 |
| Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Nguyễn Hoài. |
Theo Hiệp hội Gỗ và thủ công mỹ nghệ Đồng Nai (DOWA), ngành gỗ Việt Nam đã có bước phát triển đầy ấn tượng trong hơn 20 năm qua. Từ mức kim ngạch xuất khẩu chưa tới 1 tỷ USD năm 2003, đến năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đã đạt 16,7 tỷ USD.
Thành tựu này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần mở rộng diện tích rừng trồng; ngày nay, rất khó để còn bắt gặp những vùng “đất trống đồi trọc” như trước đây.
Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng mạnh mẽ ấy, biên độ lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong những năm gần đây đang dần thu hẹp. Trong khi đó, trên thế giới, xu hướng xây dựng xanh, giảm phát thải carbon và phát triển bền vững đang ngày càng được ưu tiên.
Trong bối cảnh đó, gỗ kỹ thuật đang nổi lên như một loại vật liệu chiến lược của ngành xây dựng toàn cầu. Các “cuộc đua” về công trình gỗ cao tầng nhất, lớn nhất liên tục diễn ra ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, dường như Việt Nam vẫn đang đứng ngoài “cuộc đua” này.
Tại Hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu và tham vấn ý kiến các bên liên quan cho báo cáo “Đánh giá tiềm năng và cơ hội phát triển thị trường vật liệu gỗ kỹ thuật trong xây dựng” do DOWA tổ chức ngày 19/5, ông Phạm Đức Thiềng, Chuyên gia nghiên cứu lâm nghiệp, tác giả của báo cáo cho biết, nhiều nước tại châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á đã thúc đẩy mạnh việc sử dụng gỗ kỹ thuật trong các công trình nhà ở, khách sạn, trường học, văn phòng và cả nhà cao tầng.
Vật liệu gỗ kỹ thuật ngày càng được xem là giải pháp thay thế tiềm năng cho bê tông và thép trong nhiều loại công trình trong bối cảnh ngành xây dựng toàn cầu đang chuyển mạnh sang các mô hình phát triển phát thải thấp.
Không giống gỗ truyền thống, vật liệu gỗ kỹ thuật được sản xuất bằng công nghệ hiện đại, có khả năng chịu lực cao, ổn định kích thước và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt.
Tuy nhiên, ông Phạm Đức Thiềng nhấn mạnh, dù là một trong những quốc gia xuất khẩu đồ gỗ lớn nhất thế giới, nhưng ngành chế biến gỗ Việt Nam vẫn chủ yếu tập trung vào đồ nội thất và gia công theo đơn đặt hàng, trong khi lĩnh vực vật liệu gỗ kỹ thuật phục vụ xây dựng vẫn ở giai đoạn sơ khai.
Về lợi thế, chuyên gia cho rằng, Việt Nam được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển ngành vật liệu gỗ kỹ thuật nhờ lợi thế lớn về nguồn nguyên liệu rừng trồng. Sau hơn 15 năm mở rộng diện tích, đến năm 2025 cả nước đã có gần 4,9 triệu ha rừng trồng với các loại cây phổ biến như keo, cao su, thông và bạch đàn.
Tuy nhiên, phần lớn diện tích hiện nay vẫn được khai thác theo chu kỳ ngắn để phục vụ sản xuất dăm gỗ, khiến nguyên liệu có đường kính nhỏ, nhiều mắt và dễ cong vênh, chưa đáp ứng tốt yêu cầu sản xuất các sản phẩm kết cấu chất lượng cao.
Một số điểm nghẽn cũng được chuyên gia chỉ ra như: ngành gỗ chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ cung ứng nguyên liệu và xuất khẩu đồ gỗ, còn lĩnh vực xây dựng chưa xem gỗ kỹ thuật là vật liệu kết cấu chính thức; còn thiếu hệ thống tiêu chuẩn và khung pháp lý cho gỗ kỹ thuật; năng lực thiết kế kỹ thuật và công nghệ sản xuất cũng là thách thức lớn.
Việc thiếu định danh pháp lý rõ ràng cho gỗ kết cấu trong hệ thống vật liệu xây dựng đang khiến doanh nghiệp gặp khó trong quá trình thẩm định và thương mại hóa sản phẩm, làm gia tăng chi phí đầu tư, thử nghiệm, khiến doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào chứng nhận nước ngoài, qua đó hạn chế sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành gỗ Việt Nam.
Tại hội thảo, các ý kiến của các chuyên gia cũng làm rõ xu hướng thị trường toàn cầu và tiềm năng phát triển vật liệu gỗ kỹ thuật trong xây dựng; đánh giá năng lực cung ứng của Việt Nam; vai trò của tiêu chuẩn, chứng nhận và khung pháp lý trong phát triển thị trường; định hướng chiến lược và khuyến nghị phát triển vật liệu gỗ kỹ thuật trong xây dựng cho Việt Nam…
Theo đánh giá, trong bối cảnh thế giới ngày càng ưu tiên các giải pháp xây dựng xanh, giảm phát thải carbon và phát triển bền vững, gỗ kỹ thuật đang nổi lên như một trong những vật liệu chiến lược của ngành xây dựng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, gỗ kỹ thuật còn mở ra những cơ hội mới cho ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nhiều ý kiến cho rằng, định hướng chính sách về tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và cam kết giảm phát thải khí nhà kính đang tạo ra môi trường thuận lợi cho việc thúc đẩy các vật liệu xây dựng phát thải thấp, có dữ liệu môi trường minh bạch và phù hợp với định hướng giảm carbon mà Việt Nam đã cam kết.
Theo các chuyên gia, để vật liệu gỗ kỹ thuật có thể trở thành ngành công nghiệp mới giàu tiềm năng, Việt Nam cần chiến lược phát triển đồng bộ từ hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật đến đầu tư nghiên cứu, đào tạo và tăng cường liên kết giữa ngành lâm nghiệp, chế biến gỗ và xây dựng nhằm hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho ngành gỗ kỹ thuật trong tương lai.
