Xanh hóa sản xuất để mở rộng thị trường xuất khẩu

Doanh nghiệp xuất khẩu ngày cảng chú trọng các yêu cầu về xanh hóa trong quy trình sản xuất. Ảnh: Thu Hòa

Tiêu chuẩn xanh trở thành yêu cầu cạnh tranh

Ngày 4/9, tại Hội thảo “Giải pháp xanh cho sản xuất và xuất khẩu bền vững” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp cùng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) tổ chức đã giới thiệu cho doanh nghiệp các tiêu chuẩn kỹ thuật mới, định hướng chính sách và hỗ trợ nâng cao khả năng thích ứng trước các yêu cầu về kinh tế xanh và ESG tại các thị trường nhập khẩu.

Bà Nguyễn Thảo Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), cho biết thương mại quốc tế đang có sự chuyển dịch rõ nét trong các tiêu chí lựa chọn hàng hóa.

Theo đó, trước đây khi lựa chọn một sản phẩm, các yếu tố như chất lượng, giá cả và khả năng giao hàng thường được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, hiện nay, các nhà mua hàng và người tiêu dùng quốc tế ngày càng quan tâm đến cách thức sản phẩm được sản xuất, mức độ sử dụng tài nguyên, tác động đến môi trường, điều kiện lao động, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch trong quản trị doanh nghiệp.

“Xanh hóa sản xuất và thực hành ESG không còn chỉ là câu chuyện về trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường và xã hội mà đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng, quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Nguyễn Thảo Hiền nhấn mạnh.

Việc chuyển đổi xanh và thực thi ESG vì vậy không chỉ dừng lại ở trách nhiệm xã hội tự nguyện mà đang trở thành tiêu chí tác động trực tiếp đến cơ hội tham gia mạng lưới cung ứng quốc tế của hàng hóa Việt Nam.

Làm rõ các định hướng chính sách và thực trạng phát triển ngành, bà Đỗ Thị Minh Trâm, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết xu hướng chuyển đổi xanh và phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu tất yếu trên toàn thế giới. Ngày càng nhiều quy định, tiêu chuẩn xanh, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững được các khu vực và quốc gia xây dựng, ban hành, tác động trực tiếp đến thương mại toàn cầu.

Việt Nam đang phải đối mặt với sức ép lớn từ việc thực thi các cam kết, quy định và tiêu chuẩn xanh khắt khe từ các thị trường nhập khẩu lớn như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Trong đó, tiêu chuẩn ESG không còn là chứng chỉ tự nguyện mà đang dần trở thành điều kiện tiên quyết để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Xu hướng logistics xanh, từ tối ưu vận tải, phát triển cảng xanh đến kho bãi thông minh tiết kiệm năng lượng, cũng đang tái định hình hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng bền vững.

Đối với các ngành công nghiệp, đặc biệt là những ngành hàng xuất khẩu cốt lõi của Việt Nam, đây vừa là thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để bứt phá.

Xuất khẩu tăng trưởng trong áp lực tiêu chuẩn mới

Theo bà Đỗ Thị Minh Trâm, hoạt động ngoại thương của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khả quan. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm 2025; riêng tháng 7 ước đạt 109,75 tỷ USD, tăng 33%.

Tuy nhiên, các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trọng điểm hướng tới xuất khẩu như dệt may, da giày, bao bì, điện tử và thực phẩm - đồ uống đang chịu áp lực lớn từ các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe của EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Trong đó, thị trường Hoa Kỳ tăng cường kiểm soát truy xuất nguồn gốc nguyên liệu; thị trường EU đẩy mạnh các cam kết giảm phát thải. Cùng với đó, xu hướng logistics xanh, cảng xanh và kho bãi thông minh đang tái định hình phương thức vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu.

Để chủ động đáp ứng các yêu cầu mới, Bộ Công Thương đã tham mưu ban hành Chương trình hành động quốc gia về Sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030, đồng thời triển khai Công điện số 17/CĐ-TTg năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ nhằm đáp ứng các chính sách xanh của EU.

Trong thời gian tới, cơ quan chức năng sẽ ưu tiên hoàn thiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật xanh, khuyến khích ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, cụm công nghiệp sinh thái, hỗ trợ chuyển đổi số và tăng cường xúc tiến thương mại đối với nhóm sản phẩm đạt nhãn sinh thái.

Các đại biểu chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Phú Quốc

Từ kinh nghiệm phân phối thương mại quốc tế, ông Fukui Tomoaki, Giám đốc phụ trách ngành hàng Công ty TNHH AEON TOPVALU Việt Nam, chia sẻ chính sách phát triển bền vững của Tập đoàn AEON xoay quanh mục tiêu xây dựng xã hội giảm phát thải carbon, bảo tồn đa dạng sinh học và vận hành kinh tế tuần hoàn.

Tính đến ngày 30/6/2026, chuỗi TOPVALU đã chuyển đổi 5.004 danh mục hàng hóa sang tiêu chuẩn thân thiện môi trường thuộc nhóm sản phẩm 3R gồm tiết giảm, tái sử dụng và tái chế; thu gom đạt 9.085 tấn tài nguyên tái chế và hoàn thành tính toán dấu chân carbon cho các nhóm mặt hàng trọng điểm.

Đại diện AEON khuyến nghị các nhà cung ứng trong nước cần chủ động chuẩn hóa quy trình theo các chứng nhận quốc tế độc lập như Hữu cơ JAS, Thương mại công bằng, Rainforest Alliance, tiêu chuẩn nông nghiệp GLOBALG.A.P., chứng nhận thủy sản bền vững MSC/ASC, chứng nhận quản lý rừng FSC và tiêu chuẩn dầu cọ RSPO.

Bên cạnh đó, các đơn vị sản xuất, xuất khẩu cần lưu ý nguyên tắc định giá chiến lược với giá trị phải cao hơn tỷ số giữa chất lượng và giá thành, bảo đảm giá trị mang lại cho người tiêu dùng luôn vượt trội so với chi phí chi trả nhằm nâng cao sức mua thực tế.

Từ thực tiễn của doanh nghiệp sản xuất trong nước, ông Nguyễn Đăng Khoa, Giám đốc Kinh doanh Quốc tế Công ty Cổ phần Tân Phú Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm áp dụng các giải pháp sản xuất xanh trong lĩnh vực bao bì công nghiệp và đồ gia dụng.

Với hệ thống 4 cơ sở sản xuất có tổng diện tích mặt bằng 80.000 m² và công suất gần 40.000 tấn sản phẩm mỗi năm, doanh nghiệp duy trì chuỗi cung ứng cho các tập đoàn đa quốc gia nhờ tuân thủ các tiêu chuẩn quản trị quốc tế.

Bên cạnh việc phát triển hệ sinh thái sản phẩm gia dụng cao cấp Inochi đạt Thương hiệu Quốc gia với mục tiêu doanh thu 5.000 tỷ đồng vào năm 2026, công ty đã hợp tác cùng tổ chức Lagom triển khai chương trình “Thu cũ đổi mới”.

Theo các chuyên gia, trước yêu cầu các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành điều kiện tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, việc chủ động chuyển đổi sản xuất, minh bạch chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực quản trị là yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh và mở rộng cơ hội xuất khẩu.