Logistics xanh: Giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp

Cảng Tân cảng Cái Mép đầu tư trang thiết bị hiện đại, nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm chi phí logistics. Ảnh: Thu Hòa

Kết nối dữ liệu, giảm chi phí

Ngày 27/10, tại phiên chuyên đề “Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh”, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026, các diễn giả nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, kết nối dữ liệu và giảm phát thải trong nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Chia sẻ với cộng đồng doanh nghiệp, ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh đánh giá, các chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại theo hướng xanh hơn, minh bạch hơn và thông minh hơn. Doanh nghiệp đáp ứng được những yêu cầu này sẽ có chỗ đứng vững chắc trong mạng lưới sản xuất tương lai.

Theo ông Hoàng Nguyên Dinh, xanh hóa và minh bạch hóa không còn là chi phí tuân thủ mà đang trở thành điều kiện để tham gia thị trường và tiếp cận nguồn vốn. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc vào cả hệ sinh thái gồm công nghệ, nhân lực, hạ tầng logistics và dữ liệu, chứ không chỉ từ nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp.

TS. Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho rằng, logistics xanh phải gắn với chuyển đổi số, lấy hiệu quả kinh tế và môi trường làm thước đo. Cải cách thủ tục thông quan, kiểm tra chuyên ngành, ứng dụng chứng từ điện tử và kết nối dữ liệu sẽ giúp giảm thời gian chờ, chi phí lưu kho và những hoạt động vận chuyển không cần thiết.

Đối với TP. Hồ Chí Minh và vùng kinh tế phía Nam, ông Nghiêm đề xuất tăng kết nối giữa các trung tâm sản xuất, kho bãi và mạng lưới vận tải thủy với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Đầu tư cảng biển cần đồng bộ với hạ tầng sau cảng, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về luồng tuyến, bến bãi và điểm gom hàng.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Tối ưu tuyến đường, giảm xe chạy rỗng, ghép tải, tiết kiệm năng lượng trong kho và ứng dụng phần mềm quản lý vận chuyển đều có thể giúp giảm chi phí, tiêu thụ nhiên liệu và phát thải.

Bà Ishita Dhamani, thành viên hợp danh bộ phận Tư vấn EY Singapore, nhận định lợi thế cạnh tranh của Việt Nam đang thay đổi trước biến động địa chính trị, yêu cầu tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và xu hướng tiêu dùng xanh.

Theo bà Ishita Dhamani, năng lực cạnh tranh cần được đánh giá trên toàn bộ hệ sinh thái sản xuất, logistics và phân phối. Một nhà máy có năng suất cao nhưng hệ thống logistics thiếu minh bạch hoặc không thể chứng minh dấu vết carbon vẫn có thể gặp khó khăn khi tiếp cận thị trường.

“Dữ liệu có vai trò kết nối sản xuất, logistics và năng lượng. Khi các bộ phận chia sẻ thông tin, doanh nghiệp có thể cải thiện kế hoạch, ứng phó nhanh hơn với biến động và theo dõi lượng phát thải carbon. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng dữ liệu số, phát triển năng lượng sạch và logistics phát thải thấp”, bà Ishita Dhaman chia sẻ.

Đo lường phát thải, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu

Từ thực tiễn vận hành cảng, ông Cao Hồng Phong, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cảng Cái Mép Gemadept - Terminal Link (Gemalink) thông tin, doanh nghiệp đang sử dụng nền tảng Smart Port để hỗ trợ khách hàng thực hiện thủ tục trực tuyến và RiverGate để kết nối vận tải sà lan, đăng ký phương tiện và hàng hóa trên nền tảng số.

Ông Cao Hồng Phong cũng chỉ ra rằng, thông tin thiếu liên thông giữa chủ hàng, đơn vị vận tải và cảng biển có thể khiến hàng hóa lỡ chuyến tàu, phát sinh chi phí dù từng khâu đã hoàn tất. Ông đề xuất thí điểm nền tảng dữ liệu kết nối vận chuyển container lạnh từ Đồng bằng sông Cửu Long đến cảng Cái Mép - Thị Vải, cho phép theo dõi tiến độ đóng hàng, nhiệt độ bảo quản, lịch sà lan và tình trạng thông quan.

Ở góc độ khai thác cảng, ông Trương Tấn Lộc, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Cảng Quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT) phân tích, các nền tảng số hiện còn thiếu tiêu chuẩn chung, gây khó khăn cho việc chia sẻ dữ liệu giữa cảng biển, vận tải, kho bãi và doanh nghiệp logistics.

Ông Lộc đề xuất chuẩn hóa giao dịch điện tử, chứng từ điện tử và các loại thông tin cần chia sẻ; đồng thời xây dựng bộ tiêu chí thống nhất để xác định cảng xanh, kho hàng xanh và logistics xanh. Các tiêu chí cần đo lường gồm lượng phát thải CO₂, hiệu quả sử dụng năng lượng, hiệu suất vận hành và mức độ lãng phí.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Laurence Cheung, đại diện DHL Global Forwarding Việt Nam khuyến nghị, doanh nghiệp cần dữ liệu phát thải CO₂ để lựa chọn phương thức vận chuyển phù hợp. Nền tảng công nghệ của DHL cho phép khách hàng theo dõi, so sánh thời gian vận chuyển, chi phí và lượng phát thải giữa các phương thức vận tải.

Trong đó, vận tải hàng không phù hợp với lô hàng cần giao gấp nhưng có mức phát thải cao. Trong khi đó, vận tải đường biển có chi phí và lượng phát thải thấp hơn nhưng thời gian vận chuyển dài hơn. Dữ liệu giúp khách hàng cân nhắc phương án phù hợp với yêu cầu giao hàng và mục tiêu giảm phát thải.

Theo các chuyên gia, kết nối dữ liệu và đo lường hiệu quả chuyển đổi xanh sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, chứng minh khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.