Căng thẳng Trung Đông khiến chi phí logistics leo thang, doanh nghiệp xoay xở ứng phó

Doanh nghiệp đang chịu sức ép lớn từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh minh họa

Áp lực chi phí logistics tăng

Thông tin từ Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 48,4 tỷ USD và nhập khẩu đạt 36,6 tỷ USD. Kim ngạch xuất nhập khẩu với khu vực Trung Đông chỉ chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ, khoảng 3-5% tổng kim ngạch. Dù vậy, những biến động tại khu vực này lại tác động gián tiếp khá lớn tới chuỗi cung ứng logistics toàn cầu.

Qua khảo sát nhanh tại các doanh nghiệp trong khu chế xuất và khu công nghiệp trên địa bàn, căng thẳng chính trị tại Trung Đông thời gian gần đây đang ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu ở nhiều lĩnh vực.. Chuỗi cung ứng linh kiện, nguyên – nhiên vật liệu bị gián đoạn, trong khi thị trường tiêu thụ tại Trung Đông cũng bị thu hẹp.

Các doanh nghiệp nhập khẩu từ châu Âu (EU) qua tuyến Biển Đỏ đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu do tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), kéo dài thời gian vận chuyển thêm khoảng 3–4 tuần và làm tăng chi phí logistics.

Một số ngành chịu tác động rõ rệt. Đơn cử, ngành điện tử và linh kiện có nguy cơ thiếu chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ EU; chi phí sản xuất tăng do phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không với giá cao hơn. Ngành may mặc và giày da đứng trước nguy cơ bị hủy đơn hàng mùa hè từ đối tác EU vì không bảo đảm tiến độ giao hàng. Trong khi đó, ngành hóa chất chịu sức ép từ giá nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa, dung môi, phụ gia tăng theo giá dầu thế giới.

Ngành thực phẩm và thủy hải sản, đặc biệt là hàng tươi sống và đông lạnh, cũng gặp nhiều rủi ro. Việc hạn chế không phận tại một số khu vực khiến nhiều chuyến bay vận tải bị hủy hoặc thay đổi lộ trình, làm tăng cước phí hàng không và gia tăng nguy cơ hư hỏng hàng hóa. Container lạnh trở nên khan hiếm và chi phí thuê tăng cao, khiến một số lô tôm, cá tra xuất khẩu sang EU và các nước Trung Đông như Jordan, UAE bị ách tắc tại các cảng trung chuyển.

Với ngành chế biến nông sản xuất khẩu sang Trung Đông và Bắc Phi, việc thanh toán quốc tế qua một số ngân hàng trong khu vực bị gián đoạn, trong khi chi phí logistics tăng mạnh do xung đột. Giá xăng dầu, hóa chất và phân bón – những nguyên liệu đầu vào quan trọng cho sản xuất – cũng tăng, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải. Ngành chế biến gỗ và sản phẩm trang trí nội thất hiện chưa chịu tác động lớn, nhưng dự báo sẽ bị ảnh hưởng rõ hơn trong trung và dài hạn.

Riêng lĩnh vực logistics, chi phí vận chuyển và lưu kho đang tăng mạnh. Nhiều lô hàng đã sản xuất xong nhưng không thể xuất đi do hãng tàu hủy chuyến, khiến kho bãi tại các cảng quá tải, phát sinh thêm chi phí bảo quản. Bên cạnh cước vận tải, doanh nghiệp còn phải gánh thêm “phụ phí rủi ro chiến tranh” và “phụ phí chuyển hướng hành trình”. Việc tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng cũng khiến nguồn container rỗng khan hiếm tại các cảng Thành phố Hồ Chí Minh.

Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng, linh hoạt các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro trong xuất khẩu. Ảnh: T.D

Chủ động ứng phó

Để hỗ trợ doanh nghiệp, đại diện lãnh đạo HEPZA cho biết, đơn vị đã và đang đẩy nhanh xử lý các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu như cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép lao động cho người nước ngoài, hay xác nhận tình trạng doanh nghiệp phục vụ việc cấp thẻ ABTC cho thương nhân.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông còn diễn biến phức tạp, các doanh nghiệp Việt Nam được khuyến nghị chủ động thích ứng, đa dạng hóa thị trường và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt nhằm giảm thiểu rủi ro cho hoạt động xuất khẩu.

Ông Nguyễn Văn Sang, Giám đốc điều hành Viet Products cho biết, chi phí vận chuyển sang các thị trường châu Âu và Mỹ có khả năng tăng do phí bảo hiểm hàng hải leo thang, dù các hãng tàu chưa công bố mức điều chỉnh giá cước chính thức.

Theo ông Sang, nhiều tuyến tàu đã chủ động tránh khu vực kênh đào Suez để giảm rủi ro. Tuy nhiên, việc thay đổi hành trình khiến quãng đường vận chuyển dài hơn, kéo theo thời gian giao hàng và chi phí logistics tăng. Với các doanh nghiệp xuất khẩu đồ gỗ – nhóm hàng có khối lượng lớn và phụ thuộc nhiều vào vận tải biển – biến động này có thể ảnh hưởng đáng kể đến biên lợi nhuận.

Trước nguy cơ chi phí tiếp tục tăng, nhiều doanh nghiệp đang đẩy nhanh tiến độ xếp hàng và giao hàng sớm để bảo đảm tiến độ đơn hàng. Trong trường hợp cước vận chuyển leo thang, doanh nghiệp có thể phải thương lượng lại với đối tác nhập khẩu để chia sẻ chi phí phát sinh.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT Vina T&T Group cho biết, doanh nghiệp tạm ngưng các đơn hàng chưa khởi hành để theo dõi diễn biến thị trường. Điều đáng lo ngại nhất hiện nay là thời hạn bảo quản của nông sản tươi.

Trong khi đó, ông Phạm Quang Anh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH May mặc DONY cho biết, khách hàng tại Jordan đã đề nghị rút ngắn thời gian giao các container còn lại nhằm tranh thủ thời điểm cước vận tải chưa tăng mạnh. Công ty hiện ưu tiên hoàn tất các đơn hàng cũ và tạm thời chưa tính tới đơn hàng mới.