Xung đột Trung Đông làm “nóng” chuỗi cung ứng hàng hóa

Xung đột tại Trung Đông sẽ tác động khiến chi phí logistics tăng vọt, trong đó, giá cước container dự báo có thể tăng mạnh. Ảnh: Internet

Chi phí logistics tăng vọt

Theo Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), tác động nghiêm trọng nhất của cuộc xung đột tại Trung Đông là sự "nghẽn cổ chai" tại các eo biển chiến lược toàn cầu.

Tại eo biển Hormuz, nơi đảm nhận việc lưu thông 1/5 lượng dầu mỏ cùng khí đốt tự nhiên hóa lỏng bằng đường biển của thế giới mỗi ngày, hoạt động lưu thông gần như đình trệ. Mặc dù chưa chính thức đóng cửa hoàn toàn, nhưng nhiều hãng tàu đã chủ động dừng hoặc thay đổi lộ trình do rủi ro rất lớn.

Điều này khiến chi phí logistics tăng vọt, trong đó, giá cước container dự báo có thể tăng mạnh. Theo tiền lệ từ các đợt bất ổn trước, cước container 40 feet có thể nhảy vọt hơn 2-3 lần bình thường. Cùng với đó, các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh.

Đồng thời, giá nhiên liệu (dầu Brent) đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không đều tăng.

Về thời gian vận chuyển, việc phải thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa Á và Âu bị kéo dài thêm từ 10-14 ngày. Điều này gây áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng "vừa kịp lúc" (Just-in-time), đặc biệt là ngành linh kiện ô tô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm.

Theo Ban IV, sự kiện này tác động trực tiếp đến hàng xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là nhóm hàng nhạy cảm như các mặt hàng nông sản vốn là thế mạnh của Việt Nam như trái cây, thủy sản… sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài làm ảnh hưởng đến chất lượng và tăng chi phí bảo quản.

Trước những biến động tiêu cực này, Ban IV nhấn mạnh cần theo dõi sát sao phản ứng của các hãng tàu lớn để đánh giá tình hình.

Đối với ngành hàng thuỷ sản, đại diện Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam cũng cho biết, xung đột tại Trung Đông gây ra những xáo trộn đáng kể đối với chuỗi cung ứng thủy sản, vì đây là nhóm hàng có yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ bảo quản và thời gian vận chuyển. Trong khi đó, Trung Đông là thị trường tiêu thụ lớn đối với cá hồi, tôm, cá ngừ và nhiều sản phẩm giá trị cao nhập khẩu từ châu Á, châu Âu và châu Mỹ.

Phụ phí khẩn cấp cho tuyến đi và đến các nước vùng Vịnh được công bố ở mức 1.500–4.000 USD mỗi container, trong đó container lạnh chịu mức cao hơn làm tăng giá thành và thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp thuỷ sản

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp thủy sản cần chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại kho lạnh khu vực, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay, đồng thời theo dõi sát diễn biến bảo hiểm hàng hải và chính sách của các hãng tàu.

Ngành phân bón ưu tiên cung cấp cho nhu cầu nội địa

Đánh giá về tác động của xung đột tới ngành phân bón, ông Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội phân bón Việt Nam (FAV) cho biết, đến nay FAV chưa nhận được thông tin từ Hiệp hội Phân bón Thế giới (International Fertilizer Association - IFA) liên quan đến tình hình phân bón (giá cả, cung cầu,..) khi xảy ra xung đột Mỹ - Israel và Iran.

Tuy nhiên, tổng hợp từ các nguồn tin và đánh giá, có thể thấy, nguồn cung và giá cả phân bón sẽ bị ảnh hưởng từ cuộc chiến này nhưng mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là độ dài và mức độ của cuộc chiến.

“Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và các cuộc tấn công trả đũa của Iran gây ra tạo nên sự bất ổn trên thị trường hàng hóa, bao gồm cả phân bón, khi các nhà đầu tư chuyển sang vị thế né tránh rủi ro”, ông Phùng Hà cho biết.

Trong bối cảnh đó, đại diện FAV nhấn mạnh, rủi ro lớn nhất liên quan đến chuỗi cung ứng. Theo đó, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng, vì Hormuz là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón.

“Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm. Lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này khoảng 3-3,9 triệu tấn phân bón, trong đó lưu huỳnh khoảng 1,5-1,8 triệu tấn, urea khoảng 1,2-1,5 triệu tấn và amoniac và phosphat khoảng 400.000-500.000 tấn mỗi loại”, ông Hà cho hay.

Trong trường hợp đó, nguồn cung sẽ bị ảnh hưởng và khó tiếp cận thị trường toàn cầu. Theo ông Hà, không có phương án thay thế khả thi nào cho các tàu lớn bởi hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và tàu chở hàng rời cho lưu huỳnh không thể dễ dàng chuyển hướng.

“Không có tuyến đường biển nào vận chuyển hàng hóa ra khỏi Vùng Vịnh mà không đi qua Hormuz. Hậu quả là chi phí logistic sẽ tăng vọt: giá container, phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công...”, ông Phùng Hà lưu ý.

Theo lãnh đạo FAV, Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, khoảng 20 triệu tấn/năm, trong đó Iran sản xuất khoảng 5 -6,5 triệu tấn urea/năm, các nhà sản xuất urea lớn bao gồm Pardis Petrochemical, Kermanshah, Shiraz và xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á, châu Phi.

Ai Cập cũng là nước xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn urea/năm, chủ yếu sang châu Âu. Iran cũng là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu thế giới.

Các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông là nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, bao gồm Saudi Arabia (hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 – 6 triệu tấn urea/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi cuộc tấn công trả đũa của Iran.

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Hà cho biết, Việt Nam không xuất khẩu và nhập khẩu trực tiếp phân bón từ khu vực Trung Đông, tuy nhiên, Việt Nam có nhập khẩu nguyên liệu lưu huỳnh từ khu vực này để làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất một số loại phân bón.

Khuyến nghị tới doanh nghiệp phân bón trong nước, đại diện FAV cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp phân bón cần tập trung sản xuất và đảm bảo ưu tiên cung cấp cho nhu cầu của thị trường trong nước, đề phòng xung đột kéo dài có thể ảnh hưởng tới giá cả phân bón nói chung.

Theo ông Phùng Hà, thị trường phân bón thế giới là thị trường mở nên mỗi biến động trên thế giới về giá cả, nguồn cung đều ảnh hưởng ít nhiều đến Việt Nam.