối với máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế đã quá thời hạn 10 năm tính từ thời điểm nhập khẩu, đã khấu hao hết giá trị và không sử dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng không kê khai, nộp thuế với cơ quan Hải quan thì người nộp thuế bị ấn định số tiền thuế phải nộp kể từ thời điểm thay đổi mục đích sử dụng và bị xử lý theo quy định hiện hành.
Thời hạn nộp thuế ấn định là ngày người nộp thuế thay đổi mục đích sử dụng. Cơ quan Hải quan xác định thời điểm này căn cứ vào chứng từ, tài liệu liên quan.
Như vậy, theo phương án 1, việc máy móc, thiết bị đã quá 10 năm và khấu hao hết giá trị không đồng nghĩa doanh nghiệp được miễn thực hiện nghĩa vụ khai báo khi thay đổi mục đích sử dụng. Nếu thực tế đã thay đổi mục đích sử dụng nhưng không kê khai, nộp thuế theo quy định, doanh nghiệp vẫn có thể bị ấn định thuế kể từ thời điểm thay đổi. Do đó, việc xác định thời điểm thay đổi và lưu giữ hồ sơ liên quan có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp.
Trong khi đó, phương án 2 đề xuất người khai hải quan không phải khai thay đổi mục đích sử dụng, nhưng phải kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường (nếu có) cho cơ quan Thuế theo quy định của pháp luật về thuế.
Đối tượng áp dụng là hàng hóa nhập khẩu thuộc diện miễn thuế nhập khẩu hoặc không chịu thuế nhập khẩu, đã quá thời hạn 10 năm tính từ thời điểm nhập khẩu, khấu hao hết giá trị và không sử dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Điểm khác biệt cơ bản giữa hai phương án là cách thức thực hiện thủ tục và nghĩa vụ thuế. Phương án 1 đặt ra việc xử lý đối với trường hợp đã thay đổi mục đích sử dụng nhưng không kê khai, nộp thuế với cơ quan Hải quan; phương án 2 đề xuất không phải khai thay đổi mục đích sử dụng, nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường (nếu có) với cơ quan thuế.
Đây là các phương án đang được đưa ra lấy ý kiến trong quá trình hoàn thiện dự thảo, chưa phải quy định chính thức để doanh nghiệp áp dụng.
Từ thực tế hoạt động sản xuất, việc xác định thời điểm máy móc, thiết bị không còn sử dụng vào mục đích được miễn thuế có thể phát sinh nhiều tình huống. Có thiết bị đã dừng hoạt động do thay đổi công nghệ, được đưa ra khỏi dây chuyền nhưng vẫn lưu giữ tại nhà máy để chờ thanh lý. Một số máy móc đã khấu hao hết nhưng vẫn được giữ lại làm thiết bị dự phòng. Vì vậy, tiêu chí xác định thời điểm thay đổi mục đích sử dụng và hồ sơ làm căn cứ cần được hướng dẫn cụ thể.
Theo đại diện Công ty TNHH xuất nhập khẩu Đại Hùng (một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất), trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có thể phát sinh nhiều trường hợp tài sản hết khấu hao nhưng chưa được thanh lý hoặc vẫn đang chờ phương án xử lý. Doanh nghiệp mong muốn quy định làm rõ thời điểm được xác định là thay đổi mục đích sử dụng, hồ sơ chứng minh và trách nhiệm kê khai thuế trong từng trường hợp. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động rà soát tài sản, tránh cách hiểu và thực hiện không thống nhất.
Ở góc độ quản lý, theo đại diện cơ quan soạn thảo, việc xử lý máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế đã quá 10 năm cần căn cứ vào hồ sơ nhập khẩu, quá trình quản lý và tình trạng sử dụng thực tế của tài sản. Đặc biệt, cần xác định rõ thời điểm doanh nghiệp thực tế thay đổi mục đích sử dụng để làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế và xử lý các trường hợp không thực hiện kê khai theo quy định. Hướng dẫn cụ thể cũng tạo cơ sở để cơ quan Hải quan kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết.
Việc đưa ra hai phương án cho thấy dự thảo Thông tư đang xem xét cách xử lý đối với nhóm máy móc, thiết bị đã qua thời gian sử dụng dài, khấu hao hết giá trị và không còn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Cục Hải quan khuyến nghị, trong thời gian chờ quy định chính thức, doanh nghiệp cần rà soát danh mục máy móc, thiết bị nhập khẩu miễn thuế; theo dõi tình trạng sử dụng, hồ sơ tài sản và các quyết định điều chuyển, thanh lý. Đây là cơ sở quan trọng để xác định đúng trường hợp phát sinh nghĩa vụ và thực hiện thủ tục theo quy định được ban hành.
