Luật Hải quan sửa đổi đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới

Công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 15 luật, trong đó có Luật Hải quan sửa đổi đã được Quốc hội khóa XVI thông qua. Ảnh: chinhphu.vn

Giảm thủ tục, tạo thuận lợi

Theo Thứ trưởng Lê Tấn Cận, ngày 23/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận cho biết, Luật Hải quan số 54/2014/QH13 sau gần 12 năm thực hiện đã tạo bước ngoặt lớn về cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi phương thức quản lý sang áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro, góp phần giảm đáng kể thời gian thông quan, minh bạch hóa quy trình, bảo vệ lợi ích quốc gia và hiện đại hóa ngành Hải quan.

Luật Hải quan đã được sửa đổi, bổ sung 5 lần. Tuy nhiên, để thực hiện các chỉ đạo, điều hành của Đảng và Nhà nước, tái thiết kế quy trình nghiệp vụ, xây dựng hệ thống Hải quan số, Hải quan thông minh, tăng cường quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho thương mại, phù hợp với quy định quốc tế và pháp luật có liên quan, việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan là cần thiết.

Theo Thứ trưởng, một trong những mục tiêu của Luật sửa đổi là tạo cơ sở pháp lý cho việc tái thiết kế quy trình quản lý hải quan, tái cấu trúc hệ thống công nghệ thông tin, tăng cường kết nối dữ liệu liên thông giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương; đồng thời đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục.

Trên cơ sở đó, Luật sửa đổi, bổ sung các quy định về hồ sơ hải quan, Cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và kiểm tra hồ sơ hải quan theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính. Luật cũng bỏ điều kiện đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan để phù hợp với Luật Đầu tư số 143/2025/QH15.

Đối với hàng hóa gửi kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế và hàng hóa đưa vào địa điểm thu gom hàng lẻ, Luật tăng thời hạn lưu giữ, đồng thời bỏ quy định về thủ tục xin gia hạn. Luật cũng giảm việc báo cáo của doanh nghiệp đối với kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

Một nội dung khác được sửa đổi theo hướng tạo thuận lợi là thủ tục kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan. Theo đó, người khai hải quan thông báo cơ quan Hải quan tuyến đường vận chuyển, không yêu cầu đăng ký và được cơ quan Hải quan chấp nhận.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước về chuyển đổi số, hiện đại hóa và ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ thủ tục hải quan.

Tăng cường quản lý, kiểm soát

Cùng với cải cách thủ tục, Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm hoàn thiện quản lý hải quan, phù hợp với thực tiễn và đồng bộ với các luật có liên quan. Đáng chú ý, Luật bổ sung Điều 16a về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Theo Thứ trưởng Lê Tấn Cận, quy định này nhằm phù hợp với Luật Thương mại điện tử, bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý và thuận lợi cho quá trình triển khai quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Luật cũng bổ sung quy định về địa điểm thành lập kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu tại khu thương mại tự do, trung tâm logistics, khu công nghệ số tập trung, cụm công nghiệp; đồng thời bổ sung quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận phát biểu tại họp báo. Ảnh: chinhphu.vn/Đức Tuân

Trong công tác kiểm soát hàng hóa quá cảnh, Luật bổ sung quy định cơ quan Hải quan có quyền chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh nếu phát hiện có căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ. Quy định này đồng thời được sửa đổi, bổ sung tại Luật Sở hữu trí tuệ.

Đối với kiểm tra sau thông quan, Luật sửa đổi, bổ sung nguyên tắc kiểm tra; thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn được điều chỉnh từ “10 ngày làm việc” thành “không quá 20 ngày”, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung liên quan.

Luật cũng sửa đổi, bổ sung quy định về mã số hàng hóa thuộc Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu theo giấy phép, theo điều kiện và Danh mục hàng hóa thuộc đối tượng kiểm tra chuyên ngành, bảo đảm thống nhất về mã số hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam.

Cùng với đó, Luật sửa đổi quy định về khai bổ sung và phân cấp Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết nội dung này; phân cấp cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định các trường hợp đặc biệt khác được miễn kiểm tra thực tế hàng hóa.

Luật bổ sung nội dung giao Bộ Tài chính quy định chi tiết về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh; bổ sung quy định hàng hóa trung chuyển là hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan.

Trách nhiệm của cơ quan Hải quan trong tổ chức thu thuế và các khoản thu khác được sửa đổi để bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý thuế; quy định về trị giá hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu được sửa đổi. Luật đồng thời bãi bỏ các nội dung về kho bảo thuế và thẩm quyền của Chính phủ quy định cụ thể tổ chức, nhiệm vụ, hoạt động của hải quan các cấp.

Một số quy định cũng được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với chức danh, tên gọi, chức năng, nhiệm vụ theo mô hình tổ chức bộ máy mới sau sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước. Đồng thời, Luật sửa đổi một số quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính để bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy hiện nay.

Theo Thứ trưởng Lê Tấn Cận, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan được xây dựng với mục tiêu vừa đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan, chống buôn lậu, gian lận thương mại và nâng cao tính tuân thủ pháp luật hải quan.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 gồm 4 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.