 |
| Cảnh báo xuất hiện ở cả những mặt hàng xuất khẩu tăng trưởng nhanh lẫn những mặt hàng đang giảm kim ngạch. Ảnh: D.Hưng. |
Danh sách các mặt hàng xuất khẩu có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại (PVTM), gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp của Cục PVTM (Bộ Công thương) vừa công bố cho thấy, phạm vi cần theo dõi trải rộng từ gỗ, thép, kim loại đến vật liệu, sản phẩm công nghiệp chế tạo, hóa chất và xơ sợi. Điểm đáng chú ý là cảnh báo xuất hiện ở cả những mặt hàng tăng trưởng nhanh lẫn những mặt hàng đang giảm kim ngạch.
Ghế bọc đệm có khung bằng gỗ xuất khẩu sang Hoa Kỳ là một ví dụ. Trong 7 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này giảm 6,7% so với cùng kỳ nhưng Việt Nam vẫn chiếm 61,6% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại của thị trường này. Đáng chú ý, từ ngày 14/10/2025, sản phẩm này chịu mức thuế 25% theo Mục 232 áp dụng đối với tất cả các nước.
Tương tự, đồ nội thất phòng ngủ bằng gỗ cũng giảm xuất khẩu, song Việt Nam tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp lớn nhất. Cục PVTM cho biết, với tỷ trọng lớn mặt hàng này có thể tiếp tục nằm trong diện theo dõi của cơ quan điều tra và ngành sản xuất Hoa Kỳ, kể cả khi kim ngạch giảm so với cùng kỳ.
Những trường hợp trên cho thấy, cần xem xét đồng thời diễn biến xuất khẩu và vị thế cung ứng, việc đánh giá rủi ro chỉ dựa trên tốc độ tăng, giảm xuất khẩu có thể bỏ sót tín hiệu quan trọng. Khi hàng Việt vẫn giữ tỷ trọng lớn trong cơ cấu nhập khẩu, sự hiện diện của doanh nghiệp tại thị trường đối tác tiếp tục đối mặt với rủi ro phòng vệ dù doanh thu xuất khẩu chưa phục hồi.
Ở chiều ngược lại, một số mặt hàng tăng nhanh đồng thời mở rộng vị thế nhà cung ứng của Việt Nam.
Theo thông tin từ Cục PVTM, chỉ tính 7 tháng đầu của năm 2026, xuất khẩu ván ép gỗ cứng sang EU đạt 129,85 triệu USD, tăng 710,7% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm 26,7% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại. Việt Nam là nhà cung cấp lớn nhất tại thị trường EU.
Sản phẩm này đang có tỷ trọng lớn trong tổng nhập khẩu của EU, vì vậy tồn tại khả năng EU khởi xướng điều tra PVTM đối với sản phẩm tương tự nhập khẩu từ Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh EU đang áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với sản phẩm cùng loại có xuất xứ từ Trung Quốc.
Trong khi đó, hạt nhựa PET sang Ấn Độ và xơ polyester tổng hợp dạng ngắn sang Mexico cũng được lưu ý do tăng trưởng cao và tỷ trọng đáng kể.
Điểm chung cần theo dõi là nhiều thị trường trong danh sách đã áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại đối với sản phẩm tương tự từ những nguồn cung khác. Trong bối cảnh đó, sự gia tăng xuất khẩu của Việt Nam cần được đặt trong diễn biến cạnh tranh và thay đổi dòng thương mại của từng ngành hàng.
Danh sách cảnh báo không phải quyết định khởi xướng điều tra hay kết luận vi phạm mà dựa vào đó, doanh nghiệp có thể nhận diện nguy cơ và chuẩn bị ứng phó. Đồng thời nhận diện cơ hội tăng xuất khẩu cần đi cùng khả năng giải thích nguồn nguyên liệu, công đoạn sản xuất và cơ sở hình thành giá bán, thay vì chỉ đánh giá hiệu quả qua sản lượng giao hàng.
 |
| Bên cạnh nguồn gốc xuất xứ, doanh nghiệp xuất khẩu cần minh bạch giá bán và chi phí sản xuất. Ảnh: D.Hưng. |
Để ứng phó và tránh nguy cơ bị điều tra, doanh nghiệp cần chuyển cảnh báo thành hoạt động quản trị cụ thể, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, minh bạch sản xuất và lưu giữ chứng từ đầy đủ. Đây là những việc doanh nghiệp cần tổ chức thường xuyên để có thể cung cấp thông tin khi được yêu cầu, tránh dồn việc rà soát vào thời điểm phát sinh điều tra.
Với doanh nghiệp sử dụng nhiều nguyên liệu, bán thành phẩm nhập khẩu, hồ sơ cần phản ánh rõ nguồn cung cùng các công đoạn sản xuất và hình thành sản phẩm tại Việt Nam. Các bộ phận mua hàng, sản xuất, kế toán và xuất nhập khẩu cần sử dụng dữ liệu có thể đối chiếu với nhau.
Bên cạnh nguồn gốc xuất xứ, cần minh bạch giá bán và chi phí sản xuất, do đó, kế toán và sản xuất cần tham gia cùng bộ phận xuất nhập khẩu trong việc xây dựng hồ sơ, thay vì chỉ tập trung vào chứng từ giao hàng nhằm đảm bảo tính đầy đủ, thống nhất.
Về thị trường, doanh nghiệp cần theo dõi từng sản phẩm tại từng điểm đến. Cùng một mặt hàng nhưng bối cảnh cạnh tranh, biện pháp đang áp dụng với các nước khác và diễn biến nhập khẩu có thể khác nhau. Việc phân tán đơn hàng chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm đánh giá rủi ro tại thị trường mới.
Giá trị của cảnh báo sớm nằm ở khoảng thời gian doanh nghiệp có thể tận dụng để củng cố năng lực giải trình. Khi dữ liệu được chuẩn bị ngay trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp sẽ có nền tảng tốt hơn để bảo vệ lợi ích hợp pháp và duy trì thị trường xuất khẩu.
