Tạo động lực mới cho hợp tác thương mại song phương Việt Nam-Lào

Trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam-Lào đạt hơn 1,6 tỷ USD. Ảnh: Minh họa, có sự hỗ trợ từ AI.

Nền tảng tăng trưởng và dư địa rộng mở

Quan hệ thương mại Việt Nam-Lào có bề dày hơn 60 năm, được nâng đỡ bởi nền tảng hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược. Trong giai đoạn 2021-2025, kim ngạch thương mại song phương tăng bình quân trên 20%/năm. Cơ cấu hàng hóa cũng chuyển dịch tích cực: nhóm công nghiệp, hóa chất, nguyên liệu, máy móc, thiết bị ngày càng tăng tỷ trọng, từng bước thay thế vai trò chủ đạo trước đây của nông sản, nhiên liệu. Đây là chuyển động quan trọng, cho thấy quan hệ mua bán đang dần tăng tính bổ trợ và bền vững.

Năm 2025, kim ngạch thương mại hai nước đạt 2,9 tỷ USD; Trong 8 tháng năm 2026, thương mại hai nước đạt hơn 1,6 tỷ USD. Cùng thời gian này, Việt Nam có 21 dự án đầu tư sang Lào, tổng vốn đăng ký gần 700 triệu USD, nâng tổng số dự án lên 301, tổng vốn đăng ký lũy kế hơn 7 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành nhà đầu tư lớn thứ hai tại Lào. Những kết quả này cho thấy, hợp tác kinh tế - thương mại song phương ngày càng sâu rộng, tạo cơ sở để hướng tới mục tiêu cao hơn.

Tính bổ sung giữa hai thị trường ngày càng rõ, Việt Nam xuất sang Lào xăng dầu, sắt thép và sản phẩm từ sắt thép, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, hàng tiêu dùng; trong khi Lào cung cấp cho Việt Nam quặng, than đá, cao su, gỗ, ngô, điện cùng nhiều nguyên liệu, nhiên liệu và nông sản. Dòng hàng hai chiều, nếu được tổ chức tốt, không chỉ tăng kim ngạch mà còn tạo liên kết sản xuất, nguyên liệu và chuỗi cung ứng.

Sắt thép và sản phẩm từ sắt thép là những mặt hàng chính xuất khẩu sang thị trường Lào. Ảnh: Tư liệu.

Nền tảng pháp lý cho thương mại song phương ngày càng hoàn thiện. Hai nước có Hiệp định Thương mại biên giới ký năm 2015; Hiệp định Thương mại song phương ký ngày 8/4/2024, có hiệu lực từ 24/2/2025; cùng Thỏa thuận Hà Nội năm 2007 về tạo thuận lợi cho người, phương tiện và hàng hóa qua biên giới tại 4 cặp cửa khẩu quốc tế. Ngày 28/8/2026, hai Bộ Công Thương ký biên bản rà soát, thống nhất tham mưu sửa đổi, bổ sung Thỏa thuận và phấn đấu hoàn thành trong năm 2027.

Việc triển khai Bản ghi nhớ về phát triển và kết nối hạ tầng thương mại biên giới, nâng cấp cơ chế tại các cửa khẩu đã góp phần tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí logistics. Thương mại cũng chuyển biến về chất khi doanh nghiệp hai nước từng bước tăng cường liên kết chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng và mở rộng mạng lưới phân phối tại thị trường của nhau.

Từ nền tảng đó, dư địa phát triển còn rất lớn. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là gia tăng kim ngạch, mà phải nâng chất lượng kết nối giữa hai nền kinh tế, để thương mại trở thành cầu nối thúc đẩy đầu tư, sản xuất, dịch vụ và tạo giá trị lâu dài. Đây là nền tảng để nâng chất lượng hợp tác.

Kết nối để mở rộng không gian thương mại

Một động lực quan trọng để mở rộng thương mại Việt Nam-Lào là kết nối hạ tầng và logistics. Hai nước cần nhìn cao tốc Hà Nội - Vientiane, đường sắt Vũng Áng-Vientiane, các tuyến đường bộ kết nối Đông-Tây, hệ thống cửa khẩu và cảng Vũng Áng trong một tổng thể. Khi hạ tầng giao thông kết nối với logistics, khu kinh tế cửa khẩu, sản xuất và dịch vụ, dòng hàng hóa sẽ được khơi thông, qua đó mở rộng quy mô thương mại.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, hàng hóa của Lào chiếm 40,2% tổng lượng hàng hóa thông qua 3 cầu cảng do Công ty Cổ phần Cảng quốc tế Lào-Việt quản lý tại Vũng Áng. Con số này cho thấy vai trò của các tuyến kết nối Việt Nam - Lào trong lưu chuyển hàng hóa.

Từ giao thông, cần gắn hành lang kinh tế với năng lượng, sản xuất, chế biến và chuỗi cung ứng. Lào có lợi thế về vị trí trung tâm Tiểu vùng Mekong, quỹ đất, năng lượng, khoáng sản và nông nghiệp; Việt Nam có thị trường, năng lực sản xuất, chế biến, công nghệ, cảng biển và kinh nghiệm hội nhập. Sự bổ trợ này tạo điều kiện phát triển vùng nguyên liệu sạch, chế biến nông sản, nhập khẩu điện, chế biến sâu khoáng sản và hình thành nguồn hàng phục vụ thị trường Việt Nam cũng như thị trường thứ ba.

Trong năng lượng, tiềm năng nhập khẩu điện từ Lào vào Việt Nam và hợp tác chế biến sâu khoáng sản thiết yếu có thể tiếp tục đóng góp vào kim ngạch thương mại. Với nông nghiệp công nghệ cao và chế biến, Lào có lợi thế về quỹ đất, thổ nhưỡng, trong khi Việt Nam có kinh nghiệm, công nghệ và thị trường. Phát triển vùng nguyên liệu sạch, kết nối chuỗi chế biến nông sản đạt tiêu chuẩn quốc tế sẽ mở thêm hướng hợp tác có giá trị cao và ổn định.

Mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương Việt Nam-Lào lên 5 tỷ USD trong thời gian tới và 10 tỷ USD vào năm 2030 là thách thức nhưng có cơ sở. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hai bên cần tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện cơ chế thực thi các hiệp định thương mại và thương mại biên giới, tăng cường kết nối giao thông, logistics, tạo thuận lợi lưu thông hàng hóa. Cùng với đó là cải cách thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số, thương mại điện tử.

Quan trọng hơn, cần chuyển từ phát triển thương mại theo từng dòng hàng sang xây dựng các chuỗi cung ứng mới. Các dự án đầu tư quy mô lớn của Việt Nam tại Lào trong năng lượng, khoáng sản và nông nghiệp công nghệ cao khi vận hành ổn định sẽ tạo thêm nguồn hàng phục vụ Việt Nam và các thị trường thứ ba. Đây là điểm giao giữa thương mại và đầu tư, giúp hai lĩnh vực bổ trợ nhau và tạo sức bật dài hạn.

Với nền tảng quan hệ bền chặt và sự bổ trợ ngày càng rõ giữa hai nền kinh tế, Việt Nam và Lào có điều kiện đưa hợp tác thương mại phát triển thực chất, hiệu quả và bền vững. Khi hạ tầng, logistics, sản xuất, đầu tư và chuỗi cung ứng được kết nối đồng bộ, không gian hợp tác sẽ tiếp tục mở rộng, tạo thêm giá trị cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời củng cố nền tảng kinh tế cho quan hệ đặc biệt giữa hai nước.