Xuất khẩu trực tuyến: Kết nối hải quan, logistics và thị trường

Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI.

Thị trường mở rộng, yêu cầu ngày càng cao

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 888,02 tỷ USD trong 9 tháng năm 2026, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Quy mô giao thương ngày càng rộng mở, tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp tìm kiếm khách hàng, đa dạng hóa thị trường và phát triển xuất khẩu qua các kênh trực tuyến xuyên biên giới.

Theo Bộ Công Thương, năm 2025, thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD, lọt top 10 thế giới và top 3 ASEAN. Đáng chú ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử tăng 78%, song tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này mới đạt khoảng 4,45 tỷ USD.

Báo cáo mới nhất từ Nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu thông minh Metric cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng doanh số trên 4 sàn (gồm: Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki) đạt 291.6 nghìn tỷ đồng, tăng 44.11% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng đạt 2,186.7 triệu sản phẩm, tăng 13.67%, trong khi số shop phát sinh đơn hàng đạt 613.8 nghìn shop, tăng 14.11%.

Số liệu này cho thấy, bán hàng trực tuyến đang mở thêm hướng đi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, cơ sở sản xuất có sản phẩm phù hợp với nhu cầu quốc tế.

Theo bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại mới, tạo động lực cho hoạt động thương mại và xuất nhập khẩu. Xuất khẩu trực tuyến giúp sản phẩm mang thương hiệu Việt vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu.

Tuy nhiên, bà Việt Anh lưu ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử không chỉ là đưa sản phẩm lên nền tảng để bán hàng. Doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về thị trường, tiêu chuẩn, thương hiệu, nội dung số, thanh toán, logistics, bảo hiểm, dữ liệu và quy định pháp lý của cả Việt Nam và thị trường nhập khẩu.

Trong thực tế, áp lực tuân thủ đã và đang tiếp tục gia tăng khi các thị trường điều chỉnh chính sách đối với hàng hóa bán trực tuyến. Theo Ủy ban châu Âu, năm 2025, khoảng 5,9 tỷ mặt hàng giá trị thấp được vận chuyển trực tiếp từ ngoài Liên minh châu Âu (EU) đến người tiêu dùng trong khối. Từ ngày 1/7/2026, EU áp dụng mức thuế hải quan tạm thời 3 Euro đối với hàng hóa thuộc diện quy định, có giá trị dưới 150 Euro; yêu cầu khai báo mã nhận diện sản phẩm được triển khai theo lộ trình riêng.

Những thay đổi này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải cập nhật chính sách tại từng thị trường, chuẩn hóa chứng từ và tính toán đầy đủ các khoản chi phí trước khi nhận đơn hàng. Nếu chỉ tập trung vào quảng bá mà chưa chuẩn bị tốt khâu tuân thủ và giao nhận, doanh nghiệp có thể gặp khó trong quá trình thông quan, phát sinh chi phí ngoài dự kiến hoặc mất lợi thế cạnh tranh về giá.

Hoàn thiện chính sách, thúc đẩy xuất khẩu số

Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Việc bổ sung quy định riêng về thương mại điện tử trong Luật Hải quan được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, hướng tới đáp ứng đặc điểm của các giao dịch trực tuyến xuyên biên giới. Trong quá trình triển khai, chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan, đơn giản hóa quy trình phù hợp và tăng cường kết nối dữ liệu sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng lưu chuyển hàng hóa.

Tuy nhiên, để những lợi ích này phát huy hiệu quả, doanh nghiệp Việt Nam cần bảo đảm thông tin hàng hóa chính xác, chứng từ đầy đủ và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong chuỗi xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thu Huyền, Phó Tổ trưởng Tổ NV4, Ban Giám sát quản lý về Hải quan, Cục Hải quan cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị thông tin hàng hóa, hoàn thiện chứng từ, hồ sơ liên quan và thường xuyên cập nhật các quy định về xuất nhập khẩu, nhất là những yêu cầu áp dụng đối với giao dịch trên nền tảng số.

Thực tế, số hóa thủ tục không đồng nghĩa với việc nới lỏng các điều kiện tuân thủ. Hàng hóa xuất khẩu vẫn phải đáp ứng quy định của thị trường nhập khẩu; chứng từ phải phản ánh đúng bản chất giao dịch; phương án vận chuyển, giao nhận cần phù hợp với đặc điểm từng loại hàng. Chỉ một khâu thiếu chuẩn bị cũng có thể khiến đơn hàng chậm trễ, phát sinh chi phí hoặc ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp.

Do đó, cùng với nỗ lực cải cách từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện quy trình quản lý đơn hàng và xác định rõ trách nhiệm ở từng công đoạn, từ tiếp nhận đơn hàng, chuẩn bị hồ sơ đến giao nhận và thanh toán. Đây là nền tảng để giảm sai sót, hạn chế rủi ro và khai thác hiệu quả các công cụ hải quan số.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu phát triển thương mại điện tử quốc gia. Theo Quyết định số 1568/QĐ-BCT ngày 3/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Công Thương phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu 70% doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử, 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên các nền tảng thương mại điện tử. Kế hoạch đồng thời hướng tới 100% giao dịch thương mại điện tử có hóa đơn điện tử và 80% giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt.

Kết nối dịch vụ, đưa doanh nghiệp đến gần thị trường

Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa các mục tiêu trên, việc hỗ trợ doanh nghiệp cần vượt ra ngoài phạm vi hướng dẫn sử dụng nền tảng hay mở gian hàng trực tuyến. Những hạn chế về nhân lực am hiểu thương mại quốc tế, kiểm định chất lượng, bảo hiểm hàng hóa, logistics, thanh toán và tiếp thị số cần được giải quyết đồng bộ.

Ông Trần Đình Toản, Trưởng ban Thương mại điện tử xuyên biên giới của Hiệp hội Thương mại điện tử việt Nam cho biết, một trong những vướng mắc nổi bật hiện nay là năng lực số của doanh nghiệp. Dù nhận thức được tầm quan trọng của thương mại điện tử, nhiều doanh nghiệp chưa đầu tư bài bản, có kế hoạch và trọng tâm, dẫn tới kết quả xuất khẩu chưa đạt kỳ vọng.

Việc doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà cung cấp dịch vụ, về dài hạn, tiềm ẩn rủi ro chiến lược và có thể bào mòn lợi nhuận. Vì vậy, cần sớm xây dựng hệ sinh thái số với các hoạt động hỗ trợ cụ thể, qua đó cải thiện năng lực số của doanh nghiệp.

Được biết, trong tháng 9/2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp với TikTok Shop và Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) khởi động sáng kiến “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh”. Chương trình đặt mục tiêu đào tạo khoảng 500 doanh nghiệp, tư vấn chuyên sâu cho 50 doanh nghiệp và hỗ trợ ít nhất 10 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng đầu tiên tại thị trường quốc tế trong năm 2026.

Song song với đào tạo trong nước, thông qua Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số còn triển khai các hoạt động khảo sát, đào tạo và kết nối giao thương tại tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Theo đó, doanh nghiệp có cơ hội tìm hiểu hệ thống phân phối, kho ngoại quan, hoạt động bán hàng qua video ngắn, phát trực tiếp và hạ tầng logistics, qua đó tiếp cận đối tác và hoàn thiện phương án xuất khẩu.

Từ các chương trình được triển khai, có thể thấy hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến được tiếp cận theo nhiều hướng. Các chuyên gia cho rằng, để thông tin chính sách thực sự hữu ích, việc phổ biến quy định cần gắn với từng thị trường và nhóm hàng hóa. Hướng dẫn về hồ sơ xuất khẩu sẽ thiết thực hơn khi đi kèm quy trình chuẩn bị chứng từ, yêu cầu kiểm định, cách lựa chọn đơn vị vận chuyển và phương án xử lý khi hàng hóa phát sinh vấn đề.

Tương tự, đào tạo về nền tảng số cần gắn với khả năng quản lý đơn hàng, thanh toán, xây dựng nội dung và tổ chức giao hàng thực tế. Chuyển đổi số hải quan cũng cần được triển khai cùng quá trình chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ của doanh nghiệp, nhằm tạo thuận lợi cho xử lý thủ tục mà vẫn bảo đảm yêu cầu tuân thủ.