 |
| Bà Mai Thị Diệu Huyền, Phó Chủ tịch Phụ trách điều hành VWEC phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
FTA thế hệ mới nâng chuẩn, mở dư địa xuất khẩu
Ngày 27/8/2026 tại Hà Nội, Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC) thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women), với sự đồng hành của Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), tổ chức Hội thảo “Thực hành thương mại bền vững để xuất khẩu hiệu quả cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp có trách nhiệm giới”.
Hội thảo nhằm nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong hội nhập kinh tế quốc tế; cập nhật xu hướng thương mại bền vững, yêu cầu FTA thế hệ mới và tiêu chuẩn về lao động, môi trường, trách nhiệm xã hội, bình đẳng giới; qua đó tiếp cận giải pháp tận dụng FTA, nâng cao sức cạnh tranh và xuất khẩu bền vững.
Phát biểu tại Hội thảo, bà Mai Thị Diệu Huyền, Phó Chủ tịch Phụ trách điều hành VWEC nhấn mạnh, bình đẳng giới ngày càng được nhìn nhận từ góc độ kinh tế. Bà Huyền cho rằng, sau hơn 15 năm phối hợp với UN Women, bình đẳng giới không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là lợi ích kinh tế.
Ở góc độ phân tích chính sách, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đã tham gia 17 FTA. Nếu trước đây trọng tâm là mở cửa thị trường, FTA thế hệ mới tạo khuôn khổ pháp lý vững chắc hơn và “tấm vé” để doanh nghiệp tham gia những sân chơi lớn với quy định minh bạch hơn.
Theo ông Khanh, FTA đã chuyển từ mô hình 1.0, xoay quanh thuế quan, xuất xứ, hải quan, SPS và TBT, sang FTA 2.0 với tiêu chuẩn về: lao động, môi trường, mua sắm chính phủ, doanh nghiệp nhà nước; xu hướng FTA 3.0 thêm công nghệ, an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng bền vững, kinh tế xanh và kinh tế số. “Hiệu quả” không còn đủ; sự tin cậy và khả năng chống chịu ngày càng quan trọng.
Ông Khanh nhấn mạnh, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển tư duy từ “giá rẻ” sang “tin cậy và bền vững”, xây dựng năng lực chuẩn hóa để đáp ứng đa thị trường. Ưu đãi thuế quan chỉ tạo cơ hội ban đầu; năng lực đáp ứng chuẩn mực mới quyết định khả năng giữ thị trường và đi sâu vào chuỗi cung ứng.
 |
| Các diễn giả và đại biểu tham gia trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm tại phiên thảo luận. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, Nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) cho rằng, cần phân biệt “cam kết bền vững” với “tiêu chuẩn bền vững”. Cam kết là thỏa thuận giữa các quốc gia; tiêu chuẩn là quy định của từng thị trường doanh nghiệp phải tuân thủ.
TS. Nguyễn Thị Thu Trang cho biết, CPTPP, EVFTA và UKVFTA là 3 FTA mà Việt Nam ký kết có đầy đủ cam kết bắt buộc về lao động và môi trường. Cam kết yêu cầu không hạ thấp tiêu chuẩn để tạo lợi thế thương mại, theo nguyên tắc “chỉ tiến không lùi”, gắn với công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).
Biến chuẩn mực thành lợi thế cạnh tranh
Thương mại bền vững không chỉ là yêu cầu tuân thủ. Thực hiện tốt về lao động, bình đẳng giới, trách nhiệm xã hội và quản trị có thể nâng uy tín và khả năng tham gia chuỗi cung ứng yêu cầu cao.
Tại EU, Thỏa thuận Xanh châu Âu gồm khoảng 60 chương trình chính sách; CBAM, EUDR, Ecodesign, TBT, SPS và thẩm định chuỗi cung ứng về môi trường, lao động đặt ra yêu cầu cụ thể. Doanh nghiệp phải chủ động chuẩn bị, thay vì chỉ ứng phó khi thị trường thay đổi.
TS. Nguyễn Thị Thu Trang khuyến nghị, doanh nghiệp Việt Nam cần tìm hiểu tiêu chuẩn thị trường, xác định yêu cầu bắt buộc, khuyến khích; đồng thời nâng tiêu chuẩn nội bộ để đáp ứng đa thị trường. Thực hành bền vững phải là “chiến lược tồn tại và phát triển”.
Cơ hội thị trường vẫn rất lớn. Ông Khanh cho biết, EU nhập khẩu trung bình 2.500 tỷ USD/năm, Việt Nam xuất khẩu sang EU khoảng 56 tỷ USD, chưa đầy 2% thị phần; thủy sản và nông sản mỗi nhóm khoảng 4%, gạo chưa tới 1%. Vương quốc Anh có dung lượng 626,9 tỷ bảng, Việt Nam xuất khẩu khoảng 7 tỷ bảng, chiếm 1,1%; Canada đạt 798 tỷ USD, Việt Nam xuất khẩu 9,3 tỷ USD; Mexico đạt 664 tỷ USD, Việt Nam xuất khẩu 7,4 tỷ USD, hơn 1%.
Ông Khanh dẫn ví dụ chiếc áo Lacoste bán 1.500 USD nhưng đơn giá gia công chỉ khoảng 200 USD. Với gạo, giá xuất khẩu trung bình sang Philippines khoảng 500-600 USD/tấn, trong khi gạo chất lượng cao sang Đức có thể đạt 1.300 USD/tấn. Muốn đi sâu thị trường, doanh nghiệp phải bảo đảm chất lượng và sản lượng ổn định.
 |
| Các đại biểu tham dự, đóng góp ý kiến tại Hội thảo. Ảnh: Trọng Nghĩa. |
Doanh nghiệp nữ có cơ hội nâng hình ảnh, giá trị thương hiệu và kết nối chuỗi cung ứng yêu cầu cao. Bà Mai Thị Diệu Huyền cho biết, trong hơn 15 năm đồng hành cùng UN Women, hai bên đã hỗ trợ hàng nghìn doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ đưa hàng hóa do nữ doanh nhân nghiên cứu, sáng tạo và sản xuất vươn ra thế giới.
Doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình, truy xuất nguồn gốc, cải thiện điều kiện lao động, quản trị môi trường, minh bạch và thực hành bình đẳng giới. Doanh nghiệp có thể tận dụng hệ sinh thái FTA nhằm hỗ trợ vốn ưu đãi, kỹ thuật, tư vấn tiêu chuẩn và kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ vào chuỗi cung ứng lớn.
Có thể thấy, Hội thảo mở ra cách tiếp cận mới: coi tiêu chuẩn bền vững là năng lực cạnh tranh. Khi bình đẳng giới, trách nhiệm xã hội và môi trường trở thành giá trị quản trị, doanh nghiệp nữ có thêm cơ hội nâng cao vị thế và đưa sản phẩm Việt Nam vươn xa, bền vững hơn trên thị trường quốc tế.
