Biến động Trung Đông làm gia tăng rủi ro xuất nhập khẩu của doanh nghiệp

Biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông tạo ra các tác động đáng kể đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam. Ảnh: Internet

Chi phí đầu vào và logistics tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu

Theo báo cáo của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) về tác động của xung đột tại Trung Đông đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, những biến động địa chính trị tại khu vực này đã và đang tạo ra các tác động đáng kể đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.

Các trao đổi, thảo luận, tổng hợp thông tin hàng ngày từ cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội cũng như kết quả khảo sát nhanh do Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cùng Ban IV thực hiện từ ngày 16/3 đến 22/3/2026 với 228 doanh nghiệp cho thấy xung đột quân sự tại Trung Đông đã tạo ra tác động lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, từ chi phí đầu vào, logistics, đơn hàng, đầu tư đến dòng tiền hoạt động.

Kết quả khảo sát cho thấy 62,7% doanh nghiệp đánh giá xung đột Trung Đông đang ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh hiện tại. Đồng thời, 87,7% doanh nghiệp cho biết chi phí đầu vào đã tăng, chủ yếu trong khoảng 5-10%, và ở một bộ phận doanh nghiệp, mức tăng đã vượt 20%.

Bên cạnh chi phí đầu vào, gián đoạn vận tải quốc tế và logistics cũng đã trở thành một kênh tác động hiện hữu. Có 52,2% doanh nghiệp cho biết đã bị ảnh hưởng bởi tình trạng gián đoạn logistics, trong đó biểu hiện rõ nhất là giá cước vận tải tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh thêm các chi phí giao nhận.

Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí logistics tăng trong khoảng 5-15%, thậm chí một số doanh nghiệp phải đối mặt với mức tăng trên 30%. Những biến động này không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng, khả năng thực hiện hợp đồng xuất khẩu và hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, tác động của xung đột không chỉ dừng ở chi phí mà đã lan sang đầu ra của doanh nghiệp. Có 53,5% doanh nghiệp cho biết đơn hàng hoặc thị trường xuất khẩu bị ảnh hưởng theo hướng giảm, trong đó các thị trường chịu tác động nhiều nhất hiện nay là châu Á và Trung Đông.

Doanh nghiệp thận trọng điều chỉnh kế hoạch sản xuất và đầu tư

Trước áp lực chi phí và rủi ro thị trường gia tăng, nhiều doanh nghiệp đã phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư. Theo khảo sát, 64,5% doanh nghiệp cho biết đã hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư, phản ánh mức độ thận trọng gia tăng trong bối cảnh chi phí đầu vào, rủi ro thị trường và bất định quốc tế cùng gia tăng.

Về năng lực ứng phó, phần lớn doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu chỉ ở mức trung bình, chiếm 59,3%, trong khi 23,7% doanh nghiệp đánh giá khả năng chống chịu ở mức thấp và chỉ 17,0% cho rằng mình có khả năng chống chịu cao.

Trước sức ép gia tăng, doanh nghiệp hiện chủ yếu áp dụng các biện pháp thích ứng ngắn hạn như điều chỉnh giá bán, đa dạng hóa nguồn cung và tìm kiếm thị trường mới. Đây là những giải pháp cần thiết trong ngắn hạn nhưng cũng cho thấy nhu cầu cấp thiết về các giải pháp hỗ trợ dài hạn nhằm nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp trước các biến động toàn cầu.

Theo phản ánh, các doanh nghiệp trong ngành nhựa và xây dựng hiện đang chịu áp lực lớn từ biến động giá nguyên liệu đầu vào, chi phí logistics và nghĩa vụ tín dụng. Do phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung hạt nhựa HDPE từ Trung Đông, doanh nghiệp bị tác động trực tiếp khi xung đột địa chính trị làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Các doanh nghiệp cho biết giá nguyên vật liệu đã tăng từ 40% đến 50%, trong khi chi phí vận tải và logistics tăng từ 30% đến 40%. Mức tăng này không chỉ làm đội chi phí sản xuất mà còn trực tiếp bào mòn dòng tiền, thu hẹp biên lợi nhuận và làm gia tăng rủi ro tài chính đối với doanh nghiệp đang duy trì sản xuất, thực hiện hợp đồng và bảo đảm việc làm cho người lao động.

Trong khi đó, các lĩnh vực nông nghiệp, thương mại-xuất nhập khẩu và xây dựng cho thấy mức độ dễ bị tổn thương lớn hơn trước biến động thị trường, khi tỷ lệ doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu ở mức thấp lần lượt đạt 30,8%, 26,0% và 30,8%.

Từ các khó khăn phải đối mặt, doanh nghiệp kiến nghị tập trung vào một số giải pháp trọng tâm nhằm giảm áp lực chi phí và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh bất định.

Kết quả khảo sát cho thấy 61,9% doanh nghiệp đề nghị ưu tiên bình ổn giá năng lượng; 19,5% đề nghị hỗ trợ tín dụng và 9,3% đề nghị hỗ trợ đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, các giải pháp về tài chính như giãn nợ, giảm lãi suất và đẩy nhanh tốc độ hoàn thuế cũng được doanh nghiệp đề xuất triển khai quyết liệt nhằm hỗ trợ dòng tiền.

Nhìn tổng thể, rủi ro lớn nhất trong ngắn hạn không nằm ở từng cú sốc riêng lẻ mà ở sự bất định của môi trường đầu tư, kinh doanh khi doanh nghiệp phải đồng thời đối mặt với áp lực chi phí đầu vào, logistics, đơn hàng và dòng tiền.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường công tác dự báo thị trường, cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng được xem là những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng, duy trì hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao sức chống chịu trước các biến động toàn cầu.