Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của cơ quan này (Thông tư số 11). Thông tư có hiệu lực từ ngày 16/4/2026. Quy định mới thiết lập khung pháp lý cụ thể, đồng bộ cho hoạt động truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh thực phẩm, từ khâu nguyên liệu đến phân phối.
 |
| Cơ chế truy xuất tại Thông tư số 11 sẽ giúp cơ quan chức năng nhanh chóng xác định lô hàng, nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối khi phát sinh vấn đề về an toàn thực phẩm. |
Theo Thông tư số 11, hoạt động truy xuất nguồn gốc thực phẩm được thực hiện theo nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”. Nguyên tắc này yêu cầu mỗi cơ sở phải xác định được đơn vị cung cấp trực tiếp cho mình và đơn vị tiếp nhận trực tiếp sản phẩm của mình, tạo thành chuỗi liên kết minh bạch, xuyên suốt.
Đáng chú ý, toàn bộ thông tin truy xuất nguồn gốc sau mỗi công đoạn phải được mã hóa, nhận diện bằng phương thức phù hợp để phục vụ truy xuất. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi lô sản phẩm thực phẩm đều phải có dấu vết dữ liệu rõ ràng, có thể kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết.
Thông tư cũng yêu cầu thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc phải được thường xuyên thiết lập, lưu trữ đầy đủ dưới dạng cơ sở dữ liệu trong quá trình sản xuất, kinh doanh tại cơ sở. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có trách nhiệm sử dụng thông tin được trích xuất từ cơ sở dữ liệu do mình thiết lập theo quy định tại Thông tư và các nguồn thông tin liên quan khác khi thực hiện truy xuất nguồn gốc.
Một nội dung quan trọng khác là việc kết nối cơ sở dữ liệu về thực phẩm của doanh nghiệp lên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm của Bộ Công Thương. Quy định này tạo nền tảng cho việc giám sát tập trung, tăng cường minh bạch thị trường, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý trong kiểm tra, xử lý vi phạm.
Thông tư số 11/2026/TT-BCT quy định rõ quy trình truy xuất nguồn gốc đối với cơ sở sản xuất thực phẩm khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn hoặc vi phạm quy định của pháp luật, hoặc khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Cụ thể, cơ sở sản xuất phải tiến hành truy xuất ngay khi tự giám sát phát hiện dấu hiệu vi phạm. Các bước được thực hiện theo trình tự:
Thứ nhất, dựa vào thông tin ban đầu như tên sản phẩm, mã lô, ngày sản xuất để xác định chính xác các thông tin liên quan của lô sản phẩm cần truy xuất.
Thứ hai, rà soát hồ sơ sản xuất, hồ sơ kiểm nghiệm của lô sản phẩm để xác định nguyên nhân.
Thứ ba, liên hệ ngay với nhà cung cấp nguyên liệu, bán thành phẩm, bao bì của lô sản phẩm để yêu cầu cung cấp thông tin liên quan.
Thứ tư, gửi thông báo khẩn cấp đến các nhà phân phối, đại lý đã nhận lô sản phẩm, yêu cầu báo cáo về số lượng đã bán, số lượng tồn kho để thực hiện tự thu hồi.
Thứ năm, phân tích, xác định nguyên nhân gây mất an toàn đối với lô sản phẩm phải truy xuất.
Sau khi hoàn tất quá trình, cơ sở phải lập báo cáo kết quả thực hiện việc truy xuất nguồn gốc, nêu rõ kết quả thu hồi và xử lý sản phẩm; nguyên nhân, kết quả áp dụng các biện pháp khắc phục theo biểu mẫu ban hành kèm theo Thông tư, gửi về cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Quy định này đặt trách nhiệm chủ động lên doanh nghiệp, đồng thời ràng buộc nghĩa vụ báo cáo, bảo đảm quá trình xử lý được kiểm soát chặt chẽ.
Thông tư cũng quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.
Khi phát hiện thực phẩm vi phạm quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, cơ quan có thẩm quyền sẽ gửi văn bản thông báo yêu cầu cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm tiến hành truy xuất nguồn gốc theo quy định tại Điều 7 của Thông tư.
Đồng thời, cơ quan nhà nước sẽ gửi cảnh báo về thực phẩm được kết luận vi phạm trên Cổng thông tin truy xuất. Cơ chế này góp phần công khai thông tin, nâng cao tính minh bạch của thị trường, đồng thời hỗ trợ người tiêu dùng, đối tác thương mại nhận diện kịp thời các sản phẩm vi phạm.
Việc chuẩn hóa quy trình truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”, yêu cầu mã hóa thông tin và kết nối dữ liệu tập trung được xem là nền tảng kỹ thuật quan trọng trong quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm.
Đối với doanh nghiệp tham gia xuất khẩu, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ từ các thị trường nhập khẩu. Hệ thống dữ liệu đầy đủ, được thiết lập và lưu trữ xuyên suốt quá trình sản xuất, kinh doanh sẽ là cơ sở để doanh nghiệp cung cấp thông tin khi đối tác yêu cầu.
Ở chiều ngược lại, với thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, cơ chế truy xuất rõ ràng giúp cơ quan chức năng nhanh chóng xác định lô hàng, nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối khi phát sinh vấn đề về an toàn thực phẩm. Thông tư số 11/2026/TT-BCT vì vậy không chỉ là công cụ quản lý nội địa mà còn tạo hành lang pháp lý cho hoạt động lưu thông, xuất khẩu, nhập khẩu thực phẩm theo hướng minh bạch, có kiểm soát.
