Doanh nghiệp xuất nhập khẩu ứng phó trước xung đột quân sự tại Trung Đông

Mặt hàng cá ngừ xuất khẩu sang Hoa Kỳ sẽ bị tác động. Ảnh: T.H

Chi phí logistics sẽ tăng cao

Diễn biến xung đột quân sự tại Trung Đông phức tạp trong mấy ngày qua khiến nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK) của Việt Nam lo lắng sẽ bị ảnh hưởng lớn khi xuất khẩu sang các thị trường này cũng như khu vực lân cận, bởi nhiều quốc gia khu vực Trung Đông đã hạn chế hoặc đóng cửa không phận do an ninh chiến sự, dẫn tới việc các chuyến bay vận tải và chở hàng phải chuyển hướng, kéo dài thời gian bay và gây tăng chi phí hiệu quả logistics.

Ông Phạm Quang Anh - Tổng giám đốc Công ty may mặc Dony chia sẻ, với doanh nghiệp đang làm hàng xuất khẩu sang thị trường Trung Đông, đây là lo lắng lớn. Trước diễn biến khó khăn trong xuất khẩu may mặc mấy năm trước, doanh nghiệp đã tìm được khách hàng mới khá lớn tại thị trường Jordan, chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của công ty. Container hàng của Dony đi qua vùng Biển Đỏ, trong các đợt bất ổn trước đây, thời gian vận chuyển hàng kéo dài từ 1 tháng lên 3 tháng, theo đó, cước vận tải cũng tăng gấp 3 lần, chưa kể phụ phí bảo hiểm chiến tranh.

Theo ông Quang Anh, làm hàng xuất khẩu đi qua các vùng dễ xảy ra xung đột, bị áp lực rất lớn về thời gian giao hàng và đặc biệt chi phí. Đợt này, chi phí logistics đi qua eo biển Hormuz chắc chắn sẽ tăng không thua gì mức tăng từ bất ổn của vùng Biển Đỏ trước đây. Doanh nghiệp đang lo nhất về rủi ro giao hàng không đúng tiến độ và tăng chi phí. Lường trước được khó khăn này, doanh nghiệp đang từng bước điều chỉnh tiến độ giao hàng và làm việc chặt chẽ với phía vận tải biển để cập nhật giá cước, có phương án dự phòng.

Theo ông Nguyễn Văn Khánh - Tổng thư ký Hiệp hội Da giày – Túi xách TP. Hồ Chí Minh, Trung Đông được xem là thị trường tiềm năng đối với ngành da giày, túi xách Việt Nam vì sức mua khá và nhu cầu đa dạng. Để xúc tiến, mở rộng thị phần tại các thị trường này, Hiệp hội cùng các doanh nghiệp trong ngành có kế hoạch thâm nhập sâu hơn vào thị trường Trung Đông, trong đó dự kiến tổ chức đoàn khảo sát thị trường trong thời gian tới. Tuy nhiên, do xung đột quân sự đang diễn ra, kế hoạch này buộc phải tạm hoãn. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp có kế hoạch với đối tác tại Trung Đông cũng phải thực hiện đàm phán, điều chỉnh kế hoạch tránh bị thiệt hại.

Theo phản ánh của các doanh nghiệp, việc ảnh hưởng từ chiến sự chưa tác động tức thì đến doanh nghiệp, nhưng trong thời gian tới sẽ ảnh hưởng mạnh, chiến sự giữa các bên gây nên tình trạng bất ổn nghiêm trọng, tạo ra môi trường rủi ro cao đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước thực tế trên, để giảm thiểu rủi ro, trước mắt, ngoài việc theo dõi sát tình hình, các doanh nghiệp sẽ bám sát, thực hiện theo khuyến cáo của Bộ Công Thương, thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan, thông tin cập nhật đến các hội viên để chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức XNK và vận tải hàng hóa.

Doanh nghiệp dệt may có nhiều hợp đồng với đối tác từ Trung Đông. Ảnh: T.H

Lo lắng thị trường Hoa Kỳ

Đối với thị trường Hoa Kỳ – một trong những thị trường trọng điểm, có liên quan đến chiến sự, mặc dù không bị tác động - đang bước vào giai đoạn biến động mạnh về chính sách thương mại, theo nhiều doanh nghiệp, đơn hàng sang Hoa Kỳ có dấu hiệu chững lại trong bối cảnh tâm lý thị trường bất ổn vì rào cản kỹ thuật và thuế quan.

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam khởi đầu năm 2026 với mức tăng trưởng ấn tượng 30,6% trong tháng 1, đạt hơn 1,01 tỷ USD, so với 774 triệu USD cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, đà tăng này mang đậm yếu tố kỹ thuật và mùa vụ, trong khi triển vọng tháng 2 đang chịu tác động đan xen từ kỳ nghỉ tết Nguyên đán và những biến động chính sách thương mại tại thị trường Hoa Kỳ.

Theo phân tích của bà Lê Hằng – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tăng trưởng xuất khẩu thủy sản trong tháng 1/2026 chủ yếu đến từ hai yếu tố. Thứ nhất, tháng 1/2025 trùng với kỳ nghỉ tết Nguyên đán, khiến số ngày sản xuất và giao hàng giảm đáng kể. Năm nay, Tết rơi vào tháng 2, giúp hoạt động xuất khẩu trong tháng 1 diễn ra bình thường hơn. Thứ hai, nhu cầu nhập khẩu tại một số thị trường tăng mạnh để phục vụ mùa lễ hội đầu năm, như: Xuất khẩu sang ASEAN tăng 47%, sang Trung Quốc và Hồng Kông tăng 34%. Các thị trường lớn khác như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đều ghi nhận mức tăng từ 24–29%.

Tuy nhiên, trong bức tranh sáng màu đó, thị trường Hoa Kỳ lại nổi lên như một điểm cần thận trọng. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ tháng 1 đạt 128,4 triệu USD, tăng 20,2%. Song mức tăng này chủ yếu do yếu tố so sánh nền thấp. Thực tế, nhiều doanh nghiệp cho biết đơn hàng sang Hoa Kỳ có dấu hiệu chững lại trong bối cảnh tâm lý thị trường bất ổn vì rào cản kỹ thuật và thuế quan.

Theo đại diện Công ty Cổ phần thực phẩm Sao Ta, Kết quả POR19 tuy có bất lợi so mức thuế các đối thủ cạnh tranh nhưng dù sao cũng có phần an tâm vì tôm Việt còn giữ được thị trường Hoa Kỳ. Điều doanh nghiệp lạc quan là ở phía trước khi cuối năm nay có kết quả mức thuế POR20 và được đánh giá sẽ cải thiện tối đa mức thuế này.

Theo bà Lê Hằng, năm 2026 mở đầu bằng tín hiệu phục hồi khả quan, nhưng bức tranh tăng trưởng không hoàn toàn đồng đều. Thị trường Hoa Kỳ – một trong những thị trường trọng điểm – đang bước vào giai đoạn biến động mạnh về chính sách thương mại. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng nhanh, kiểm soát tuân thủ và đa dạng hóa thị trường sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng của ngành thủy sản Việt Nam trong các tháng tới.