Nguyên tắc duy nhất
Trong kỷ nguyên quản trị dựa trên dữ liệu lớn (Big Data), tính duy nhất và toàn vẹn của thông tin là điều kiện tiên quyết để Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan vận hành chính xác.
Quá trình triển khai thực hiện Thông tư số 121/2025/TT-BTC, Chi cục Hải quan khu vực IV và một số doanh nghiệp có hoạt động qua địa bàn nêu vướng mắc về việc khai trùng thông tin tờ khai.
Để giải quyết triệt để vướng mắc này, theo Cục Hải quan, Thông tư số 121/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Điều 18 Thông tư số 38/2015/TT-BTC đã xác lập nguyên tắc mỗi một vận đơn, một bản kê thông tin hàng hóa nhập khẩu hoặc một số quản lý hàng hóa xuất khẩu chỉ được phép tương ứng với duy nhất một số tờ khai hải quan. Đây là chốt chặn kỹ thuật nhằm ngăn chặn việc phân tán hàng hóa trên nhiều bộ hồ sơ ảo.
 |
| Công chức hải quan hướng dẫn doanh nghiệp làm thủ tục hải quan. Ảnh: H.Nụ |
Dẫn chứng từ hướng dẫn điều hành của Cục Hải quan, trong trường hợp hệ thống gặp sự cố kỹ thuật dẫn đến việc không thể tự động chặn khai trùng thông tin tờ khai, nghiệp vụ hủy tờ khai sẽ được kích hoạt theo quy định tại điểm b.1 khoản 1 Điều 22 Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Mặc dù vậy, thực hiện quy trình này đòi hỏi một sự thẩm định kỹ lưỡng từ phía cơ quan Hải quan để xác định tờ khai nào mang dữ liệu gốc và tờ khai nào là sai lệch.
Theo Cục Hải quan, doanh nghiệp cần hiểu rằng, việc phát sinh tờ khai trùng không chỉ gây tốn kém chi phí hành chính mà còn làm suy giảm chỉ số tin cậy của doanh nghiệp trên hệ thống quản lý rủi ro tự động của cơ quan Hải quan. Một khi hệ thống ghi nhận lịch sử khai trùng lặp thường xuyên, các lô hàng tiếp theo của doanh nghiệp có thể bị thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) phân loại vào nhóm cần kiểm soát trọng điểm, làm tăng tỷ lệ luồng Vàng và Đỏ trong tương lai.
Do đó, việc số hóa quy trình hủy tờ khai trùng cũng yêu cầu doanh nghiệp phải có năng lực quản trị thông tin vận tải đồng bộ. Cụ thể, thay vì thực hiện hủy bỏ một cách thụ động khi bị cơ quan Hải quan phát hiện, doanh nghiệp nên chủ động rà soát dữ liệu thông qua các công cụ đối soát trước khi truyền tờ khai chính thức. Sự chuẩn xác của mã quản lý hàng hóa ngay từ khâu nhập liệu ban đầu chính là giải pháp bền vững nhất để giảm thiểu áp lực lên hệ thống nghiệp vụ và đảm bảo dòng chảy giao thương không bị đình trệ bởi những sai sót kỹ thuật sơ đẳng.
Hàng rào ngăn chặn hành vi né tránh kiểm tra
Thực trạng nghiêm trọng nhất được ghi nhận tại các cửa khẩu là hành vi “lách luồng” của một bộ phận doanh nghiệp thiếu tuân thủ. Cụ thể, khi hệ thống phân tích rủi ro quyết định tờ khai thuộc luồng Vàng (kiểm tra hồ sơ) hoặc luồng Đỏ (kiểm tra thực tế hàng hóa), doanh nghiệp cố tình không xuất trình hồ sơ hoặc hàng hóa để chờ tờ khai tự động hủy do quá thời hạn, sau đó đăng ký tờ khai mới với hy vọng được “đổi vận” sang luồng Xanh.
Theo Cục Hải quan, đây là hành vi lợi dụng kẽ hở pháp lý nhằm né tránh sự kiểm soát của cơ quan Hải quan đối với những lô hàng có dấu hiệu nghi vấn về trị giá, mã số hoặc chính sách mặt hàng.
Để đối phó với chiến thuật này, Thông tư số 121/2025/TT-BTC đã thiết lập một cơ chế “đóng băng” tờ khai tại điểm b.6 khoản 2 Điều 22. Cục Hải quan khẳng định rõ, nếu cơ quan Hải quan đã có thông tin về dấu hiệu vi phạm pháp luật liên quan đến lô hàng, tờ khai đó tuyệt đối không được phép hủy một cách đơn phương. Mọi yêu cầu hủy bỏ chỉ được xem xét giải quyết sau khi cơ quan Hải quan thực hiện các biện pháp nghiệp vụ chuyên sâu và xác định lô hàng hoàn toàn trong sạch, hoặc doanh nghiệp đã hoàn tất việc cưỡng chế thi hành quyết định xử lý vi phạm.
Quy định này biến tờ khai hải quan thành một chứng từ pháp lý có tính ràng buộc cao, không thể xóa bỏ dấu vết cho đến khi trách nhiệm của chủ hàng được làm rõ.
Trong đó, đề xuất thực hiện hủy tờ khai chỉ khi có tờ khai thay thế được phân luồng tương đương hoặc cao hơn là một giải pháp quản trị thông minh đang được tích hợp vào các thuật toán của hệ thống Hải quan số. Cơ chế này đảm bảo rằng mọi nỗ lực khai báo lại nhằm mục đích trốn tránh kiểm tra sẽ bị hệ thống nhận diện thông qua mã số thuế và số vận đơn, từ đó tự động áp dụng mức độ kiểm tra nghiêm ngặt nhất (luồng Đỏ).
Theo Cục Hải quan, điều này không chỉ bảo vệ sự liêm chính của quy trình quản lý rủi ro mà còn tạo lập môi trường kinh doanh công bằng, nơi những doanh nghiệp tuân thủ tốt được hưởng lợi từ việc thông quan nhanh, còn những đối tượng gian lận sẽ phải đối mặt với mạng lưới giám sát chặt chẽ và không có lối thoát kỹ thuật.
Theo đại diện Ban Quản lý giám sát về hải quan (Cục Hải quan), lộ trình thực thi các quy định mới về hủy tờ khai cho thấy sự chuyển dịch từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị dựa trên hành vi và dữ liệu thực thực tế. Doanh nghiệp cần nhận thức sâu sắc rằng, trong môi trường Hải quan số, mọi thao tác hủy hay đăng ký mới đều để lại dấu vết và ảnh hưởng trực tiếp đến thứ hạng tín nhiệm của doanh nghiệp. Do đó, việc tuân thủ nghiêm túc các chỉ tiêu quy định tại Thông tư số 121/2025/TT-BTC không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là giải pháp chiến lược để doanh nghiệp khẳng định uy tín, tối ưu hóa chi phí logistics và gia tốc tốc độ luân chuyển hàng hóa trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
