 |
| Hàng hóa xuất nhập khẩu qua khu vực cảng Hải Phòng. Ảnh: Thái Bình. |
Những trụ cột tạo sức bật
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, nửa đầu tháng 10 (1-15/10), kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 29,25 tỷ USD, tăng 50,6% so với cùng kỳ năm ngoái.
Lũy kế từ đầu năm đến hết ngày 15/10/2026, xuất khẩu hàng hóa của cả nước đạt 463,7 tỷ USD, tăng 95,38 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2025.
Các kết quả trên cho thấy xuất khẩu tiếp tục tăng tốc trong quý cuối năm, khẳng định vai trò quan trọng đối với sản xuất, việc làm và tăng trưởng kinh tế.
Động lực nổi bật nhất là nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, với kim ngạch đạt 135,31 tỷ USD, tăng 65,2% so với cùng kỳ 2025.
Với kim ngạch tăng 53,41 tỷ USD, riêng nhóm hàng này đóng góp khoảng 56% vào kim ngạch xuất khẩu tăng thêm của cả nước.
Quy mô lớn đi cùng tốc độ tăng cao đã đưa máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục trở thành trụ cột dẫn dắt xuất khẩu năm 2026.
Tiếp đến không thể không nhắc đến vai trò của nhóm hàng máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng với kim ngạch đạt 58,62 tỷ USD, tăng 29%; điện thoại các loại và linh kiện đạt 54,34 tỷ USD, tăng 18,2%.
Chỉ tính tiêng tổng kim ngạch ba nhóm nêu trên đạt 248,27 tỷ USD, chiếm 53,5% kim ngạch xuất khẩu cả nước và đóng góp gần 79% mức tăng kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái.
Sự tập trung này cho thấy vị trí ngày càng lớn của các ngành công nghiệp trong cơ cấu xuất khẩu. Đồng thời, kết quả chung cũng phụ thuộc đáng kể vào một số nhóm hàng chủ lực.
Vì vậy, phát huy sức mạnh của điện tử, máy móc cần đi cùng mở rộng các ngành xuất khẩu có lợi thế, tạo thêm động lực và giảm rủi ro khi thị trường biến động.
Trong các ngành hàng quy mô lớn khác, phương tiện vận tải và phụ tùng đạt 15,97 tỷ USD, tăng 16,9%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 14,09 tỷ USD, tăng 6,6%.
Đây là những đóng góp đáng chú ý, giúp duy trì sự đa dạng của cơ cấu hàng xuất khẩu, đồng thời tạo dư địa phát triển cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước.
Dệt may đạt 31,9 tỷ USD, tăng 2,1%; giày dép đạt 19,03 tỷ USD, tăng 1,7%. Hai ngành vẫn giữ vị trí quan trọng nhưng tăng chậm hơn nhiều so với mức chung.
Điều này đặt ra yêu cầu hỗ trợ sát hơn về thị trường, đơn hàng và chi phí sản xuất, bởi hiệu quả của những ngành sử dụng nhiều lao động còn gắn trực tiếp với sinh kế, thu nhập của người dân.
Bên cạnh các trụ cột, nhiều nhóm hàng ghi nhận tốc độ tăng cao như: Phân bón đạt 1,23 tỷ USD, tăng 69,8%; hóa chất đạt 3,49 tỷ USD, tăng 59,6%; thức ăn gia súc và nguyên liệu đạt 1,67 tỷ USD, tăng 54,6%; chất dẻo nguyên liệu đạt 2,66 tỷ USD, tăng 46,1%; dây điện và dây cáp điện đạt 4,45 tỷ USD, tăng 30,7%...
Dù kim ngạch các nhóm hàng này không lớn so với các vị trí tốp đầu nhưng kết quả này cũng là sự bổ sung quan trọng cho động lực tăng trưởng xuất khẩu.
Diễn biến đáng chú ý ở khu vực nông nghiệp có thể kể đến như: Thủy sản đạt 9,7 tỷ USD, tăng 11,3%; rau quả đạt 7,78 tỷ USD, tăng 18,1%. Ngược lại, cà phê đạt 6,81 tỷ USD, giảm 6,1%, dù lượng tăng 17,3%; gạo đạt 3,18 tỷ USD, giảm 11,5%, trong khi lượng giảm 6,2%.
 |
| Công chức Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Chi cục Hải quan khu vực VIII) kiểm tra hàng đông lạnh xuất khẩu. Ảnh: Thái Bình. |
Củng cố nội lực để giữ đà tăng trưởng
Đà tăng trong nửa đầu tháng 10 là sự tiếp nối kết quả tích cực của 9 tháng năm 2026 và tạo nền tảng quan trọng để các ngành hàng bước vào giai đoạn hoàn thành kế hoạch năm.
Tuy nhiên, chất lượng tăng trưởng cần được nhìn nhận từ năng lực của từng khu vực doanh nghiệp.
Đến 15/10, xuất khẩu của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt 374,27 tỷ USD, tăng 31,3% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm 80,7% tổng kim ngạch.
Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước đạt khoảng 89,43 tỷ USD, tăng 7,4%. Khoảng cách này cho thấy khả năng tận dụng cơ hội xuất khẩu chưa đồng đều.
Vai trò của khu vực đầu tư nước ngoài cần tiếp tục được phát huy thông qua liên kết sản xuất và phát triển nhà cung ứng Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước phải có thêm cơ hội tham gia cung cấp linh kiện, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị cao. Khi liên kết được mở rộng, tăng trưởng xuất khẩu mới tạo sức lan tỏa sâu hơn đối với nền kinh tế.
Về triển vọng cả năm, mức thực hiện 463,7 tỷ USD đến giữa tháng 10 tạo dư địa đáng kể để xuất khẩu tiếp tục mở rộng và con số kỷ lục 550 tỷ USD trong năm 2026 hoàn toàn trong tầm tay.
Bởi thực tế, riêng ba nhóm điện tử, máy móc và điện thoại đã hình thành nền kim ngạch lớn. Nếu duy trì tiến độ giao hàng, đồng thời cải thiện kết quả của dệt may, da giày, gỗ và nông sản, động lực tăng trưởng sẽ được củng cố.
Dù vậy, mức tăng 50,6% trong nửa đầu tháng 10 chưa đủ để suy rộng cho toàn bộ thời gian còn lại. Kim ngạch từng kỳ có thể chịu ảnh hưởng của lịch giao hàng, cơ cấu sản phẩm và nền so sánh. Đánh giá triển vọng cần bám sát đơn hàng thực tế, giá xuất khẩu, chi phí vận tải và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường.
Do đó, việc tiếp tục khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường và nâng năng lực cảnh báo về phòng vệ thương mại, tiêu chuẩn xanh, xuất xứ, truy xuất nguồn gốc... là những yếu tố quan trọng, thiết thực để doanh nghiệp giữ thị phần và tìm kiếm dư địa tăng trưởng.
Đồng thời, cần có những giải pháp phù hợp với đặc điểm từng ngành. Đơn cử như, điện tử, máy móc cần tăng liên kết cung ứng và năng lực kỹ thuật; dệt may, da giày cần nâng khả năng thiết kế, đáp ứng đơn hàng linh hoạt; nông sản cần chuẩn hóa vùng nguyên liệu, bảo quản và chế biến…
Cùng với đó, cải cách thủ tục, nâng hiệu quả thông quan và hỗ trợ tuân thủ xuất xứ sẽ giúp giảm chi phí giao hàng. Thành quả xuất khẩu năm 2026 sẽ bền vững hơn khi quy mô lớn và tăng trưởng cao đi cùng năng suất, lợi nhuận và giá trị gia tăng giữ lại trong nước.
