Thương mại điện tử Đông Nam Á vượt 200 tỷ USD, hàng Việt đón sóng lớn

Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI.

24 tỷ USD chi cho hàng ngoại, mở rộng dư địa xuất khẩu

Theo Báo cáo E-commerce Payments Momentum Report 2026 do Công ty công nghệ tài chính Xendit và nền tảng cube.asia - Tổ chức và cấu trúc dữ liệu TMĐT thông qua mô hình đa chiều cốt lõi (MeterCube) công bố, doanh số hàng hóa vật chất qua TMĐT tại Đông Nam Á lần đầu vượt 200 tỷ USD trong năm 2026. Khoảng 25% chi tiêu bán lẻ tại khu vực hiện được thực hiện trực tuyến cho thấy mua sắm qua mạng đang chiếm tỷ trọng đáng kể trong hoạt động tiêu dùng.

Theo MeterCube, Indonesia tiếp tục là thị trường TMĐT lớn nhất khu vực. Quy mô toàn thị trường được dự báo vượt 400 tỷ USD vào năm 2031.

Thống kê của của Nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu thông minh Metric cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng doanh số trên 4 sàn (gồm: Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki) đạt 291.6 nghìn tỷ đồng, tăng 44,11% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng đạt 2,186.7 triệu sản phẩm, tăng 13,67%, trong khi số shop phát sinh đơn hàng đạt 613.8 nghìn shop, tăng 14,11%.

Diễn biến này phản ánh sức mua trực tuyến tiếp tục gia tăng, đồng thời cho thấy cạnh tranh giữa các nền tảng ngày càng rõ nét. Việc thu hút người tiêu dùng, mở rộng mạng lưới nhà bán hàng và thúc đẩy giao dịch trở thành những yếu tố quan trọng đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Khi mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến, chất lượng dịch vụ, trải nghiệm thanh toán và niềm tin của khách hàng cũng được đặt ra. Khả năng cung cấp giao dịch thuận tiện, an toàn và duy trì trải nghiệm mua sắm tốt có ý nghĩa đối với việc giữ chân người dùng.

Một điểm đáng chú ý của thị trường Đông Nam Á là dòng tiền dành cho mua sắm xuyên biên giới. Theo báo cáo E-commerce Payments Momentum Report 2026, người tiêu dùng trong khu vực chi từ 23-24 tỷ USD để mua hàng từ các nhà bán lẻ nước ngoài, tương đương khoảng 10% tổng doanh số bán hàng trực tuyến.

Hoạt động mua sắm qua mạng đang mở rộng phạm vi tiếp cận hàng hóa vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Người tiêu dùng có thêm lựa chọn, trong khi nhà bán lẻ có thể tiếp cận khách hàng tại nhiều thị trường mà không nhất thiết phải xây dựng hệ thống phân phối truyền thống ở từng nước.

Tùy thuộc vào diễn biến của môi trường pháp lý, TMĐT xuyên biên giới tại Đông Nam Á được dự báo tăng trưởng 11-19% mỗi năm đến năm 2030. Tuy nhiên, triển vọng này còn phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ những trở ngại về thanh toán, thủ tục giao dịch, vận chuyển và tổ chức hoạt động kinh doanh giữa các quốc gia. Khác biệt về quy định và phương thức thanh toán có thể làm tăng chi phí, kéo dài thời gian xử lý đơn hàng và ảnh hưởng đến trải nghiệm của người mua.

Với doanh nghiệp Việt Nam, sự phát triển của thị trường trực tuyến khu vực tạo thêm cơ hội tiếp cận khách hàng nước ngoài, bên cạnh các thị trường xuất khẩu truyền thống. Đặc biệt, TMĐT xuyên biên giới đang mở ra phương thức tiếp cận thị trường mới cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã, doanh nghiệp khởi nghiệp và hộ kinh doanh có sản phẩm phù hợp.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng đang tạo cơ hội cho hàng Việt. Nếu trước đây người mua thường chủ động tìm kiếm sản phẩm đã xác định, thì trên môi trường số, quyết định mua sắm còn có thể bắt nguồn từ quá trình khám phá thông qua nội dung trực tuyến, video và các hình thức giới thiệu sản phẩm.

Bà Oanh cho rằng, Việt Nam có nhiều sản phẩm tốt, mang bản sắc riêng, từ nông sản, thực phẩm đến hàng thủ công mỹ nghệ và đặc sản vùng miền. Đây là những nhóm hàng có thể tiếp cận người mua quốc tế thông qua các kênh bán hàng trực tuyến nếu đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Nền tảng Precedence Research (thuộc Công ty tư vấn chiến lược và nghiên cứu thị trường toàn cầu) dự báo con số TMĐT xuyên biên giới có thể vượt 2.006 tỷ USD vào năm 2034. Trong khi đó, kim ngạch TMĐT xuyên biên giới của Việt Nam hiện đạt khoảng 5,5 tỷ USD, trong đó giá trị xuất khẩu khoảng 2 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu qua kênh này trong năm 2025 ước đạt 78%.

Điều này cho thấy xuất khẩu trực tuyến đang mở ra một hướng tiếp cận thị trường quốc tế bên cạnh phương thức xuất khẩu truyền thống. Thay vì chỉ phụ thuộc vào các khâu trung gian phân phối, doanh nghiệp có thể lựa chọn những mô hình phù hợp để kết nối trực tiếp với người mua cuối cùng hoặc đối tác bán buôn nước ngoài.

Hợp tác kinh tế số mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp

Hiện doanh nghiệp Việt Nam có thể lựa chọn nhiều mô hình kinh doanh. Bán hàng trên các sàn TMĐT quốc tế như Amazon hay Shopee giúp doanh nghiệp tận dụng hệ thống sẵn có của nền tảng, trong đó có dịch vụ kho bãi và giao hàng quốc tế.

Với mô hình doanh nghiệp bán cho doanh nghiệp (B2B), các nền tảng như Alibaba.com tạo điều kiện kết nối với nhà bán buôn và nhà phân phối toàn cầu.

Bên cạnh đó, mô hình bán hàng kết hợp nội dung giải trí, video ngắn và phát trực tiếp trên các nền tảng như TikTok Shop mở thêm cách giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng. Việc sử dụng kho ngoại quan tại thị trường đích cũng là một lựa chọn để doanh nghiệp chủ động nguồn hàng và rút ngắn thời gian giao nhận.

Dù vậy, cơ hội mở rộng thị trường không đồng nghĩa doanh nghiệp chỉ cần đưa sản phẩm lên mạng là có thể bán được hàng. Năng lực số, tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu và chi phí logistics vẫn là những thách thức đáng kể.

Ở cấp độ khu vực, Hiệp định kinh tế số ASEAN được đề cập trong báo cáo với kế hoạch dự kiến ký kết tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026. Hiệp định được kỳ vọng thúc đẩy TMĐT xuyên biên giới, giao dịch không giấy tờ và thanh toán điện tử giữa các nước thành viên.

Việc tăng cường hợp tác kinh tế số có thể tạo điều kiện để các quốc gia thành viên thúc đẩy giao dịch và từng bước thay đổi cách thức vận hành của các hoạt động kinh tế truyền thống.

Hiện ASEAN đã hoàn tất đàm phán về Hiệp định Thanh toán kỹ thuật số ASEAN và dự kiến ký kết vào tháng 11/2026. Các sáng kiến về thanh toán số được kỳ vọng giúp giao dịch thuận tiện hơn, qua đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động sang những thị trường lân cận.

Tại Việt Nam, Bộ Công Thương đang triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong khuôn khổ Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu trực tuyến của khu vực.

Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã tổ chức các chương trình đào tạo thực tế tại nước ngoài, trong đó có hoạt động khảo sát, kết nối giao thương tại tỉnh Hà Nam (Trung Quốc). Doanh nghiệp Việt Nam được tìm hiểu hệ thống phân phối nông sản, hạ tầng logistics đường sắt xuyên Á - Âu và các cơ sở phát trực tiếp bán hàng chuyên nghiệp.

Thông qua kết nối với đối tác logistics và nhà nhập khẩu, doanh nghiệp có điều kiện tìm hiểu yêu cầu pháp lý, quy cách đóng gói và phương án tổ chức chuỗi cung ứng tại thị trường đích. Các chương trình tương tự dự kiến tiếp tục được mở rộng sang những thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, chuẩn hóa sản phẩm là điều kiện tiên quyết. Chất lượng, nguồn gốc, truy xuất, bao bì và thông tin pháp lý phải được bảo đảm. “TMĐT giúp sản phẩm đi nhanh, nhưng chỉ có chất lượng mới giúp sản phẩm đi được lâu”, bà Oanh khẳng định.

Bên cạnh chất lượng hàng hóa, theo chuyên gia, doanh nghiệp cần đầu tư vào năng lực số, xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm, kể câu chuyện thương hiệu, hợp tác với các nhà sáng tạo nội dung và khai thác dữ liệu để hiểu nhu cầu khách hàng.