Tái cấu trúc toàn diện hệ thống logistics trong thương mại điện tử

Trong bối cảnh TMĐT phát triển nhanh, logistics xuyên biên giới trở thành mắt xích quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Logistics trở thành “xương sống” của tăng trưởng

Áp lực giao hàng nhanh đang buộc các sàn TMĐT tại Việt Nam phải tái cấu trúc toàn diện hệ thống logistics, từ kho bãi, vận chuyển đến giao hàng chặng cuối.

Theo các chuyên gia, khi người tiêu dùng ngày càng đề cao sự tiện lợi, logistics không còn là khâu hỗ trợ mà trở thành yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng.

TS Khúc Đại Long (Khoa Marketing, Trường Đại học Thương mại) cho rằng, cuộc cạnh tranh giữa các nền tảng TMĐT đang dịch chuyển rõ rệt. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư mạnh vào hạ tầng kho bãi, công nghệ quản lý đơn hàng và hệ thống giao nhận nhằm rút ngắn thời gian giao hàng, nâng cao độ chính xác và đảm bảo tính ổn định.

Dự báo trong những năm tới, số lượng nhà bán trên các nền tảng có thể giảm. “Những cá nhân kinh doanh thiếu minh bạch, hoạt động mang tính ngắn hạn sẽ dần bị đào thải. Thị phần sẽ tập trung vào các doanh nghiệp có hệ thống vận hành bài bản, đáp ứng tốt yêu cầu về logistics và dịch vụ khách hàng”, ông Long cho hay.

Ở cấp độ doanh nghiệp, theo ông Long, có hai hướng đi chính. Một là tối ưu vận hành để duy trì hiệu quả, giảm chi phí và tăng tốc độ xử lý đơn hàng. Hai là tái cấu trúc danh mục sản phẩm, xây dựng sự khác biệt để cạnh tranh dài hạn. “Cho dù lựa chọn hướng nào, nền tảng logistics vẫn là yếu tố bắt buộc”, ông Long khẳng định.

Thực tế tiêu dùng cho thấy, tốc độ giao hàng ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua sắm. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá hay chất lượng sản phẩm, mà còn đánh giá toàn bộ hành trình mua hàng, từ đặt hàng đến nhận hàng.

Khảo sát của Công ty nghiên cứu thị trường và phân tích dữ liệu trực tuyến Milieu Insight cho thấy, khoảng trên 40% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng trả thêm chi phí để rút ngắn thời gian giao hàng.

Xu hướng trên hiển hiện tại các đô thị lớn, nơi nhu cầu “mua là có ngay” ngày càng phổ biến. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy hành vi tiêu dùng đang tiệm cận các thị trường phát triển, nơi logistics tốc độ cao đã trở thành tiêu chuẩn cơ bản.

Thời gian qua, các nền tảng TMĐT liên tục nâng cấp hệ thống logistics và đa dạng phương thức vận chuyển. Các mô hình giao nhanh như giao trong ngày và giao hỏa tốc được các nền tảng mở rộng.

Giao hỏa tốc cho phép đơn hàng đến tay người mua chỉ trong vài giờ, thậm chí khoảng 1 giờ tại một số khu vực nội đô. Trong khi đó, giao trong ngày trở thành lựa chọn phổ biến với khung thời gian linh hoạt hơn.

Một số nền tảng còn triển khai cụ thể các cam kết giao hàng. Đơn cử như: Shopee đã triển khai phương thức vận chuyển hỏa tốc và trong ngày.

Với hình thức hỏa tốc, đơn hàng có thể được giao trong vòng 4 giờ kể từ khi đặt thành công nếu được xử lý trong giờ làm việc. Với giao trong ngày, người dùng đặt hàng trước 14 giờ có thể nhận hàng trước 21 giờ cùng ngày tại một số khu vực.

Đánh giá về hiệu quả của việc đầu tư logistics, tại Báo cáo bức tranh tiêu dùng dịp Tết 2026 Shopee ghi nhận, gần 14 triệu đơn hàng đã được giao thông qua các hình thức giao nhanh. Dịch vụ giao hỏa tốc ghi nhận hơn 99,5% đánh giá 5 sao, phản ánh mức độ hài lòng cao của người dùng.

Không dừng lại ở tốc độ, các nền tảng còn mở rộng logistics cho những ngành hàng đặc thù. Các kênh bán hàng thiết yếu, đặc biệt là thực phẩm tươi sống, được thiết kế riêng với yêu cầu giao ngay để đảm bảo chất lượng.

Trước đây, thực phẩm tươi sống hay hàng tiêu dùng nhanh gặp nhiều hạn chế khi bán trực tuyến do yêu cầu thời gian giao nhận ngắn. Tuy nhiên, với sự phát triển của logistics tốc độ cao, rào cản này đang dần được tháo gỡ, mở ra dư địa tăng trưởng mới.

Những thay đổi này cho thấy logistics đã trở thành yếu tố cốt lõi quyết định trải nghiệm khách hàng và khả năng giữ chân người dùng trên các nền tảng TMĐT.

Động lực từ logistics xuyên biên giới

Song song với sự chuyển dịch của thị trường, khung chính sách về logistics cũng đang được hoàn thiện theo hướng dài hạn.

Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 458/QĐ-BCT, cụ thể hóa lộ trình phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Kế hoạch này kế thừa Chiến lược phát triển logistics theo Quyết định số 2229/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Theo định hướng trên, logistics sẽ trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao, kết nối sản xuất, thương mại và phân phối hàng hóa.

Một điểm đáng chú ý là việc hoàn thiện khung pháp lý cho logistics, đặc biệt là logistics xuyên biên giới và logistics phục vụ TMĐT. Các quy định hiện hành như Nghị định số 163/2017/NĐ-CP dự kiến sẽ được rà soát, sửa đổi để phù hợp với thực tiễn.

Việc bổ sung cơ chế quản lý cho các mô hình mới, nhất là logistics xuyên biên giới, được kỳ vọng tạo môi trường cạnh tranh minh bạch, đồng thời thúc đẩy dòng chảy hàng hóa giữa Việt Nam và các thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh TMĐT phát triển nhanh, logistics xuyên biên giới trở thành mắt xích quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây cũng là nền tảng thúc đẩy hoạt động xuất khẩu trực tuyến.

Bên cạnh thể chế, phát triển hạ tầng logistics hiện đại được xác định là trụ cột quan trọng. Mục tiêu là xây dựng hệ thống trung tâm logistics quy mô quốc gia, kết nối hiệu quả với giao thông, cảng biển và cửa khẩu.

Các hạng mục như: kho lạnh, trung tâm phân phối và kho TMĐT chuyên dụng sẽ được ưu tiên đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu giao hàng nhanh.

Một điểm nhấn là định hướng xây dựng các khu thương mại tự do gắn với cảng biển và cảng hàng không quốc tế. Những khu vực này được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa và phát triển dịch vụ logistics giá trị gia tăng.

Yếu tố liên kết vùng cũng được chú trọng tại các khu vực kinh tế trọng điểm như đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ, miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long. Việc kết nối hiệu quả giúp giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.