Xuất khẩu qua thương mại điện tử: Khoảng cách lớn phía sau con số 31 tỷ USD

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đánh giá về tiềm năng xuất khẩu qua TMĐT.

97% doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa đặt cược vào thương mại điện tử

Trong những năm gần đây, TMĐT xuyên biên giới đã trở thành xu hướng phát triển quan trọng của thương mại toàn cầu. Đối với Việt Nam, TMĐT đã tạo ra cơ hội xuất khẩu mới cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).

Chiều 7/4 tại Hà Nội, Hiệp hội thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam (VECOM) phối hợp cùng các cơ quan chức năng và đối tác tổ chức hội thảo “TMĐT thúc đẩy xuất khẩu - Thực trạng và giải pháp”, đặt trọng tâm vào vai trò của TMĐT xuyên biên giới như một công cụ mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Số liệu công bố tại hội thảo cho thấy, TMĐT đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới của xuất khẩu. Báo cáo của Access Partnership chỉ ra rằng, trong giai đoạn 2024-2029, xuất khẩu qua TMĐT ở ngành nội thất dự kiến tăng khoảng 20% mỗi năm, trong khi ngành thời trang đạt khoảng 26% mỗi năm, cao hơn từ 2 đến 5 lần so với phương thức xuất khẩu truyền thống.

Kết quả khảo sát 300 MSME của Access Partnership cũng cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào kênh này. Cụ thể, 97% doanh nghiệp đánh giá TMĐT là yếu tố thiết yếu cho tăng trưởng trong tương lai; 96% cho rằng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế; 98% ghi nhận tác động tích cực đến doanh số, không chỉ ở kênh trực tuyến mà cả ngoại tuyến.

Các thị trường xuất khẩu chủ lực tiếp tục là Hoa Kỳ, Trung Quốc và Vương quốc Anh, trong đó Hoa Kỳ được 82% doanh nghiệp đánh giá là thị trường tiềm năng nhất.

Ở góc độ quản lý, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2025 đánh dấu bước phát triển đáng chú ý của TMĐT Việt Nam với quy mô khoảng 31 tỷ USD, lọt Top 10 thế giới và Top 3 ASEAN, tạo nền tảng cho xuất khẩu số.

Đáng chú ý, xuất khẩu qua TMĐT tăng trưởng tới 78%, phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh sang kênh trực tuyến. Tuy nhiên, tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này mới đạt khoảng 4,45 tỷ USD, vẫn ở mức khiêm tốn so với quy mô chung của nền kinh tế.

Trong bối cảnh tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã đạt khoảng 930 tỷ USD năm 2025, các số liệu trên cho thấy TMĐT đang tăng nhanh về tốc độ nhưng chưa tương xứng về giá trị, đặt ra dư địa lớn cho việc thúc đẩy xuất khẩu trong thời gian tới.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) chia sẻ về nền tảng pháp lý hỗ trợ phát triển TMĐT xuyên biên giới giai đoạn 2026-2030.

Lộ diện điểm nghẽn của xuất khẩu thương mại điện tử

Từ góc độ hoạch định chính sách, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, TMĐT xuyên biên giới đang được xác định là kênh xuất khẩu mang tính chiến lược, cho phép doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu, qua đó giảm chi phí trung gian và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Theo bà Oanh, việc Luật TMĐT có hiệu lực từ tháng 7/2026 cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo dựng nền tảng pháp lý đầy đủ cho hoạt động này.

Khung chính sách mới hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng ra thị trường quốc tế, đồng thời thúc đẩy phát triển hạ tầng số, logistics và hệ thống thanh toán.

Đáng chú ý, Điều 9 của Luật TMĐT quy định, Nhà nước hỗ trợ phát triển TMĐT xuyên biên giới, qua đó mở rộng thị trường quốc tế cho hàng hóa, dịch vụ Việt Nam.

Tuy nhiên, song song với cơ hội, các rào cản vẫn hiện hữu. Khảo sát của Access Partnership cho thấy, chi phí logistics xuyên biên giới cao tiếp tục là trở ngại lớn nhất, bên cạnh các yêu cầu về tiêu chuẩn sản phẩm và quy định tại thị trường nhập khẩu.

Ở trong nước, khoảng 44% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong việc thực hiện các thủ tục và quy định liên quan đến xuất khẩu qua TMĐT. Ngoài ra, những hạn chế về nhân lực, năng lực số, sự phụ thuộc vào nền tảng quốc tế và việc thiếu thương hiệu nội địa cũng là những vấn đề được doanh nghiệp phản ánh.

Có khoảng 95% MSME tham gia khảo sát cho rằng, cần có một chiến lược tổng thể, dài hạn dành riêng cho xuất khẩu TMĐT. Các khuyến nghị được đưa ra tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, phát triển hệ thống logistics và kho bãi tại thị trường nước ngoài, đồng thời đẩy mạnh đào tạo về tiêu chuẩn, quy định và kỹ năng vận hành TMĐT.

Ở góc độ hiệp hội, ông Trần Trọng Tuyến, Phó Chủ tịch VECOM nhấn mạnh: Xuất khẩu TMĐT là cơ hội chuyển đổi quan trọng giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam tiếp cận trực tiếp thị trường toàn cầu, thời gian tới, VECOM sẽ tiếp tục hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thông qua chia sẻ kiến thức, hợp tác ngành và đề xuất chính sách.

Từ phía doanh nghiệp nền tảng, đại diện Amazon thông tin đã triển khai dịch vụ Amazon Global Logistics tại Việt Nam nhằm cung cấp giải pháp logistics trọn gói, hỗ trợ doanh nghiệp đơn giản hóa quy trình xuất khẩu, giảm chi phí và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Cùng với đó, các công cụ như trí tuệ nhân tạo, quảng cáo số và hệ thống quản lý gian hàng được tích hợp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu vận hành.

Theo các chuyên gia, việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ chính sách đến hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều phối, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh TMĐT toàn cầu tiếp tục tăng trưởng, với lợi thế về năng lực sản xuất, nguồn nhân lực và khả năng thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới như bền vững và cá nhân hóa, doanh nghiệp Việt Nam có nhiều cơ hội gia tăng giá trị xuất khẩu thông qua các kênh trực tuyến.