 |
| Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 mở ra yêu cầu mới đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan. Ảnh: Cục Hải quan |
Phóng viên: Thưa Luật sư, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 tiếp tục quy định rõ vai trò của đại lý làm thủ tục hải quan, đồng thời chuyển hướng quản lý theo giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm. Từ thực tế hoạt động của một đại lý làm thủ tục hải quan, ông nhìn nhận thay đổi này như thế nào?
Tôi cho rằng việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 tiếp tục xác định rõ địa vị pháp lý và phạm vi hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan là phù hợp với thực tế hoạt động xuất nhập khẩu.
Theo quy định mới, đại lý làm thủ tục hải quan là doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật, thay mặt chủ hàng hóa, chủ phương tiện vận tải thực hiện thủ tục hải quan và các thủ tục hành chính khác liên quan; đại lý có nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan để thực hiện việc khai hải quan.
Đáng chú ý, quản lý đại lý được định hướng theo hướng giảm tiền kiểm, tăng trách nhiệm trong quá trình hoạt động và hậu kiểm.
Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tại Quốc hội, Bộ Tài chính đã tiếp thu theo hướng không quy định điều kiện kinh doanh đối với đại lý làm thủ tục hải quan trong Luật, giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định về quản lý và hoạt động, đồng thời chuyển sang cơ chế hậu kiểm sau khi doanh nghiệp hoạt động.
Theo tôi, giảm tiền kiểm không có nghĩa giảm yêu cầu đối với đại lý mà ngược lại, chất lượng hoạt động sẽ được đặt lên cao hơn. Đại lý phải thể hiện năng lực qua chất lượng nhân sự, nghiệp vụ khai báo, khả năng kiểm soát hồ sơ và trách nhiệm trong quá trình cung cấp dịch vụ. Đây cũng là cơ sở để thị trường đại lý làm thủ tục hải quan cạnh tranh nhiều hơn bằng chất lượng thực tế.
Phóng viên: Dữ liệu được chia sẻ và sử dụng lại sẽ tác động thế nào đến công việc của đại lý làm thủ tục hải quan, đặc biệt trong việc giảm các thao tác cung cấp, nhập và đối chiếu thông tin?
Từ thực tế trực tiếp làm thủ tục cho doanh nghiệp, tôi cho rằng đây là nội dung có thể tạo hiệu quả rõ nếu được triển khai đồng bộ. Đại lý làm thủ tục hải quan hiện phải tiếp nhận lượng thông tin lớn từ doanh nghiệp, kiểm tra hồ sơ và thực hiện khai báo. Nếu những thông tin cơ quan nhà nước đã có vẫn tiếp tục được yêu cầu cung cấp lại hoặc nhập lại ở các khâu khác thì thời gian và nhân lực thực hiện thủ tục sẽ tăng.
Vì vậy, quy định không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia và không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ có ý nghĩa rất thiết thực. Khi dữ liệu đã được tiếp nhận và đủ điều kiện khai thác, doanh nghiệp và đại lý có thể giảm các thao tác lặp lại, tập trung nguồn lực vào những công việc cần nghiệp vụ.
Với đại lý phải xử lý số lượng lớn tờ khai, việc giảm một thao tác trên từng hồ sơ có thể tạo ra hiệu quả đáng kể về thời gian và nhân lực. Nhưng để đạt được điều đó, dữ liệu phải thực sự được kết nối và sử dụng lại. Nếu hệ thống đã điện tử nhưng người thực hiện vẫn phải nhập lại, in hoặc cung cấp lại cùng một thông tin thì chuyển đổi số mới chỉ thay đổi hình thức, chưa tạo ra mức giảm chi phí tương ứng.
Phóng viên: Khi điều kiện kinh doanh được cắt giảm và chuyển sang hậu kiểm, đại lý làm thủ tục hải quan sẽ phải thay đổi như thế nào về năng lực nhân sự, kiểm soát hồ sơ và trách nhiệm đối với thông tin khai báo?
Theo tôi, đây là yêu cầu rất rõ đối với các đại lý hải quan. Khi tiền kiểm được giảm, chất lượng của đại lý phải được chứng minh trong quá trình hoạt động. Doanh nghiệp làm đại lý cần quan tâm thực chất đến năng lực nhân viên, quy trình nghiệp vụ và cơ chế kiểm soát hồ sơ, thay vì chỉ đáp ứng các yêu cầu về mặt thủ tục.
 |
| Luật sư Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn W&A. |
Trong thực tế, đại lý tiếp nhận thông tin từ doanh nghiệp để thực hiện khai báo nên chất lượng dịch vụ phụ thuộc nhiều vào khả năng kiểm tra và xử lý thông tin trước khi đưa dữ liệu lên hệ thống. Đại lý không thể chỉ thực hiện thao tác khai báo mà cần nắm được nội dung giao dịch, kiểm tra sự thống nhất của thông tin và trao đổi với doanh nghiệp khi có vấn đề cần làm rõ.
Điều này càng quan trọng khi dữ liệu hải quan ngày càng được sử dụng trong quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ. Thông tin khai báo không chỉ phục vụ xử lý một tờ khai mà còn có thể được sử dụng trong quá trình quản lý sau đó. Vì vậy, đại lý phải nâng chất lượng kiểm tra thông tin ngay từ đầu, hạn chế sai sót và bảo đảm thông tin khai báo có căn cứ.
Tôi cho rằng cơ chế hậu kiểm sẽ tạo động lực để các đại lý nâng cao chất lượng nhân sự và xây dựng quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn. Khi trách nhiệm được đặt nhiều hơn vào quá trình hoạt động, năng lực nghề nghiệp sẽ trở thành yếu tố quan trọng quyết định uy tín và khả năng cạnh tranh của đại lý.
Phóng viên: Theo ông, nếu các quy định mới được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp có thể giảm những chi phí nào và hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan sẽ thay đổi ra sao?
Theo tôi, lợi ích đầu tiên phải thể hiện ở thời gian và nhân lực thực hiện thủ tục. Khi dữ liệu đã được cung cấp và được phép khai thác, doanh nghiệp và đại lý không phải nhiều lần chuẩn bị, nhập và cung cấp cùng một thông tin. Với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu thường xuyên, việc giảm các thao tác này sẽ tạo hiệu quả rõ rệt.
Lợi ích tiếp theo là hạn chế chi phí phát sinh do thời gian xử lý kéo dài. Khi dữ liệu được cung cấp đầy đủ, chia sẻ đúng quy định và cơ quan Hải quan có thể khai thác thông tin đã có, quá trình xử lý có điều kiện được thực hiện nhanh hơn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn về vận chuyển, nhận hàng, lưu kho, lưu bãi và kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
Đối với đại lý làm thủ tục hải quan, khi những thao tác hành chính được giảm nhờ dữ liệu, nguồn lực có thể tập trung nhiều hơn cho công việc nghiệp vụ như kiểm tra hồ sơ, tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp xử lý những trường hợp cần làm rõ. Cùng với cơ chế hậu kiểm, đại lý sẽ phải cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ và năng lực nghề nghiệp thực tế.
Tôi kỳ vọng hai thay đổi này sẽ bổ trợ cho nhau: dữ liệu giúp giảm những thao tác không cần thiết, còn hậu kiểm thúc đẩy đại lý nâng cao chất lượng hoạt động. Khi các quy định được cụ thể hóa rõ ràng, hệ thống dữ liệu vận hành ổn định và trách nhiệm các bên được phân định minh bạch, doanh nghiệp sẽ nhận được lợi ích thực chất hơn từ chuyển đổi số, còn đại lý làm thủ tục hải quan có điều kiện phát triển chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.
Phóng viên: Xin cảm ơn Luật sư!
